IV SA/Wa 2429/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2014 r. sprawy ze skargi K. M. i G. M. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do wykonania konserwacji urządzenia melioracji wodnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty C. z dnia [...] marca 2013 roku nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. na rzecz skarżących K. M. i G. M. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] marca 2013r. [...] Starosta C. działając na podstawie art. 77 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267): I. zobowiązał Państwa K. i G. M., do wykonania konserwacji urządzenia melioracji wodnej szczegółowej - rowu melioracyjnego RK-9 położonego w miejscowości S. gm. S. na odcinku od km [...], tj. na długości 391m oznaczonej na załączniku do decyzji, polegającej na: 1. usunięciu następujących drzew gatunek olcha, rosnących na lewej skarpie skarpy rowu, na wysokości działki nr ew. [...], na działce nr ew. [...] w miejscowości S. gm. S.: a) 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 42cm, mierzonego na wysokości 130cm, b) 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 43cm, mierzonego na wysokości 130cm, c) 1 szt. drzewa o trzech pniach o obwodach 37cm, 53cm, 34cm, mierzonych na wysokości 130cm, d) 1 szt. drzewa o sześciu pniach o obwodach 82cm, 44cm, 51cm, 42cm, 55cm, 29cm, mierzonych na wysokości 130cm, e) 1 szt. drzewa o trzech pniach o obwodach 38cm, 31cm, 31cm, mierzonych na wysokości 130cm, 2. usunięciu następujących drzew gatunek olcha, rosnących na prawej stopie skarpy rowu, na wysokości działki nr ew. [...], na działce nr ew. [...] w miejscowości S. gm. S., których położenie określono na mapie: a) 1 szt. drzewa o dwóch pniach o obwodach 43cm 72cm, mierzonych na wysokości 130cm, b) 1 szt. drzewa o obwodzie pnia 26cm, mierzonego na wysokości 130cm, c) 1 szt. drzewa o dwóch pniach o obwodach 66cm i 50cm wraz z 1 szt. drzewa (w dnie rowu) o dwóch pniach o obwodach 30cm i 30cm, mierzonych na wysokości 130cm. 3. wykoszeniu roślinności miękkiej (trawy i chwasty wszelkiego rodzaju) ze skarp i dna rowu, 4. usunięciu zakrzaczeń ze skarp i dna rowu, 5. usunięciu z dna rowu gałęzi, liści oraz innych zanieczyszczeń, powodujących zatory i przetamowania, 6. odmuleniu dna rowu z zachowaniem nachylenia skarp 1:1,5 z zagospodarowaniem urobku z odmulenia rowu. Jednocześnie organ wskazał, że usunięcie drzew nastąpić ma w terminie do dnia 15 października 2013 r. zaś czynności wymienione w punktach 3 - 6 należy wykonywać w terminie do dnia 15 października każdego roku. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli K. M. i G. M. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013r. Nr [...] Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. po rozpoznaniu odwołania działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a oraz art. 4 ust. i art. 77 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku - Prawo wodne utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, za wyjątkiem części dotyczącej terminu wykonania nałożonych decyzją obowiązków, ustalając ten termin - do dnia 15 grudnia 2013r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w myśl przepisu art. 77 ustawy Prawo wodne utrzymanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy (przy braku spółki wodnej, z którym to przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie) do ustawowych obowiązków zainteresowanych właścicieli gruntów. Jeżeli w/w obowiązek nie jest realizowany starosta ustala w drodze, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonania. Zainteresowanym właścicielem, jest każdy rolnik, który objęty jest oddziaływaniem szczegółowego rowu melioracyjnego w ramach tzw. obszaru konkurencyjnego. W ramach dokonanej analizy tut. organ stwierdził, że Starosta C. prowadząc w postępowanie w trybie art. 77 ustawy Prawo wodne działał prawidłowo. W rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia z będącym w ewidencji Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w C. urządzeniem melioracji wodnych szczegółowych - rowem melioracyjnym RK-9. Realizując zapisy art. 77 ust. 2 Starosta C. na podstawie powierzchni poszczególnych działek znajdujących się (wg ewidencji) w obszarze oddziaływania systemu melioracyjnego ustalił proporcjonalnie, wielkość odnoszonych z systemu melioracyjnego korzyści dla działek zlokalizowanych w odwadnianym obszarze, które stanowiły udział poszczególnych właścicieli w konserwacji odcinka rowu melioracyjnego, odniesionego do jego długości. Tym samym ustalając powyższe Starosta C. zastosował zasadę proporcjonalności polegającą na solidarnym zobowiązaniu właścicieli gruntów, znajdujących się w obszarze konkurencyjnym przedmiotowego urządzenia, do jego konserwacji. Organ nie podzielił stanowiska stron odwołujących w kwestii korzyści odnoszonych z przedmiotowego rowu. Zgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy Prawo wodne melioracje wodne polegają na regulacji