II SA/Wa 1830/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung Sędziowie WSA Jacek Fronczyk Adam Lipiński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi L. G. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym 1. uchyla zaskarżony rozkaz personalny oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny Komendanta [...] Policji z dnia [...] czerwca 2013r.; 2. stwierdza, że zaskarżony rozkaz personalny nie podlega wykonaniu w całości. Komendant Główny Policji rozkazem personalnym z dnia [...] lipca 2013 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta [...] Policji z dnia [...] czerwca 2013 r. o odmowie ustalenia policjantowi L. G. wzrostu uposażenia zasadniczego, z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r. W uzasadnieniu rozkazu Komendant Główny Policji wskazał, co następuje: Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2013 r. [...] L. G. zwrócił się do Komendanta [...] Policji o zaliczenie okresu pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] stycznia 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r. Do podania dołączył oświadczenie: wnioskodawcy o pracy w gospodarstwie rolnym rodziców K. i H. G. położonym w obrębie wsi [...] od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r.; zeznania świadków; zaświadczenie z dnia [...] kwietnia 2013 r. Wójta Gminy [...] o braku dokumentacji dotyczącej pracy wymienionego w gospodarstwie rolnym rodziców; informację z dnia [...] kwietnia 2013 r. z Bursy Szkolnej w [...], iż L. G. nie korzystał w okresie od dnia [...] stycznia 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r. z bursy szkolnej podczas nauki w Zespole Szkół Nr 1 [...]; informację ze Starostwa Powiatowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., iż H. i K. G. w latach 2000 - 2006 figurowali w rejestrze ewidencji gruntów wsi [...] jako właściciele gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowiły przepisy art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) oraz § 3 ust. 1, § 4 i § 5 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732, ze zm.). Dokonując prawnej interpretacji zawartego w ustawie o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy terminu "domownik" organ zastosował rozumienie tego terminu w taki sposób jak w przepisach ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązującej w okresie od dnia [...] stycznia 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r. A zatem, stosownie do brzmienia art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym we wnioskowanym okresie, za domownika w rozumieniu tego aktu prawnego może być uznana osoba, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. W zakresie ustaleń faktycznych organ wskazał, że z oświadczenia L. G. wynika, że do szkoły ponadpodstawowej uczęszczał od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r., która znajdowała się około 20 km od jego miejsca zamieszkania. Dojazd do szkoły zajmował mu 20 minut w jedną stronę. Zajęcia szkolne odbywały się od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 13.00. Przygotowania do zajęć szkolnych, jak również odpoczynek zajmowały mu łącznie około 1 godziny dziennie. "Stałą" natomiast pracę w charakterze domownika wymieniony wykonywał do późnych godzin wieczornych, po zajęciach szkolnych, w weekendy, w wakacje i ferie zimowe, tj. uprawę roli, zasiewy, sianokosy, żniwa, wykopki oraz "obsługę" zwierząt gospodarskich. Dowodami w przedmiotowej sprawie są także zeznania świadków – M. L. oraz Z. B. z dnia [...] kwietnia 2013 r., wskazujące m.in., iż L. G. w okresie od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r. świadczył "pomoc przy uprawie roli, zasiewach, sianokosach, żniwach, wykopkach i obsłudze zwierząt gospodarskich". Z wyjaśnień z dnia [...] maja 2013 r. M. L. wynika natomiast, że odległość gruntów rolnych, w których świadczył pracę L. G. w stosunku do miejsca zamieszkania świadka wynosi "od 50 m do 2000 m", natomiast zabudowania gospodarskie znajdują się na granicy działek jego oraz rodziców strony. Ponadto świadek oświadczył, iż widywał przy pracy L. G. codziennie, rano i wieczorem, a