I GSK 832/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 1372/13 o odrzuceniu skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 1372/13, odrzucił skargę J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że pełnomocnik J. K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. wydaną w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału [...] Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 30 grudnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1183 zł, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Sąd wskazał, że odpis powyższego wezwania został doręczony w sposób przewidziany w art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), ze skutkiem doręczenia w dniu 17 stycznia 2014 r. W przewidzianym prawem siedmiodniowym terminie, liczonym od dnia doręczenia wezwania, wpis od skargi nie został uiszczony. W związku z powyższym WSA, działając na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., skargę odrzucił. II Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie złożył J. K. Zaskarżył orzeczenie Sądu I instancji w całości i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w L. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. naruszenie art. 73 § 4 w zw. z art. 73 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. poprzez zastosowanie art. 73 § 4 tejże ustawy i w konsekwencji przyjęcie, że w rozpatrywanej sprawie przez Sąd istniała możliwość przyjęcia domniemania doręczenia (fikcji prawnej doręczenia), podczas gdy w rzeczywistości brak było przesłanek do uznania, że przesyłka zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego była prawidłowo dwukrotnie awizowana, zgodnie z dyspozycją art. 73 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. 2. naruszenie art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie przez Sąd skargi z uwagi na nieuiszczenie w terminie wpisu sądowego pomimo tego, że w rzeczywistości skarżący reprezentowany przez pełnomocnika nie uchybił obowiązkowi uiszczenia wpisu, bowiem doręczenie przesyłki zawierającej wezwanie do dokonania tej czynności nie było skuteczne, tzn. brak było podstaw do przyjęcia, że upłynął wyznaczony skarżącemu termin do uiszczenia wpisu, ponieważ termin ten nie rozpoczął swojego biegu, z uwagi na brak doręczenia wezwania. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, że niemożliwym jest, aby doręczyciel mógł zawiadomić adresata o próbie doręczenia mu przesyłki poprzez umieszczenie awiza w oddawczej skrzynce pocztowej, gdyż takiej skrzynki nigdy nie było pod adresem, w którym znajduje się jego kancelaria, czyli w budynku przy ul. C. [...] w L., jak również w lokalu nr [...]. Doręczyciel dostarczający przedmiotową przesyłkę na druku zwrotu przesyłki do Sądu stwierdził nieprawdziwą okoliczność, że w dniu 3 stycznia 2014 r. zawiadomienie o przesyłce zostało umieszczone w oddawczej skrzynce odbiorczej. Strona skarżąca kasacyjnie stwierdziła również, że nieprawdą jest, iż w dniu 13 stycznia 2014 r. adresatowi zostało doręczone powtórne zawiadomienie o przesyłce (awizo), ponieważ kancelaria w tym dniu, jak i w dniach poprzednich była czynna w godzinach od 9:00 do 15:00 i odbierane były wszystkie inne przesyłki. Skoro zatem bez przeszkód odbierane były przesyłki zarówno przed 13 stycznia 2014 r., jak i w dniu 13 stycznia 2014 r., to nieprawdziwym jest stwierdzenie doręczyciela Urzędu Pocztowego Nr [...] w L., że przesyłkę awizowano dwukrotnie. Kasator podkreślił, że dla uznania skuteczności doręczenia w trybie art. 73 p.p.s.a. koniczne jest zaznaczenie przez doręczyciela na potwierdzeniu odbioru, gdzie zostało umieszczone zawiadomienie o przesyłce dla adresata. W rozpoznawanej sprawie na zwrocie przesyłki do sądu widnieje zakreślenie opcji "w oddawczej skrzynce pocztowej". Pełnomocnik skarżącego stwierdził w tym zakresie, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością, gdyż niemożliwym było wskazanie miejsca zawiadomienia o przesyłce dla adresata "w oddawczej skrzynce pocztowej". Domniemanie doręczenia pisma zatem nie nastąpiło z powodu niespełnienia warunków określonych