II OZ 401/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 2414/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 2414/13 odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że dniu [...] grudnia 2013 r. skarżący złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku oraz w dodatkowych wyjaśnieniach złożonych na wezwanie Sądu wnioskodawca wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i synem. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca zaznaczył, iż małżonka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Załączył do wniosku zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Poznaniu z dnia [...] listopada 2013 r. potwierdzające status osoby bezrobotnej. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podkreślił, że jest jedynym żywicielem rodziny. Podał, że małżonka opiekuje się dwuletnim synem i jej praca ogranicza się do gospodarstwa domowego. Wskazał, że posiada działkę o pow. [...] ha w B. Oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, mieszkania, oszczędności pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. W piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r., złożonym na wezwanie Sądu, wnioskodawca wyjaśnił, że samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, która obejmuje branże kształtowania i optymalnej obróbki skrawaniem, wykonuje pracę doradcy i handlowca, jak również serwisanta narzędzi skrawających. Podał, że wysokość uzyskanych dochodów z trzech ostatnich miesięcy kształtuje się na poziomie strat [...] zł. Wnioskodawca poinformował, że zamieszkuje z rodziną w [...] m2 w mieszkaniu matki. Wskazał, że w miarę możliwości stara się opłacać czynsz w wysokości 350 zł, opłatę za prąd w wysokości 80 zł, opłatę za gaz w wysokości 30 zł, wywóz śmieci w wysokości 40 zł. Wnioskodawca oświadczył, że orientacyjnie na dzień przeznacza ok. 30 zł na bieżące potrzeby, co z ledwością wystarcza na codzienne utrzymanie. Podał, że posiada wraz z żoną samochód osobowy marki [...] r. oraz samochód [...], które wyłącznie służą do pracy zarobkowej związanej z prowadzoną działalnością. Wskazał, że miesięczne koszty z nimi związane (paliwo, naprawy) wynoszą 50-300 zł miesięcznie. Wnioskodawca nadesłał także kserokopię wyciągu z konta bankowego oraz zeznania podatkowego za rok 2012 r. W kolejnych wyjaśnieniach z dnia [...] stycznia 2014 r. wnioskodawca poinformował, że wydatki związane z finansowaniem budowy domu oraz innych obiektów pochodzą z pracy własnej jak również, z prowadzonej kiedyś działalności gospodarczej. Dodał także, że na prowadzenie ww. budowy zaciągał w banku pożyczki, które już spłacił. Zaznaczył, że w prowadzonych pracach na budowie pomagała mu rodzina, przyjaciele i znajomi. Wyjaśnił, że obecnie od kilku lat prace na budowie nie są kontynuowane. Dom jest na etapie stanu surowego, zamkniętego i zabezpieczonego. Wnioskodawca podał, że nie ma obecnie żadnych kredytów i innych zobowiązań finansowych. Oświadczył, że pobiera stypendium socjalne z tytułu nauki na wyższej uczelni w wysokości 500 zł miesięcznie. Małżonka pobiera zasiłek rodzinny w wysokości 77 zł miesięcznie. Podkreślił, że żona opiekuje się schorowaną matką i pomaga jej w pełnieniu obowiązków domowych. Nie podejmuje prac dorywczych. Wyjaśnił, że obecnie gdy ponosi straty z tytułu działalności gospodarczej, utrzymuje się przy pomocy rodziców. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 10 lutego 2014 r. wnioskodawca wskazał, że otrzymuje pomoc od matki i teściowej, których emerytury wynoszą odpowiednio [...] zł i [...] zł. Pomoc ta jest sporadyczna i odbywa się tylko w przypadkach, gdy jest niezbędna. Polega na pożyczeniu 50-100 zł, a także odroczeniu terminu spłaty kosztów za mieszkanie. Pomoc tę uzyskuje od połowy 2013 r., gdy działalność gospodarcza wnioskodawcy zaczęła przynosić straty. Dodał, że obecnie nie ma kredytów w bankach i innych zobowiązań, oprócz tych które zalega najbliższej rodzinie. Wyjaśnił, że inwestycje budowlane zostały zrealizowane w latach [...] z materiałów rozbiórkowych i zakupionych w okresie, gdy wnioskodawca i jego żona mieli pracę. Dodał, że jego sytuacja materialna pogorszyła się od roku 2010. Wydatki związane z mieszkaniem