we wnioskowanym okresie stale przebywał w miejscu położenia gospodarstwa rolnego, w którym świadczył pracę wymieniony. Z dodatkowych wyjaśnień Z. B. wynika natomiast, iż zabudowania gospodarcze znajdują się w odległości około 25 m od jego nieruchomości, grunty natomiast rolne graniczą ze sobą. Świadek stwierdził także, iż codziennie widywał L. G. podczas wykonywania prac w gospodarstwie. Na pytanie natomiast, czy widział jakie prace i o jakich porach dnia wykonywał wymieniony świadek wskazał "tak". Na pytanie natomiast, czy świadek w okresie od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r. codziennie przebywał w miejscu położenia gospodarstwa rolnego, w którym świadczył pracę wymieniony wskazał "nie". We wnioskowanym okresie zainteresowany - jak wskazano wcześniej - pobierał naukę w Technikum Mechanicznym w Zespole Szkół nr 1 w [...], co wiązało się z koniecznością jego uczestniczenia w zajęciach szkolnych (które, jak twierdzi zainteresowany, trwały od 8.00 do 13.00), długotrwałymi dojazdami oraz przygotowywaniem się do zajęć szkolnych, co zdaniem organu, nie pozwalało stronie na wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Ponadto nauka w szkole ponadpodstawowej oraz związane z nią obowiązki wymagane od uczniów, tj. lektury, lekcje oraz przygotowanie do matury również stanowią negatywną przesłankę w przedmiotowej sprawie i w ocenie organu wykluczają stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Jednocześnie nie oznacza to, iż L. G. nie pomagał rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa. Pomoc ta jednak nie mogła mieć charakteru stałego z uwagi na inne stałe, absorbujące zajęcia zainteresowanego, to jest naukę i dojazdy z miejsca zamieszkania do szkoły. Zatem wykonywane przez stronę obowiązki można co najwyżej uznać za systematyczną pomoc w prowadzeniu gospodarstwa, ale na pewno nie stałą pracę. Ponadto podkreślenia wymaga, że w życiorysie z dnia [...] lutego 2012 r. oraz kwestionariuszu osobowym kandydata do służby z dnia [...] września 2012 r. policjant nie zawarł żadnej informacji o swej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Zasadnym jest również wskazanie, że L. G. w dniu [...] marca 2013 r. składał już wniosek o ustalenie procentowego wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat, w którym oświadczył, iż jedynie pracował w: "[...] od dnia [...] maja 2005 r. do dnia [...] lipca 2005 r.; w Zakładzie [...] od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia [...] października 2010 r.; w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym [...] od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] września 2012 r. W pozycji "inne okresy - praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym" policjant nie oświadczył, iż kiedykolwiek wykonywał pracę w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym rodziców. W ocenie organu, w kontekście powyższego, skarżący nie świadczył pracy w charakterze domownika, co nie oznacza, że nie pomagał rodzicom w gospodarstwie. Przy charakterystyce domownika kładzie się bowiem akcent na pracę, która chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy, ma być stała. Tymczasem w ocenie organu praca ta była doraźna. W przedmiotowej sprawie uznano, że nie zostało spełnione kryterium stałej pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem stałą pracą w gospodarstwie nie jest doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci, jako członków rodziny rolnika, także praca wykonywana "sezonowo". O zaliczeniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat, od której zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie można mówić w sytuacji wykonywania jedynie incydentalnych, drobnych świadczeń na rzecz rolnika. Stałość bowiem wykonywanych obowiązków polega przynajmniej na systematyczności rozumianej jako gotowość do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy. taka pomoc jest jedynie deklarowana. Wymaga ona także pewnego psychicznego nastawienia na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika prowadzącego gospodarstwo. W związku więc z tym, że: - nie można uznać za wiarygodne