w art. 73 § 2 i § 3 p.p.s.a. i tym samym nie wywołało skutków prawnych dla strony dokonującej czynności procesowej. Skarżący kasacyjnie podkreślił również, że w Zawiadomieniu o rozpatrzeniu skargi Poczta Polska S.A. w ogólnikowy sposób ustosunkowała się do zarzutów reklamacji, stwierdzając, że wszelkie informacje w tej sprawie czerpie wyłącznie z wyjaśnień listonosza. Nadmieniła również, że "Opisane czynności związane z awizacją przesyłek nie podlegają rejestracji, a informacje o ich dokonaniu umieszczane są przez listonosza bezpośrednio na przesyłkach oraz potwierdzeniach ich odbioru. Trudno jest natomiast odnieść się do informacji listonosza o pozostawieniu zawiadomienia w skrzynce oddawczej, nie dysponując kserokopią odbioru przesyłki". Przyjęte zatem przez Sąd I instancji domniemanie, iż zawiadomienie o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym dotarło do rąk adresata, w ocenie skarżącego, jest nieprawdziwe. W związku powyższym kasator podniósł, że wobec braku podstaw do zastosowania fikcji prawnej doręczenia wezwania, należało uznać, że bieg terminu do uiszczenia wpisu nie rozpoczął się, a tym samym termin ten nie mógł upłynąć. Nie zachodziły zatem podstawy do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w B. P. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do unormowania art. 174 p.p.s.a. skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, będąc związanym jej zarzutami i biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która jednak w niniejszej sprawie nie zachodzi. Przedmiotem postępowania kasacyjnego w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi, wydane na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że na obecnym etapie postępowania należało zatem dokonać analizy doręczenia zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, bowiem to z faktu bezskutecznego upływu terminu od daty ewentualnego doręczenia, Sąd I instancji wywiódł negatywne konsekwencje dla strony w postaci odrzucenia skargi z przyczyn formalnych, a tym samym niepoddania jej ocenie merytorycznej. W rozpoznawanej sprawie zastosowano doręczenie zastępcze, uregulowane w art. 73 p.p.s.a. Funkcją tego doręczenia jest zapewnienie szybkości postępowania i ochrona interesów stron. Doręczenie zastępcze nie może natomiast być traktowane jako zamknięcie drogi sądowej do ochrony interesów strony (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 października 2002 r., sygn. akt SK 6/02). W razie nieodebrania pisma złożonego w urzędzie pocztowym, za datę doręczenia pisma, stosownie do treści art. 73 § 4 p.p.s.a., przyjmuje się datę, w której upłynął termin jego odbioru. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie, stanowiące rodzaj fikcji prawnej, stwarza domniemanie doręczenia pisma i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Taki sposób doręczenia nie uniemożliwia obalenia domniemania doręczenia pisma stronie. Może ona w szczególności wykazywać, że nie zostało doręczone jej pismo w trybie zwykłym (do rąk własnych), ani też nie dotarło do niej zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym. Przepis art. 73 p.p.s.a. reguluje doręczenie zastępcze poprzez pozostawienie zawiadomienia o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru (awiza) w miejscu zamieszkania adresata (umieszczenie w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe). Oznacza to, że skuteczność doręczenia dokonanego w tym trybie zależy w szczególności od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma do odbioru. Domniemanie doręczenia pisma nie nastąpi zatem w razie niespełnienia warunków określonych w art. 73 § 2 i § 3 p.p.s.a. i nie wywoła skutków prawnych dla strony dokonującej czynności procesowej (por. postanowienie NSA z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 939/10). W rozpoznawanej sprawie wezwanie do uiszczenia wpisu zostało nadane jako przesyłka polecona na adres Kancelarii Prawno – Podatkowej doradcy podatkowego J. P., bedącego pełnomocnikiem J. K. Na przekazanym do Biura Podawczego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. zwrotnym