I FZ 449/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. sp. z o.o. w upadłości układowej z/s w K. (dawniej: B. "K." sp. z o.o. w K.) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 19/14 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. "K." sp. z o.o. w K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 października 2013 r. nr ..., ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2010 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Zażalenie W. sp. z o.o. w upadłości układowej z/s w K. (dawniej: B. "K." sp. z o.o. w K.) dotyczy postanowienia z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 19/14, na mocy którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że wraz ze skargą kasacyjną skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Podała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wszczął względem niej egzekucję na łączną kwotę 34,913.401,10 zł. Dokonał zajęć bankowych oraz zajęć wierzytelności, wobec czego skarżąca w dniu 24 grudnia 2013 r. złożyła do Sądu Rejonowego dla K. wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Skarżąca podniosła, że z powodu wszczęcia egzekucji pozbawiona została możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Majątek zastawiony jest hipotekami na rzecz Banku Spółdzielczego Rzemiosła na zabezpieczenie kredytu. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało ponadto, że wysokość kapitału zakładowego podstawowego wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych 19.481.678,15 zł, w 2013 r. poniosła stratę w wysokości 59.889.669,47 zł., na posiadanych rachunkach bankowych wykazano odpowiednio kwoty -385,02 zł, 0,00 zł i 1,87 Euro. Wskazano także na zawiadomienia o wpisach hipoteki do ksiąg wieczystych, zawiadomienia o dokonaniu zastawów skarbowych na wierzytelnościach w celu zabezpieczenia należności z tytułu podatku od towarów i usług za 2007 oraz 2008 r., tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika US w K. o zajęciu rachunków bankowych, a także bilans finansowy sporządzony na dzień 31 grudnia 2013 r. Na wezwanie Sądu do uzupełnienia złożonych dokumentów, przedstawiono: rachunek zysków i strat za 2013 r., z którego wynikało, że w 2012 r. spółka wykazywała zysk w wysokości 569.559,96 zł. Przedstawiono oświadczenie, że obroty spółki za okres od stycznia do maja 2014 r. wyniosły 2.543.747,16 zł. Przedstawiono deklarację dla podatku VAT za maj 2014 r., z której wynikało, że podstawa opodatkowania w tym miesiącu wynosiła 374.900,00 zł. Skarżąca przedstawiła ponadto wykaz nieruchomości objętych hipoteką łączną oraz hipoteką przymusową, a także wykaz nieruchomości bez wpisów tj. dom w budowie na działce w Modlnicy oraz drogę dojazdową do tej nieruchomości. Przedstawiono wykaz środków transportu objętych zastawem skarbowym (8 samochodów), oraz wykaz 6 samochodów osobowych wg. roczników od 2001 do 2004 niezastawionych w rejestrze zastawów skarbowych. Dodano zestawienie środków w kasie na dzień 1 lipca 2014 r. (900,18 zł), oświadczenie, że wszyscy pracownicy są na urlopach bezpłatnych i oddelegowani zostali do innego pracodawcy. Aktualnie spółka nie ponosi kosztów utrzymania pracowników. Według stanu na dzień 1 lipca 2014 r. na łącznie 6 rachunkach bankowych zgromadzone są środki pieniężne w kwocie 13.877,11 zł. Skarżąca dołączyła oświadczenie, że wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika zostało wypłacone z góry w 2013 r. Wskazując na motywy oddalenia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą, z czym m.in. związane jest opłacanie podwykonawców w związku z realizacją zawartych przed ogłoszeniem upadłości kontraktów. Skarżąca funkcjonuje zatem w obrocie, gdyż postawienie w stan upadłości układowej ma taki właśnie sens. Pozostawiono zarząd przedsiębiorstwem spółce, a jedynym istotnym ograniczeniem jest udział nadzorcy sądowego. Oznacza to, że mogą być realizowane wpłaty na poczet kosztów wpisów sądowych, gdyż sprawy sądowe zmierzają do zmniejszenia długu lub odzyskania długu. W tym celu spółka musi zabezpieczyć środki finansowe na takie wydatki, zwłaszcza że wpis jest tylko tymczasowy i zostanie zwrócony w przypadku wygrania sporu. Sąd dodał, że z przedstawionego oświadczenia wynikało, iż w okresie od stycznia do maja 2014 r. obroty spółki wyniosły 2.543.747,16 zł, a podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług wyniosła 374.900,00 zł. Powyższe ustalenia pozostawały w sprzeczności z oświadczeniem zawartym w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym spółka oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej z uwagi na wszczęte egzekucje. Spółka funkcjonuje w obrocie, choć została postawiona w stan upadłości jednakże z możliwością zawarcia układu. Równocześnie spółka wykazuje stratę za 2013 r. w wysokości 56.889.669,47 zł. Oznacza to, że spółka prowadząc działalność gospodarczą, w tym realizując zawarte wcześniej umowy, nadal gospodaruje swoim majątkiem, w tym na bieżąco swoimi środkami finansowymi, jedynie z ograniczeniem polegającym na udziale nadzorcy sądowego. Skoro zatem skarżąca jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby upadłość likwidacyjna, prowadząca do całkowitej likwidacji działalności przedsiębiorcy. Skoro zaś przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów. W ocenie Sądu, wnioskodawca na bieżąco prowadzący działalność winien poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów nie tylko bieżącej działalności ale również i prowadzonego postępowania sądowego. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie jej od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 246 § 2 pkt 1 Ppsa poprzez przyjęcie przez Sąd, że nie wykazała, iż nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, podczas gdy z dokumentów zebranych w aktach sprawy wynika, że nie posiada jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania; - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj. art. 246 § 2 pkt 1 Ppsa, poprzez przyjęcie przez Sąd, że przyznanie prawa pomocy wymaga spełnienia przez skarżącą innych jeszcze przesłanek, poza wykazaniem, iż strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania i że te przesłanki wynikają z art. 246 § 2 pkt 1 Ppsa, w sytuacji gdy przepis ten uzależnia przyznanie prawa pomocy jedynie od wykazania, iż strona nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej została uregulowana w art. 246 § 2 Ppsa, zgodnie z którym prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa). Regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 Ppsa stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 Ppsa, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty winny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 Ppsa, spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że winna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Z kolei z art. 252 § 1 Ppsa wynika, że sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca powołała cały szereg okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej. Wskazała, że znajduje się w upadłości układowej, z czego Sąd wywiódł jedynie, iż prawdopodobnie nadal prowadzi rentowną działalność gospodarczą, albowiem w przeciwnym wypadku logicznym była by likwidacja spółki. Skarżąca wskazała również na prowadzone w stosunku do niej czynności egzekucyjne, w konsekwencji których uzyskiwane wpływy są zabezpieczane na poczet zaległości podatkowych. Sąd powinien zatem przeanalizować, czy skarżąca ma de facto możliwość by wygospodarować środki na pokrycie opłat sądowych. Bez oceny zgromadzonego materiału dowodowego nie jest bowiem wystarczające przyjęcie założenia, że w obecnie skarżąca prowadzi dochodową działalność, w pełni gospodaruje swoim majątkiem, w szczególności środkami uzyskiwanymi od kontrahentów. Sąd pierwszej instancji pominął również w swych rozważaniach wysokość ciążących na skarżącej opłat sądowych, fakt ustanowienia zabezpieczeń w postaci hipotek przymusowych na majątku skarżącej, nie odniósł się również do stanu jej kont bankowych. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd oparł się de facto niemal wyłącznie na domniemaniach, a nie na analizie oświadczeń skarżącej oraz przedstawionym w toku postępowania materiale dowodowym. Dodać należy ponadto, że przyjęte przez Sąd założenia nie mogły stanowić samoistnej podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Fakt, że skarżąca nadal stara się funkcjonować w obrocie gospodarczym nie oznacza, że nie ma prawa ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych. Nie można również twierdzić bez odwołania się do konkretnych okoliczności, że skarżąca powinna na czas zabezpieczyć odpowiednie środki niezbędne do pokrycia wszystkich powstałych należności sądowych. Faktem jest bowiem, że dotychczas skarżąca regulowała opłaty sądowe. Sąd winien zatem ocenić, czy chociażby udokumentowane czynności egzekucyjne mogły wpłynąć na pogorszenie możliwości płatniczych skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 §1 w związku z art. 197 § 2 Ppsa, postanowił jak w sentencji.