II GSK 1667/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Beata Cisek - Chojnacka po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 833/13 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę kasacyjną I Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę J. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS) z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., Prezes KRUS, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 27 grudnia 2011 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od czwartego kwartału 2001 r. do czwartego kwartału 2010 r. w kwocie 12.089,20 zł (w tym 7.188,20 zł należności głównej i 4.901 zł odsetek). Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 599/12 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2012 r. Sąd wskazał, iż organ nie ustalił właściwie stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do sytuacji materialno – finansowej oraz zdrowotnej skarżącego, nie ustalił jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Rozpatrując ponownie sprawę Prezes KRUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2012 r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od czwartego kwartału 2001 r. do czwartego kwartału 2010 r. w kwocie 12.089,20 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę wyrokiem objętym rozpoznawaną skargą kasacyjną, przyjął, że podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., dalej: u.s.r.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Powołując się na ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych Sąd uznał, że ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Ważny interes charakteryzuje się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika. Występuje w sytuacjach szczególnych, w których niemożność uregulowania należności spowodowana jest przypadkami losowymi, takimi jak: klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo. W ocenie Sądu, Prezes KRUS przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, wyczerpująco przedstawiając stan faktyczny sprawy i dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Ustalił, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,47 ha fizycznych (1,30 ha przeliczeniowych) oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,11 ha fizycznych (3,16 ha przeliczeniowych). Korzysta z dopłat do gruntów, wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokościach odpowiednio: w 2004r. – 6035,11 zł, w 2005 r. – 8330,84 zł, w 2006r. – 6796,43 zł, w 2007 – 5266,25 zł, w 2008r. – 9651,56 zł, w 2009r. – 13109,89 zł, w 2010r. – 10386 zł, w 2011r. – 11055,29 zł i w 2012r. – 9002,23 zł. Ponadto organ ustalił, iż skarżący w 2006 r. otrzymał zasiłek celowy w wysokości 1000 zł z tytułu szkód w gospodarstwie rolnym spowodowanych niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi. W ocenie Sądu, w tak ustalonym stanie faktycznym organ prawidłowo zastosował przepis prawa materialnego tj. art. 41a ust.1 pkt 1 u.s.r. Sąd wskazał, że skarżący jako właściciel gospodarstwa rolnego oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego ma możliwość uzyskiwania regularnego dochodu, choć być może niskiego. Zdaniem Sądu przy ustalaniu sytuacji finansowej skarżącego należy uwzględnić także stałe dochody uzyskiwane z dopłat do gruntów wypłacanych przez ARiMR. Sąd zauważył także, iż skarżący, pomimo inicjatywny organu podjętej w tym zakresie, nie określił wydatków ponoszonych na leczenie w związku z problemami zdrowotnym, nie wskazał też dochodów i wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i domowego w okresie od 2001 r. Dlatego też, w ocenie Sądu, organ nie był uprawniony do dokonywania oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, a także oceny czy wydatki na leczenie zagrażają egzystencji skarżącego, jak to podnosi w swoich pismach. Zdaniem Sądu te okoliczności przesądzają o braku ważnego interesu po stronie skarżącego. W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). II Skargę kasacyjną wniósł J. B. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 3 § 2 p.p.s.a., polegające na wadliwym wykonaniu obowiązku kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej pod względem jej zgodności z prawem, tj. art. 41 a u.s.r.; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. oraz w związku z art. 7 i art. 8 oraz art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.) poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ administracyjny w procesie wydawania decyzji wspomnianych przepisów, polegającego na wydaniu decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo że zebrany w sprawie materiał dowodowy dostarczył przesłanek uzasadniających istnienie ważnego interesu zainteresowanego oraz braku po jego stronie możliwości płatniczych; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez błędne i dowolne przyjęcie, że rozpoznając ponownie sprawę organ Prezes KRUS pomimo niewypełnienia wytycznych wyroku WSA z dnia 6 marca 2013r. VIII SA/Wa 599/12 tj. nieustalenia stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, nie dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a., podczas gdy stanowiło to istotne uchybienie przepisów postępowania. Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, według norm przepisanych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem - zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. - rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej bierze z urzędu pod rozwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania, które w tej sprawie nie występują. Nie rozpoznaje więc ponownie sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Z kolei zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Wielokrotnie w orzecznictwie NSA podkreślano, że Sąd nie może domyślać się argumentacji, czy intencji strony skarżącej. Zatem obowiązek nałożony tym przepisem oznacza, że autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do wskazania przepisu prawa, który w jego ocenie został naruszony, ma bowiem obowiązek uzasadnić w czym upatruje uchybienie wskazanej normie prawnej. