II FZ 230/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. R.i Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1137/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.R.i Z. R. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 18 lipca 2013 r., o nr [...] w przedmiocie umorzenia w części zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2005-2008 wraz z odsetkami oraz odmowy umorzenia zaległości w tym podatku w pozostałym zakresie postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2014 r., I SA/Sz 1137/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. i Z. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd przedstawił informacje dotyczące sytuacji materialnej oraz rodzinnej skarżących. Wynika z nich, że skarżący od kilku lat zmagają się z ciężką chorobą Z. R., który jest cukrzykiem, a w 2008 r. doznał udaru i zdiagnozowano u niego chorobę Parkinsona. W związku z wykazaną sytuacją zdrowotną wymaga on stałej opieki i rehabilitacji, co pochłania miesięcznie kwotę ok. 800 zł. Ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, że w złym stanie zdrowia jest również M. R., która od dwóch lat leczy się z powodu jaskry obu oczu, a od pół roku z powodu wylewu krwi do ciała szklistego. Skarżąca oświadczyła, iż stan zdrowia uniemożliwił jej prowadzenie działalności gospodarczej i przedstawiła wydruk z CEIDG o zawieszeniu działalności gospodarczej: "Usługi [...]" na okres od 1 sierpnia 2012r. do 1 lipca 2014 r. (k.64). Skarżąca wyjaśniła, że nieruchomość położona w M., wykorzystywana dotychczas do prowadzenia działalności gospodarczej w sezonie letnim, została użyczona nieodpłatnie dzieciom, które w związku z tym usamodzielniły się i nie zostały ujęte w oświadczeniu rodzinnym. W oświadczeniu tym natomiast, jako osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe zostali podani M. R. i Z. R.. Z oświadczenia o majątku skarżących wynika, że M. R. posiada mieszkanie o pow. 30 m kw. (według dołączonych dokumentów - położone we W.) oraz nieruchomość – obiekt letni do wynajmu w M. oraz grunt w O.. W odniesieniu do tej ostatniej nieruchomości skarżąca wyjaśniła, że wartość tej nieruchomości wynosi 6.000 zł, wskazując na zawyżone jej opodatkowanie podatkiem od nieruchomości w kwocie ponad 18.000 zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że nieruchomość ta nie jest w żaden sposób wykorzystywana, według ewidencji sklasyfikowana jest jako "N" - nieużytki, zaś jej powierzchnia wynosi 5.3984 ha. Z. R. nie wykazał żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych ruchomości, zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe itp.). Z akt sprawy wynika, że jest współwłaścicielem (wspólność majątkowa małżeńska z M. R.) działki gruntu położonej w O.. Z formularza i dołączonych dokumentów wynika także, że dochody dwuosobowej rodziny to: wynagrodzenie za pracę na stanowisku nauczyciel M. R., które po potrąceniu spłaty raty pożyczki pracowniczej (285 zł miesięcznie) wynosi ok. 745 zł oraz renta Z. R. w wysokości 770 zł miesięcznie. Skarżący wykazali, że miesięczne wydatki na konieczne utrzymanie to: opłaty za czynsz, gaz, prąd, telefon, internet, ubezpieczenie samochodu. Skarżący podali także, że w utrzymaniu wspomagają ich brat i matka Z. R., a pomoc ta obejmuje zakup środków chemicznych, odzieży oraz żywności, zastrzegając jednocześnie, że osoby te nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Do wniosku zostały dołączone kopie rachunków za opłaty oraz kopie faktur za leki. W aktach sprawy znajdują się także wydruk z historii rachunku bankowego M. R. obejmujący okres od 6 do 13 września 2013 r., wyciąg z tego rachunku za okres od 1 października 2013 r. do 17 października 2013 r. z saldem końcowym w kwocie 26,61 zł oraz oświadczenie skarżących, iż M. R. posiada tylko jedno konto bankowe. Oceniając powyższe okoliczności WSA w Szczecinie uznał, że skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wedle ustaleń poczynionych w sprawie nie można zaliczyć skarżących do osób ubogich. Sąd zwrócił uwagę na posiadane przez małżonków nieruchomości oraz fakt, że mieszkanie we W. zostało udostępnione nieodpłatnie dzieciom (studiującemu synowi oraz odbywającej aplikację adwokacką córce), zaś skarżący, jak twierdzą, nadal ponoszą opłaty związane z jego utrzymaniem, gdyż tylko z uwagi na zły stan zdrowia mieszkają z matką Z. R. w N.. Natomiast co do nieruchomości położonej w M., określanej jako obiekt letni, z akt sprawy wynika, że skarżący, z uwagi na zły stan zdrowia, zdecydowali się również na użyczenie tej nieruchomości dzieciom do prowadzenia przez nie działalności gospodarczej. Oceniając wskazane okoliczności Sąd pierwszej instancji miał na uwadze, że w sytuacji prowadzonych wobec wnioskodawcy postępowań administracyjnych (podatkowych) skarżący powinni brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z nimi kosztów. Nieodpłatne przekazanie przez M. R. innym osobom majątku w celu prowadzenia tam działalności gospodarczej i uczynienia z tego źródła dochodu tych osób, w okresie prowadzonego postępowania podatkowego można w ocenie Sądu traktować jako faktyczne wyzbycie się przez skarżącą zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto Sąd podkreślił, że wzmiankowane rozporządzenie majątkiem dokonane zostało przez skarżących na rzecz dzieci, na których ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. WSA w Szczecinie wskazał ponadto, że