II OSK 1594/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 2561/13 odrzucającego skargę E. S. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 26 marca 2014 r., VII SA/Wa 2561/13 odrzucił skargę E. S. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia. W uzasadnieniu sąd wskazał, że do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie została złożona przez E. S. i Z. S. skarga na ww. decyzję. Zarządzeniem z dnia 29 listopada 2013 r. doręczonym przy piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił się do skarżącej, pod rygorem odrzucenia skargi, o wpłacenie na konto sądu wpisu sądowego. Skarżąca otrzymała ww. wezwanie Sądu w dniu [...] grudnia 2013 r., a skarżący w dniu [...] XII 2013 r. W dniu [...] grudnia 2013 r. skarżący złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę wskazując, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy został złożony po terminie przewidzianym do uiszczenia wpisu od skargi. Od tego postanowienia skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi w wyniku uznania, że pomimo wezwania nie został uiszczony wpis od skargi, a wniosek o przyznanie prawa pomocy złożono po terminie do dokonania tej czynności, podczas gdy wniosek został złożony w terminie, ponieważ skarżąca nie została pouczona o konieczności złożenia tego wniosku w ciągu siedmiu dni od otrzymania zarządzenia, a w związku z tym termin ten nie rozpoczął względem niej biegu. Wniosła o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie zostały one opłacone w całości ani w części. W uzasadnieniu wskazała, że postąpiła zgodnie z pouczeniem, w którym nie było mowy o terminie na złożenie wniosku o prawo pomocy. Konieczność złożenia tego wniosku w terminie do uiszczenia wpisu wynika z orzecznictwa, którego skarżąca nie musi znać. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę gdy pomimo wezwania nie został od niej uiszczony należny wpis. Jak wynika z akt sprawy, wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu [...] grudnia 2013 r., a więc termin do uiszczenia wpisu sądowego upłynął w dniu [...] grudnia 2013 r. Skarżąca w dniu [...] grudnia 2013 r., a więc po terminie, jaki przysługiwał do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie m. in. zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania, nie uiściła wpisu sądowego. Trafnie zauważył sąd pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie nie ma znaczenia okoliczność, że skarżąca w dniu [...] grudnia 2013 r. wniosła wniosek o przyznanie prawa pomocy, ponieważ dokonała tej czynności z uchybieniem terminu, w jakim przysługiwało stronie prawo do uiszczenia wpisu sądowego. Tym samym czynność ta, jako dokonana po terminie, nie mogła odnieść zamierzonego przez stronę skutku. Po wezwaniu strony do uiszczenia wpisu, przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty, jest uzależnione od tego, czy strona złoży wniosek, w tym przedmiocie, w terminie otwartym do uiszczenia tego wpisu. Złożenie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie ww. terminu, nawet jeżeli wniosek ten zostanie rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania przez nią opłat, do których została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie (por. postanowienie NSA z 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 81/12). Wskazać również należy, że co prawda w doręczonym skarżącej zarządzeniu wzywającym do uiszczenia wpisu nie ma informacji o konieczności złożenia wniosku o prawie pomocy w terminie do uiszczenia wpisu, lecz nie ma tam również wzmianki, że wniesienie wniosku o prawo pomocy zwalnia stronę (przynajmniej do czasu jego prawomocnego rozpoznania) od uiszczenia tego wpisu. Obie reguły zostały wyinterpretowane przez sądownictwo. Nie ma natomiast podstaw, aby z jednej z nich czerpać skutki pozytywne dla skarżącej, drugiej natomiast odmawiać zastosowania ze względu na możliwość znalezienia się strony w niekorzystnej sytuacji procesowej. Zauważyć też trzeba, że sąd nie może zastępować podmiotów udzielających pomocy prawnej. Rolą strony jest dbanie o swoje interesy w jak najbardziej skrupulatny sposób. Pouczanie strony o wszelkich możliwych drogach postępowania w sprawie i regułach nim rządzących przekracza granice obowiązku spoczywającego na sądzie, dotyczącego udzielania stronie wskazówek (art. 140 § 1 p.p.s.a.). Wskazać też trzeba, że nawet gdyby przyjąć całkowitą nieznajomość przepisów prawa przez skarżącą, to po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu powinna ona była wpis uiścić dla zachowania terminu podanego w zarządzeniu, ze względu na możliwość odrzucenia skargi. Niezależnie od tego, mogła, stosownie do pouczenia w wezwaniu o przysługującym jej prawie pomocy, złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Pomimo złożenia wniosku o prawo pomocy wpis (którego nieuiszczenie skutkuje odrzuceniem skargi) nadal pozostaje bowiem nieopłacony. Sąd zauważa również, że pomimo odrzucenia skargi skarżącej, na rozpatrzenie oczekuje skarga wniesiona przez drugiego skarżącego – jej męża. Sąd zwraca ponadto uwagę, że sąd wojewódzki co prawda omyłkowo wskazuje, że w niniejszej sprawie zaskarżono decyzję administracyjną, lecz aktem administracyjnym nakładającym grzywnę w celu przymuszenia w toku postępowania egzekucyjnego w administracji, jest postanowienie, nie zaś decyzja. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 wskazanej ustawy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.