I OZ 494/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 715/13 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 715/13 oddalił wniosek Z. R. (dalej jako skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. skarżący wniósł do SKO we Wrocławiu zażalenie na bezczynność i przewlekłość postępowania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu Zespół Terenowej Pracy Socjalnej nr 1 w przedmiocie załatwienia jego wniosku z [...] marca 2013 r. dotyczącego przyznania zasiłku okresowego, a także udzielenia pomocy finansowej i rzeczowej w postaci zasiłku celowego. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] SKO w Legnicy (wyznaczone do rozpoznania sprawy w wyniku wyłączenia członków SKO we Wrocławiu) uznało zażalenie za nieuzasadnione. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności powyższego postanowienia, zarzucając, że zostało wydane z naruszeniem przepisów o właściwości (organ orzekał mimo jego wniosku o wyłączenie wszystkich jego członków). Postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] SKO w Legnicy odmówiło skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] czerwca 2013 r. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy SKO w Legnicy postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy swoje poprzednie postanowienie. Skarżący wystąpił na to postanowienie ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, tytułując ją "skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń SKO w Legnicy z [...] czerwca 2013 r m.in. [...]". Na etapie postępowania przed sądem administracyjnym w dniu [...] stycznia 2014 r. skarżący złożył wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu, jak to sam ujął, "w postępowaniu skargowym do NSA o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń tutejszego sądu administracyjnego, jako wyrządzających mi niepowetowane straty..., których nie jest w stanie zmienić na drodze dostępnych mu środków zaskarżenia". Wniosek ten uzupełnił w dniu [...] stycznia 2014 r. urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (pkt 4 formularza). Jako uzasadnienie wniosku skarżący wskazał na zamiar "wznowienia postępowania i reprezentacji strony w postępowaniu przed NSA ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia" (pkt 5 formularza). W powyższych pismach skarżący wypisał sygnatury spraw sądowych, których ma dotyczyć jego wniosek. Referendarz sądowy, przed rozpoznaniem powyższego wniosku o przyznanie prawa pomocy, pismem z dnia [...] lutego 2014 r. wezwał skarżącego do udzielenia wyjaśnienia, jakiego konkretnie orzeczenia Sądu ma dotyczyć skarga o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem. Na doręczone skarżącemu w dniu 19 lutego 2014 r. pismo Sąd nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 715/13 oddalił wniosek Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W obszernym uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że ani z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] stycznia 2014 r., ani z pisma skarżącego z dnia [...] stycznia 2014 r. nie wynika jakie orzeczenie "tego Sądu" będzie przedmiotem jego skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia sądu administracyjnego. Kwestii tej skarżący nie wyjaśnił, mimo pisma referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2014 r., w którym został on wezwany do sprecyzowania jakiego konkretnie orzeczenia Sądu będzie dotyczyła planowana skarga do NSA. Skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi na to pismo w zakreślonym terminie tj. najpóźniej do 26 lutego 2014 r. Zatem, w ocenie Sądu I instancji, skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w celu złożenia wspomnianej skargi do NSA, nie dopełnił wymogów jakie nakładają na niego przepisy dotyczące skutecznego złożenia takiej skargi zawarte w art. 285a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", a w szczególności w art. 285e § 1 pkt 1 tej ustawy. Mając na uwadze zamiar skarżącego złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia sądu administracyjnego Sąd I instancji stwierdził, że wymogi dotyczące elementów konstrukcyjnych takiej skargi nie podlegają sanacji. Zaś brak jakiegokolwiek elementu konstrukcyjnego omawianej skargi skutkuje odrzuceniem tej skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 285h § 1 P.p.s.a. Sąd I instancji stanął na stanowisku, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w celu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem powinna wykazać, które konkretnie prawomocne orzeczenie będzie przedmiotem tej skargi. W przypadku gdy skarżący tego obowiązku nie dopełnił, zgodnie z art. 247 P.p.s.a nie przysługuje mu prawo pomocy w celu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem, bowiem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zaistniała oczywista bezzasadność skargi. Jak zauważył Sąd I instancji, oczywistą bezzasadność skargi należy łączyć nie tylko z merytoryczną jej oceną, ale i z możliwością jej wniesienia. Jednocześnie Sąd I instancji odwołał się także do znanej mu z urzędu okoliczności zainicjowania przez skarżącego szeregu (w okresie od 2009 r. do 2013 r. 207 skarg) postępowań, w których złożył on wnioski o prawo pomocy. Powyższe, zdaniem Sądu I instancji, nie oznacza jeszcze, że strona nadużywa prawa do sądu, jednakże charakter orzeczeń będących przedmiotem postępowań zainicjowanych przez skarżącego, w większości (116 spraw) zakończonych postanowieniami odrzucającymi skargę z powodu niewyczerpania trybu postępowania, nieuzupełnienia braków formalnych skargi lub niedopuszczalności drogi sądowej, dowodzi, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Zdaniem Sądu I instancji, konstytucyjne prawo do sądu, którego formą realizacji jest instytucja prawa pomocy, nie ma charakteru bezwzględnego i nie może prowadzić do nadużycia tego prawa. Prawo pomocy nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Mając powyższe na uwadze Sąd wojewódzki, na podstawie art. 247 P.p.s.a, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazano, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Z. R. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Domagając się jego uchylenia zarzucił mu niezgodność z prawem, w szczególności z przepisami normującymi prawo pomocy prawnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Twierdzi, że odmowa sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata oraz odrzucenie lub oddalenie takiej skargi uniemożliwia mu wniesienie kolejnej skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia, którym wyrządzono mu krzywdę nie do naprawienia. W tej sytuacji zasadnym, w jego ocenie, jest ustanowienie adwokata z urzędu w celu ewentualnego wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia, aby zagwarantować jego prawa i zobligować Sąd do ustosunkowania się do problemu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, ale z innych powodów niż wskazane w zażaleniu. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wyjaśnić, że, jak wynika z akt sprawy, skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy określił przyszły cel jakiemu będzie służyć udzielenie tej pomocy. Wskazał na "wznowienie postępowania i reprezentację strony w postępowaniu przed NSA ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia" (pkt 5 formularza). Mając tak zakreślone żądanie wniosku Sąd I instancji przyjął, że zastosowanie w sprawie znajdą przepisy określające przyznanie prawa pomocy (oddział 2. Rozdziału 3 P.p.s.a.) oraz regulujące nadzwyczajny środek zaskarżenia – skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (Działu VII a P.p.s.a.). Sąd ten zwrócił uwagę na niewskazanie we wniosku o przyznanie prawa pomocy jakiego prawomocnego orzeczenia będzie dotyczyła skarga o stwierdzenie niezgodności w prawem prawomocnego orzeczenia. Skarżący nie udzielił też żadnej odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2014 r. o udzielenie wyjaśnienia jakiego konkretnie orzeczenia Sądu ma dotyczyć skarga o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem. W tych okolicznościach, Sąd I instancji oddalił przedmiotowy wniosek, m.in. z uwagi na oczywistą bezzasadność (art. 247 P.p.s.a.) skargi wynikającą z braku wskazania prawomocnego orzeczenia, które jest warunkiem koniecznym powyższej skargi w myśl art. 285e § 1 pkt 1 P.p.s.a. i brak ów skutecznie eliminuje możliwość jej wniesienia. Z analizy akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Pisma procesowe formułuje niezrozumiale, żądając podejmowania określonych działań przez sądy i organy administracji w oparciu o subiektywne rozumienie przepisów prawa i wyciągając z ich treści zazwyczaj błędne wnioski co do przysługujących mu uprawnień podczas wszczętej procedury administracyjnej czy sądowoadministracyjnej. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat. Zatem, skarżący, planując wystąpienie do NSA ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia mógł wcześniej wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji kiedy wymogiem formalnym takiej skargi jest sporządzenie jej przez profesjonalnego pełnomocnika. (art. 285l w zw. z art. 175 § 1 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze NSA jest zdania, że treść wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] stycznia 2014 r., złożonego na urzędowym formularzu PPF budzi wątpliwość, której Sąd I instancji nie powziął. Chodzi o to, czy skarżący faktycznie żąda przyznania prawa pomocy do złożenia w przyszłości skargi o stwierdzenie niezgodności w prawem prawomocnego orzeczenia, które uregulowane jest w Dziale VII a P.p.s.a., czy może jednak występuje o prawo pomocy w postępowaniu zainicjowanym już swoją skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]. NSA zauważa, że skargę wniesioną do WSA skarżący określił mianem "skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia SKO w Legnicy z [...] czerwca 2013 r. o sygn. [...]...", przy czym niewłaściwie określił rodzaj aktu wydanego przez SKO, datę jego wydania i przedmiot w jakim została wydana decyzja SKO w Legnicy. Dopiero z odpowiedzi organu na skargę można zidentyfikować co było przedmiotem zaskarżenia. Mając to na uwadze prawdopodobnym jest, że użycie we wniosku o udzielenie prawa pomocy sformułowania "w celu wznowienia postępowania i reprezentacji strony w postępowaniu przed NSA ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia" (pkt 5 formularza) nie ma nic wspólnego z instytucją skargi z Działu VII a P.p.s.a. , a jest jedynie konsekwentnym posługiwaniem się przez skarżącego sformułowaniem użytym wcześniej w skardze. Wiele wyjaśniłoby w tym względzie doprecyzowanie, czy skarżący miał na myśli prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego czy też, zgodnie z używaną przez niego nomenklaturą: orzeczenie SKO w Legnicy. W tych okolicznościach NSA uważa, że Sąd przedwcześnie zakwalifikował wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jako wniosek na okoliczność planowanej skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia uregulowanego przepisami Działu VII a P.p.s.a. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że taki wniosek wniesiony przed złożeniem skargi, należało zakwalifikować jako odrębną sprawę i nadać jej sygn. SO a nie SA. Na związek niniejszego wniosku ze wszczętym już postępowaniem może wskazywać przywołanie zarówno w piśmie skarżącego z dnia [...] stycznia 2014 r. jak i w formularzu wniosku sygnatury szeregu spraw sądowoadministracyjnych, których ma on dotyczyć, w szczególności sygn. tej sprawy IV SA/Wr 715/13. Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że koniecznym jest przed rozpoznaniem wniosku skarżącego wyjaśnienie przez WSA, czy skarżący wnosi o prawo pomocy w postaci przyznania adwokata z urzędu na okoliczność niniejszego postępowania, czy też w związku z planowanym wniesieniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem konkretnego prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego nie zaś orzeczenia SKO w Legnicy. Na marginesie rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że postawę procesowa polegającą na inicjowaniu dużej ilości postępowań sądowoadministracyjnych, w których kwestionuje się wszelkie działania organów administracji, często niepodlegające zaskarżeniu, można uznać za wyraz nadużycia prawa do sądu. Oczywistym jest, że przejawem prawa do sądu jest prawo pomocy. Nadużywanie tej, jakże pożytecznej i potrzebnej, instytucji, w określonych okolicznościach, może skutkować oddaleniem wniosku o jego udzielenie, na podstawie art. 247 P.p.s.a. W niniejszej sprawie jednak Sąd I instancji powinien w pierwszej kolejności ustalić intencje skarżącego związane z wnioskiem o prawo pomocy, tj. w jakiej sprawie z pomocy adwokata chce korzystać. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.