w kwocie 550 zł wnioskodawca ponosi od 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych wskazał, że z przedstawionych danych zarówno w formularzu PPF jak i w dodatkowych wyjaśnieniach nie wynika by można go było zaliczyć do osób ubogich, wobec których należałoby zastosować instytucję prawa pomocy. Wnioskodawca utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczej, jest inwestorem budowy domu jednorodzinnego z garażem, posiada dwa samochody osobowe, z których jeden wykorzystywany jest do prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawca wskazał, że posiadając na wcześniejszym etapie kredyty zaciągnięte w celu realizacji inwestycji budowlanej, spłacił je i obecnie jest zadłużony jedynie u rodziny. Pożyczki od rodziny są sporadyczne. Okoliczności te wskazują, że wnioskodawca nie jest w trudnej sytuacji materialnej i stać go będzie na opłacenie we własnym zakresie kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł wpisu sadowego. Koszty te mogą pozostać jedynymi kosztami w sprawie. Sąd zauważył również, że wnioskodawca w formularzu PPF wskazał, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wymaganym 7 dniowym terminie. Postępowanie wpadkowe dotyczące przyznania prawa pomocy toczy się już ponad trzy miesiące, jest to zatem długi okres, który powinien wystarczyć na zgromadzenie odpowiedniej gotówki. Ponadto z ogólnodostępnych na stronach internetowych danych z bazy CEIDG wynika, że wnioskodawca podejmuje okresowo działalność gospodarczą, a następnie zawiesza ją, co zdaniem Sądu jest okolicznością wskazującą, iż wnioskodawca posiada źródło dochodu. Ze wskazanych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarżący nie spełnia przesłanek o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P., wnosząc o jego uchylenie lub zmianę. Zdaniem skarżącego Sąd nie uzasadnił precyzyjnie, jakie konkretnie przesłanki zadecydowały o odmowie przyznania mu prawa pomocy. Sąd zastosował bowiem jedynie zdawkowe i lakoniczne uzasadnienie, nie odnosząc się do znajdujących się w aktach pism i dokumentów potwierdzających jego złą sytuację finansową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., a zwolnienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Rację ma wnoszący zażalenie, że Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził właściwej analizy jego sytuacji materialnej. Uzasadnienie niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest bowiem lakoniczne i nie odnosi się szczegółowo do wszystkich okoliczności przedstawionych zarówno we wniosku, jak i sprzeciwie. Dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego, Sąd ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że złożone przez skarżącego wyjaśnienia nie pozwalają na przyjęcie, iż jest on osobą ubogą, wobec której należałoby zastosować prawo pomocy, a następnie wybiórczo podał kilka okoliczności faktycznych (prowadzenie działalności gospodarczej, rozpoczęta inwestycja budowy domu, brak zadłużenia w banku), co na tle stanu faktycznego sprawy należy uznać za niewystarczające. Trzeba bowiem zauważyć, że skarżący we wniesionym sprzeciwie podniósł, iż od połowy 2013 r. prowadzona przez niego działalność zaczęła przynosić straty i obecnie nie osiąga z niej żadnych dochodów. Podał również, iż zawiesił działalność gospodarczą i rozpoczął poszukiwanie pracy najemnej. Ponadto inwestycje budowlane były realizowane w latach [...], tj. w okresie kiedy oboje z żoną pracowali. Powyższe okoliczności uszły uwadze Sądu. W tym miejscu wskazać dodatkowo należy, że wobec braku stosowanej dokumentacji, niezrozumiałe pozostają twierdzenia Sądu, iż fakt podjęcia działalności gospodarczej świadczy o posiadaniu przez wnioskodawcę źródła dochodu. Skoro Sąd I instancji nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności mających znaczenie dla prawidłowej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy, to zasadnym jest uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Sąd, mając na uwadze treść art. 255 p.p.s.a., dokona analizy rzeczywistej sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych skarżącego i oceni czy może on partycypować w kosztach postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.