zeznań świadków w kontekście stałej pracy L. G. w gospodarstwie rolnym rodziców, tj. M. L., a także Z. B., który nie mógł codziennie widywać L. G. podczas wykonywania prac w gospodarstwie, bowiem na pytanie, czy w okresie od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r. codziennie przebywał w miejscu położenia gospodarstwa rolnego, w którym świadczył pracę wymieniony, świadek oświadczył "nie"; - z zeznań świadków oraz oświadczeń strony jednoznacznie wynika, iż L. G. jedynie pomagał rodzicom w wykonywaniu czynności w gospodarstwie rolnym; - uczęszczanie strony do szkoły połączone było przede wszystkim z długotrwałymi dojazdami; - areał gospodarstwa przy stałej pracy rodziców policjanta nie wymagał zaangażowania dodatkowych osób, w tym L. G.; - świadczony przez funkcjonariusza zakres prac, tj. uprawa roli, zasiewy, sianokosy, żniwa, wykopki oraz "obsługa" zwierząt gospodarskich wskazuje na sezonowy i doraźny charakter wykonywanych czynności, Brak jest, w ocenie organu, podstaw do uwzględnienia wniosku strony w zakresie ustalenia procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r. L. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na powyższy rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji, zarzucając mu naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 i art. 107 Kpa, polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności przez błędne uznanie, że skarżący tylko pomagał przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego, gdy w rzeczywistości praca skarżącego miała charakter trwały i ciągły, polegający na pracy, a nie na pomocy w gospodarstwie rolnym rodziców. Zarzucił także organowi dowolność w przyjętych przez niego ustaleniach albowiem: 1. Nie można zgodzić się, że organ dokonał prawidłowej oceny zeznań świadków uznając je za niewiarygodne tylko dlatego, że świadek podał, iż w okresie 5 lat nie widział go codziennie; 2. Organ nie uzasadnił, na jakiej podstawie uznał, iż z zeznań świadków oraz skarżącego jednoznacznie wynika, że jedynie skarżący pomagał rodzicom w wykonywaniu czynności w gospodarstwie rolnym; 3. Organ nie wskazał, jakimi kryteriami się kierował w ocenie, iż uczęszczanie do szkoły połączone było przede wszystkim z długotrwałymi dojazdami; 4. Organ nie podał, na jakiej podstawie doszedł do wniosku, że na 7-mio hektarowym gospodarstwie rolno-hodowlanym praca dwóch osób (rodziców) jest wystarczająca i nie wymagała zaangażowania skarżącego; 5. Organ nie wskazał, jakie prace gospodarcze w rolnictwie poza uprawą roli, zasiewami, sianokosami, żniwami, wykopkami, obsługą zwierząt gospodarczychwskazują na niesezonowy i niepermanentny charakter wykonywanych czynności, które uprawniają do ustalenia procentowego wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat na okres pracy w gospodarstwie rolnym; 6. Nie ma żadnego związku fakt braku informacji przy przyjęciu do służby, iż skarżący pracował na roli, bowiem w tamtym czasie nikt go o to nie pytał, a on nie był świadomy tego, że stała praca w gospodarstwie może być zaliczona do wysługi lat. W konkluzji skargi skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonych rozstrzygnięć. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy obu instancji w sposób prawidłowy dla prawnej oceny niniejszej sprawy zastosowały przepisy art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) oraz § 3 ust. 1, § 4 i § 5 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.). Dokonując prawnej interpretacji zawartego w ustawie o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy terminu "domownik", oba organy prawidłowo odwołały się do brzmienia art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym we wnioskowanym okresie – stanowiącym, iż za domownika może być uznana osoba, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Jednakże w każdej tego typu sprawie na organie spoczywa obowiązek wszechstronnego zbadania zgromadzonego materiału dowodowego i oceny czy zainteresowany spełnia przesłanki przedmiotowej ustawy. W tym zakresie ustalenia organu w zestawieniu ze zgromadzonym materiałem sprawy nie wydają się właściwe. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezspornie wskazuje na wykonywanie przez L. G. różnorodnych prac w gospodarstwie rolnym swoich rodziców. Jednakże organ faktu wykonywania tych prac nie uznaje za stałe wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym – zgodnie ze wskazaną wyżej definicją "domownika" – ale uznaje, iż prace te stanowiły jedynie pomoc w tym gospodarstwie, albowiem - areał przedmiotowego gospodarstwa przy stałej pracy rodziców nie wymagał zaangażowania dodatkowych osób, w tym L. G., nadto inne dowody w sprawie nie wskazują na stałość tejże pracy. Skarżący zakwestionował to stwierdzenie i w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzuty w tym zakresie są zasadne. Organ, aby wykazać, iż praca skarżącego w tym gospodarstwie była zbyteczna i nie stanowiła rzeczywistej pracy, ale sporadyczną pomoc w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, winien po pierwsze ustalić, jakie osoby pracowały w tym gospodarstwie w okresie od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] maja 2005 r. Organ poprzestał tu jedynie na odnotowaniu, iż w omawianym okresie rodzice skarżącego posiadali gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Nic nie wiadomo, czy rodzice w tym okresie utrzymywali się jedynie z pracy w tym gospodarstwie, czy byli także zatrudnienie gdzie indziej. Ta sprawa jest kluczowa dla prawidłowego rozparzenia sprawy, albowiem w tego typu sprawach nie decyduje sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego przez rodziców skarżącego, ale prowadzenie przez nich w tym gospodarstwie rzeczywistej produkcji rolnej. Dopiero w takim kontekście można dokonywać oceny, jaki charakter miała praca skarżącego w przedmiotowym gospodarstwie rolnym – jedynie doraźnej pomocy, czy była to praca stała, czy też z uwagi na rzeczywisty brak prowadzenia gospodarstwa rolnego, praca ta była fikcją. Nie wiadomo także, czy poza rodzicami i skarżącym w gospodarstwie tym pracowały także, w omawianym okresie, inne osoby. Dopiero po tych ustaleniach można dokonać analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nadto organ, analizując zgromadzony materiał i dokonując oceny danej pracy, nie może abstrahować od oczywistego faktu, iż wiele czynności w gospodarstwie rolnym jest wykonywanych okresowo, albowiem są one uzależnione od pór roku, w jakich muszą zostać wykonane. Ta okoliczność nie może stanowić, sama przez się, uznania doraźnego charakteru pracy skarżącego w danym gospodarstwie rolnym. Również, z uwagi na pewien upływ czasu od związku skarżącego z tym gospodarstwem, jak na ogół w tego typu sprawach, wystarczające jest jedynie uprawdopodobnienie wykonywania danych prac w gospodarstwie rolnym. Również nie jest uprawniony pogląd organu, iż nauka w szkole z góry wyklucza pracę w gospodarstwie rolnym. W niniejszej sprawie, zważywszy na niewielką odległość szkoły od miejsca zamieszkania i czas dojazdów (dom – szkoła – dom) oraz zakres obowiązków szkolnych, nie jest prawidłowe twierdzenie organu, iż skarżący nie mógł obowiązków związanych z gospodarstwem rolnym pogodzić z nauką. Nie bez znaczenia jest tu także fakt skomasowania na niewielkim terenie przedmiotowego gospodarstwa. Także nie można za dużego znaczenia przykładać do faktu braku wcześniejszego wykazania przez skarżącego, w dokumentach związanych z jego służbą w Policji, pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, co zresztą skarżący tłumaczy brakiem wówczas wiedzy w tym temacie i brakiem konkretnego pytania o taką pracę. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, niniejsza sprawa, pomimo rozmiaru zgromadzonego materiału dowodowego, nie została prawidłowo wyjaśniona na etapie postępowania administracyjnego. Dlatego organ uzupełni materiał dowodowy sprawy we wskazanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kierunku i następnie dokona oceny całego zgromadzonego materiału, co do sposobu oceny konkretnych wskazanych aspektów niniejszej sprawy. Wskazując na wyżej opisane uchybienie organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt c i art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.