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno być skonstruowane w taki sposób, aby można było powiązać je z konkretnymi przepisami prawa, uznanymi przez autora skargi kasacyjnej za naruszone. Winno ono też być na tyle precyzyjne, aby pozwalało na sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności bądź niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem. Mając zatem powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 3 § 2 p.p.s.a., którego naruszenie autor skargi kasacyjnej zarzucił w punkcie pierwszym petitum skargi kasacyjnej, określa zakres kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sądy. Natomiast kryterium tej kontroli określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), który stanowi, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola ta polega m.in. na ocenie zgodności rozstrzygnięcia lub działania z prawem materialnym, w rozpoznawanej sprawie z art. 41a u.s.s.r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.s.r.. Sąd zarówno zinterpretował przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wskazane w tym przepisie, jak również ocenił prawidłowość zastosowania tego przepisu przez organ. Zaskarżony akt administracyjny ma charakter decyzji uznaniowej, co należy rozumieć jako prawo organu wyboru rozstrzygnięcia po dokonaniu wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę. Kontrola decyzji tego rodzaju jest co do zasady ograniczona i obejmuje ocenę czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy zostały dokładnie wyjaśnione okoliczności faktyczne oraz czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu. W przypadku decyzji o umorzeniu należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie, stwierdzić należy, że korzystna dla wnioskodawcy decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana wyłącznie wówczas, gdy sytuacja materialna wnioskodawcy uniemożliwia mu wywiązanie się z tego obowiązku. Stan taki wynikać musi z zebranych w sprawie dowodów, przy czym zauważyć wypada, że ciężar dowiedzenia trudności w spłacie należności ubezpieczeniowych obciąża przede wszystkim wnioskodawcę. Sąd I instancji uznał, że organ prawidłowo zastosował art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.s.r. i zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie i taką ocenę podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Skarżący nie wykazał bowiem, że uregulowanie przez niego należności ubezpieczeniowych nie jest możliwe. Wprawdzie autor skargi kasacyjnej w ramach drugiego zarzutu wskazywał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie dostarczył przesłanek uzasadniających istnienie ważnego interesu zainteresowanego oraz braku po jego stronie możliwości płatniczych, jednakże uzasadnienie tego zarzutu sprowadza się do przytoczenia okoliczności dotyczących sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego, które organ oceniał, a Sąd I instancji wziął pod uwagę. Wnoszący skargę kasacyjną w istocie nie wskazuje jakie konkretne uchybienia powstały po stronie Sądu I instancji przy ocenie powołanych w skardze kasacyjnej okoliczności. Uzasadnienie zarzutu sformułowanego w oparciu o podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wymaga wykazania, w czym skarżący upatruje naruszenie konkretnych przepisów postępowania i uprawdopodobnienia, że tak określone uchybienie miało nie jakikolwiek, ale istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt, że podnoszona przez skarżącego argumentacja nie wywołała zamierzonego skutku (wykazania przesłanek umorzenia należności z tytułu składek) nie świadczy o nieprawidłowości wyroku Sądu I instancji. Z powyższych powodów również drugi zarzut należy uznać za chybiony. Ostatni zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 153 p.p.s.a. przez zaakceptowanie przez Sąd I instancji niewypełnienia przez organ wytycznych zawartych w wyroku WSA w W. z dnia 6 marca 2013 r. i nieustalenia stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Przypomnieć należy, że wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] maja 2012 r. ze względu na konieczność właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do sytuacji materialno – finansowej oraz zdrowotnej skarżącego, ustalenia jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Obok tego Sąd, niejako na marginesie, wskazał, że ustalając przesłankę ważnego interesu skarżącego organ, obok jego możliwości płatniczych powinien wziąć pod uwagę również stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać na treść art. 41a ust. 1 u.s.s.r., z której wynika, że stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego nie jest jedyną przesłanką umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Zgodnie bowiem z tym przepisem umorzenie należności jest możliwe w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. W tej sprawie organ najpierw zbadał wystąpienie ważnego interesu zainteresowanego przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i wykluczył jego istnienie. Wobec niestwierdzenia braku możliwości płatniczych skarżącego do uregulowania zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nieodniesienie się do stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego przez organ ponownie rozpoznający sprawę, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko istotny wpływ, jak już wyżej wskazano, mógłby stanowić przesłankę do uchylenia wyroku Sądu I instancji. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Natomiast do rozpoznania wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu właściwy jest, stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., Sąd I instancji.