stosunków wodnych w celu polepszenia zdolności produkcyjnej gleby, ułatwienia jej uprawy oraz na ochronie użytków rolnych przed powodziami. W myśl przepisu art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. a w/w ustawy, każdy rów jest urządzeniem wodnym, służącym kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich. Odprowadza wody gruntowe, zarówno z działki przez którą przepływa jak i z obszaru konkurencyjnego i terenów położonych powyżej. W świetle powyższego nie ma znaczenia, na czyjej działce zlokalizowany jest rów, ani czyja działka przylega do rowu. Podstawową sprawą jest natomiast, komu funkcjonowanie rowu przynosi korzyści. Z dokumentów sprawy, wynika że Państwo K. i G. M. posiadają grunty zlokalizowane w obszarze konkurencyjnym, a tym samym korzystają z funkcjonowania przedmiotowego rowu. Ponoszą odpowiedzialność za jego stan techniczny i brak drożności, w wyniku zaniedbania wykonywania spoczywającego na Nich obowiązku utrzymania urządzenia wodnego. Wykonanie konserwacji przez wszystkich zainteresowanych i udrożnienie rowu melioracyjnego RK-9 przebiegającego przez grunty miejscowości S., spowoduje odpływ stagnujących w rowie wód, co będzie miało wpływ na zmniejszenie stanu uwilgotnienia gruntów w ich rejonie. Z uwagi na fakt, że w związku z wniesionym odwołaniem, upłynął określony decyzją Starosty C. termin wykonania prac konserwacyjnych na rowie (15 października 2013r.) - zmieniono zapis decyzji w tym zakresie, zaś nowy termin ustalono w sposób, uwzględniający czas niezbędny do przeprowadzenia przedmiotowych robót tj. na dzień 15 grudnia 2013r. Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Państwo K. i G. M. domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazali, iż w ich ocenie w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do wydania zaskarżonej decyzji, bowiem z faktu istnienia rowu nie odnoszą oni korzyści, lecz przeciwnie w sprawie tak jak wielokrotnie wskazywali winien znaleźć zastosowanie art. 29 ustawy Prawo wodne. Domagają się oni bowiem od władającego działką nr [...] zaprzestania naruszania stosunków wodnych. Podany przez organ II instancji argument, jakoby nie dokonano zmiany stanu wody na gruncie, co jest warunkiem stosowania artykułu 29 Ustawy, jest ewidentnie fałszywy w przypadku wzięcia pod uwagę materiału dowodowego, który jednoznacznie wskazuje na dokonanie zmiany kierunku odpływu wody, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Wskazują, że w pewnych okresach woda z rowu melioracyjnego płynie w kierunku odwrotnym do oczekiwanego a następnie nie ma możności do rowu powrócić, skarpy przy rowie, powstały na skutek nieprofesjonalnego działania spółki wodnej w latach ubiegłych, Wskazali, iż rów spełniał swoje zadania gdy nie był grodzony skarpami od okolicznych łąk. Zaniechanie nadzoru nad jakością wykonanych przez spółkę wodną prac i zaniedbanie obowiązków właścicielskich przez Starostę C., skutkuje dziś wymiernymi, bo liczonymi w tysiącach złotych, stratami dla właścicieli okolicznych łąk. W ocenie strony skarżącej skoro ustawodawca jednoznacznie określa w art. 77 ust.1 ustawy Prawo wodne, iż określone obowiązki nakłada się na zainteresowanych właścicieli gruntów, na które urządzenia te wywierają (tu użyty przez Ustawodawcę czas teraźniejszy) korzystny wpływ, czyli właściciele aktualnie odnoszący korzyści (a nie właściciele gruntów, którzy te korzyści kiedyś odnosili lub będą odnosić w przyszłości) oraz skoro art. 77 ust.2 tejże ustawy nakazuje proporcjonalnie do odnoszonych korzyści ustalić zakresy i terminy wykonania czynności, to na dzień dzisiejszy, a o takim dniu mówi ustawa, 100% korzyści odnosi posiadacz samoistny z działki nr 86, który ma z poboczy rowu na swojej działce wodę odprowadzoną a na okolicznych łąkach przy braku drenażu, woda tygodniami stoi z uwagi na sztucznie stworzone przewyższenie terenu na brzegach rowu - przewyższenie będące częścią działki nr [...]. Ponieważ woda z okolicznych łąk tygodniami spłynąć nie może. Z kolejnych po artykule 74 zapisów ustawy wynika przy tym jednoznaczna intencja Ustawodawcy, że zainteresowani właściciele gruntów partycypują w kosztach - ale po zaistnieniu korzystnego wpływu już funkcjonującego urządzenia wodnego, na ich grunty, to jest wtedy, gdy staną się zainteresowanymi w rozumieniu art. 74 Ustawy. O takiej sytuacji mowy nie ma w przypadku rowu RK-9. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2012, poz. 270 ze zm. zwanej w dalszej części p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja, jak również utrzymana nią w mocy decyzja Starosty C. wydane zostały z naruszeniem art. 7, 77§1 i 107§3 w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Zaskarżone w sprawie decyzje wydane zostały na podstawie art. 77 ustawy Prawo wodne zgodnie z którym, utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej - do tej spółki (ust. 1). Jeżeli obowiązek, o którym mowa w ust. 1, nie jest wykonywany, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania (ust. 2). W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, iż rów melioracyjny RK- 9 jest urządzeniem melioracji wodnej szczegółowej w rozumieniu art. 77 ustawy Prawo wodne. Spór w sprawie sprowadza się jednak do ustalenia, czy art. 77 ust. 2 ustawy winien mieć tak jak wskazują orzekające w sprawie organy zastosowanie w niniejszej sprawie, czy też rozstrzygnięcie winno być wydane w oparciu, jak podnoszą skarżący o art. 29 ustawy. Zgodnie z tym przepisem właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (ust 1). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (ust 3). Zdaniem skarżących jako właściciele działek położonych w bezpośrednim sąsiedztwie z działką nr [...] na terenie której zlokalizowany jest rów melioracyjny, ponoszą szkody związane z jego niewłaściwym wykonaniem, na skutek nieprofesjonalnego działania spółki wodnej w latach ubiegłych, która materiał z dna rowu wyrzuciła na jego brzeg, tworząc skarpy przy rowie, które obecnie uniemożliwiają spływ wód z terenów ich działek, przez co rów nie spełnia swojej funkcji. Obecnie nie odnoszą oni więc żadnych korzyści z jego istnienia, a wręcz przeciwnie ponoszą straty, bowiem woda z okolicznych łąk nie spływa do rowu tylko gromadzi się na ich działkach. Tym samym aby mogli oni odnosić korzyści z istnienia spornego rowu jego właściciel winien przywrócić go do stanu poprzedniego. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można ustalić w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, czy zasadnie w sprawie nałożono na skarżących obowiązek wykonania konserwacji spornego rowu na odcinku przylegającym do ich działki we wskazanym w decyzji zakresie. Po pierwsze należy wskazać, iż zakres w/w obowiązku jest bardzo szeroki, bowiem obok bieżącej konserwacji tj. wykoszeniu ze skarp roślinności miękkiej, usunięciu z dna rowu zanieczyszczeń organ nakazał skarżącym również odmulenie go oraz wycięcie 9 dużych drzew oraz krzewów. Pomimo nałożenia na strony skarżące tak szerokiego obowiązku organy w żaden sposób nie uprawdopodobniły nawet, czy ich wykonanie przełoży się bezpośrednio na właściwe funkcjonowanie rowu jako urządzenia liniowego, co stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107§3 k.p.a. Po drugie, powyższy zarzut ma również bezpośredni związek z faktem niewyjaśnienia przez organy w sposób nie budzący wątpliwości przyczyny stanu jaki istnieje na gruncie skarżących. Organy nie odniosły się bowiem i nie zbadały podnoszonej przez skarżących od początku postępowania okoliczności, iż w ich ocenie zmiana kierunku odpływu wód z należących do nich działek wynika z niewłaściwego wykonania skarp rowu, przez " spółkę wodną". W tym miejscu należy wskazać, iż art. 12 w zw. z art. 14 ustawy prawo wodne reguluje kwestie związane z własnością gruntów pod wodami w tym rowami. W niniejszej sprawie nie ulega zatem wątpliwości, iż sporny rów zlokalizowany jest na terenie działki nr [...], którego właścicielami z pewnością nie są skarżący. Jak wynika z akt sprawy jego posiadaczem jest Skarb Państwa - Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w C. Zasadnym zatem w okolicznościach niniejszej sprawy wydaje się wyjaśnienie kwestii prawidłowości wykonania prac przez podmiot który skarżący określają jako " Spółka wodna". W sytuacji bowiem uznania, że stan jaki istnieje na gruntach skarżący związany jest nie tak jak wywodzi organ z nienależytym utrzymaniem rowu przez podmioty z niego korzystające ale z faktu jego niewłaściwego wykonania, w sprawa w pierwszej kolejności powinna być rozstrzygnięta na gruncie art. 29 prawa wodnego. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż skarżący winny mieć świadomość, iż ratio legis unormowania art. 77 ust. 2 ustawy Prawo wodne polega na tym, że jeżeli obowiązek utrzymania w należytym stanie danego urządzenia melioracji wodnej szczegółowej nie jest realizowany przez zainteresowanych właścicieli gruntów, to organ może nałożyć w formie decyzji stosowne obowiązki, które winny być ustalane proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntu z uwzględnieniem tego, że urządzenia melioracji wodnej szczegółowej są inwestycją o charakterze liniowym, które przebiegają na dłuższym odcinku niż tylko jedna nieruchomość, stąd wszelkie działania muszą być skoordynowane z utrzymaniem jego drożności na całej długości. Z kolei zagadnienie należytego utrzymania urządzenia wodnego statuuje norma art. 64b ustawy Prawo wodne stanowiąc, iż w przypadku nienależytego utrzymania urządzenia wodnego, powodującego zmianę jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na grunty, organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może w drodze decyzji nakazać przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub likwidację szkód, określając warunki i termin wykonania tych czynności. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji oparto o art. 152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.