z wyciągów bankowych wynika, iż w okresie od 25 lipca do 3 września 2013 r. na rachunek bankowy M. R. wpłynęła tytułem zaliczek i opłat za pobyt w ośrodku kwota 3.566 zł. Dodatkowo z wyciągu bankowego wynika, że skarżąca otrzymała dodatkowe wpływy środków pieniężnych, t.j.: w dniu 6 sierpnia 2013 r. 6.500 zł, w dniu 3 września 2013 r. 4.535 zł, w dniu 10 października 2013 r. 1.476,42 zł. Powyższe prowadzi do wniosku, że prawdziwość oświadczenia co do stanu posiadanych przez skarżących środków finansowych budzi poważne wątpliwości. Sąd zauważył, że skarżący nadal nie przedstawili wyciągów bankowych z całego, wymaganego wezwaniem referendarza sądowego, okresu (tj. od 25.07 2013 r. do 25.10.2013 r.). Do dnia dzisiejszego nie przedstawili wyciągów bankowych z 4, 5 września 2013r. oraz za okres od14 do 24 września 2013 r. 2. W zażaleniu na opisane postanowienie skarżący w pierwszej kolejności wskazali na okoliczności dotyczące postępowania podatkowego w przedmiocie podatku od nieruchomości, które naraziło skarżących na ogromne koszty oraz negatywnie wpłynęło na ich zdrowie. Za niezasadne i niepotwierdzone w materiale dowodowym uznali twierdzenie Sądu, że mieszkanie we W. zostało udostępnione dzieciom. Skarżący wskazali, że mieszkanie to służy zaspokajaniu ich bieżących potrzeb mieszkaniowych, a czasami zamieszkują u matki skarżącego i korzystają z jej pomocy. Miesięczny dochód skarżących nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania, dlatego skarżący są zmuszeni korzystać z pomocy najbliższych. Odnośnie nieruchomości w O. podnieśli, że jest ona warta 6000 zł, a jej obciążania hipoteczne oraz względy techniczne uniemożliwiają jej zbycie. Skarżący zwrócili uwagę, że dochody z obiektu letniego w M. uzyskiwane w latach prowadzenia działalności wystarczały na pokrycie opłat związanych z całorocznym jej utrzymaniem oraz bieżące remonty. Odnośnie wpływów na rachunek bankowy skarżący wskazali, że rachunek służy całej rodzinie i z niego były dokonywane przelewy dotyczące działalności gospodarczej. Podnieśli, że wykazane przez Sąd pierwszej instancji kwoty 6.500 z i 4.535 zł zostały natychmiast przelane, były bowiem związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Reasumując skarżący wywiedli, że można uznać nagłej choroby za świadome pozbawienie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny;. 3. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem WSA w Szczecinie dokonał właściwej oceny sytuacji materialnej skarżących. Na wstępie przypomnieć wypada, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realizacji prawa do sądu osobom najuboższym, bez majątku, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, nie będącym w stanie ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jak stanowi bowiem art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, w przypadku skarżących koszty postępowania na obecnym etapie wynoszą 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Okoliczności faktyczne sprawy, przeanalizowane przez WSA w Szczecinie wskazują, że skarżący są w stanie wygospodarować taką kwotę celem uiszczenia opłaty sądowej. Przede wszystkim należy zauważyć, że wątpliwości budzą twierdzenia skarżących o zawieszeniu działalności gospodarczej z zakresu usług turystycznych i gastronomii. Skarżąca przedstawiła co prawda wydruk z CEIDG o zawieszeniu działalności gospodarczej i oświadczyła, że działalność tę prowadzą obecnie jej dzieci, jednakże wszelkie kwoty uiszczane przez osoby rezerwujące pokoje na wakacje wpływają na konto skarżącej. Jak wynika z przedłożonego do akt zestawienia operacji dokonywanych na koncie bankowym (k.85-91) w okresie letnim wpłaty za pobyt wakacyjny klientów były systematyczne, miały miejsce kilka razy w tygodniu i wynosiły średnio 150-200 zł. Co istotne, w większości osoby wpłacające w tytule wskazywały "zaliczka" lub "rezerwacja", a zatem wpłaty te nie stanowiły całkowitego kosztu pobytu w nieruchomości w M.. M. R. figuruje jako właściciel rachunku bankowego, a zatem nie ma wątpliwości, że dysponuje ona wszelkimi środkami, które na ten rachunek wpływają. Co więcej, jak trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, a skarżący temu nie zaprzeczają, na rachunek bankowy M. R. wpływały w badanym okresie również jednorazowe kwoty w wysokości 6.500 zł i 4.535 zł. Skarżący w zażaleniu podnieśli, że środki te zostały od razu wydatkowane w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie wskazali jednak pochodzenia owych wpłat. Ich oświadczenia o zadysponowaniu otrzymanych środków w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą potwierdzają jedynie, że skarżący w rzeczywistości mają wpływ na prowadzenie tej działalności oraz kwestie jej finansowania. Zgodzić się należy zatem z Sądem pierwszej instancji, że skarżący nie wykazali, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego doprowadziłoby do uszczerbku w utrzymaniu ich gospodarstwa domowego. Skarżący, oprócz środków pieniężnych uzyskiwanych z tytułu wynagrodzenia za pracę, renty oraz będących w dyspozycji w związku z działalnością turystyczną prowadzoną na nieruchomości w M., posiadają majątek w postaci nieruchomości w O. oraz mieszkanie we W.. Brak jest zatem podstaw, aby koszty związane z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym były finansowane z budżetu państwa, a więc przez ogół podatników. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.