poświadczeniu odbioru dołączonym do koperty, w której przesłano odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, pracownik poczty zakreślił informację, że przesyłki nie doręczono, pozostawiono ją w placówce pocztowej, o czym w dniu 3 stycznia 2014 r. umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej. W konsekwencji uznania za bezskuteczny upływ terminu na uzupełnienie wpisu sądowego, Sąd I instancji wydał postanowienie odrzucające skargę. W tym miejscu należy podkreślić, że fikcja prawna doręczenia zastępczego opiera się na przyjęciu domniemania, iż przesyłka została doręczona adresatowi, mimo że faktycznie adresat jej nie odebrał. Przesyłkę taką pozostawia się bowiem w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że domniemanie doręczenia strona postępowania sądowoadministracyjnego może skutecznie obalić. Wystarczy, że wykaże jego wadliwość. W niniejszym przypadku wadliwość ta polegała na błędnym działaniu listonosza (pracownika poczty), który na druku potwierdzenia odbioru, załączonym do koperty, w której przesłano skarżącemu odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego stwierdził, że zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki pocztowej umieścił w oddawczej skrzynce pocztowej. Mając na uwadze okoliczności ujawnione przez stronę, tj. fakt nieistnienia pod wskazanym adresem skrzynek pocztowych (vide: dowód w postaci Zaświadczenia Administracji budynku biurowego zlokalizowanego w L. przy ul. C. [...] – karta akt sądowych: 45), Naczelny Sąd Administracyjny uznał powyższą informację za nieprawdziwą. Nadto z pisma wyjaśniającego Poczty Polskiej z dnia 24 lutego 2014 r. wynika, że listonosz doręczający przesyłkę w dniu 3 stycznia 2014 r. zastał Kancelarię zamkniętą i dokonał jej awizacji, a sporządzone zawiadomienie umieścił w drzwiach Kancelarii. Z powyższych nieścisłości i rozbieżności należy zatem wywieść, że doręczenie zastępcze dokonane w rozpoznawanej zostało skutecznie obalone, bowiem strona wykazała jego wadliwość. Fikcja prawna doręczenia zastępczego opiera się na przyjęciu domniemania, że adresat został w sposób prawidłowo zawiadomiony o pozostawieniu przesyłki do odbioru w placówce pocztowej, jednakże w wyznaczonym terminie przesyłki tej nie odebrał, w konsekwencji czego została ona zwrócona do nadawcy i włączona do akt sprawy ze skutkiem doręczenia. Z przedstawionych zaś okoliczności sprawy wynika, że pozostawienie awizo w miejscu wskazanym na potwierdzeniu odbioru było niemożliwe, wobec czego doręczenie zastępcze w rozpoznawanej sprawie należało uznać za bezskuteczne. Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji nieprawidłowego działania poczty. Tym bardziej, że okoliczności sprawy i argumentacja przedstawiona w skardze kasacyjnej (m.in. okoliczność złożenia przez stronę skargi reklamacyjnej do Poczty Polskiej w związku z czynnościami służbowymi pracownika poczty) wskazują, iż niemożliwym jest, aby doręczyciel mógł zawiadomić adresata o próbie doręczenia mu przesyłki poprzez umieszczenie awiza w oddawczej skrzynce pocztowej, wbrew temu co zaznaczono na zawiadomieniu. Zdaniem NSA, skoro domniemanie doręczenia zastępczego zostało obalone, nie wywołuje ono względem skarżącego skutków prawnych, a co za tym idzie nie pociąga za sobą negatywnych konsekwencji procesowych. Nie można uznać jakoby wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało stronie doręczone w sposób skuteczny, w konsekwencji czego nie można również twierdzić, że bezskutecznie upłynął termin na uzupełnienie braku formalnego, co musiało skutkować odrzuceniem wniesionej skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy przyznać rację kasatorowi, iż wyznaczony termin do uiszczenia wpisu od skargi w ogóle nie rozpoczął swojego biegu, gdyż doręczenie stronie wezwania nigdy nie nastąpiło. W związku z powyższym zaistniała sytuacja nie może powodować ujemnych skutków procesowych w postaci odrzucenia wniesionego środka odwoławczego, a tym samym zamknięcia drogi do sądu i możliwości sprawdzenia legalności decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.