IV SA/Gl 282/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żakiewicz (spr.) Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2014 r. sprawy ze skargi K. C., B. C., A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta D. zmienił decyzję z dnia [...] przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym; K. C., B.C., A. C., reprezentowanym przez skarżącą B. C. w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania B. C., decyzją z dnia [...] na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i orzekło o zmianie decyzji organu I instancji z dnia [...]przyznającej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zostało wszczęte w związku z otrzymaniem przez stronę, alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Organ odwoławczy podniósł, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. w październiku, listopadzie i grudniu 2011 r. skarżąca otrzymywała alimenty w kwocie po 600 zł. miesięcznie, bezpośrednio od dłużnika – B. C. Dodał, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie dłużnika z dnia 18 września 2012 r., z którego wynika, że według umowy zawartej ze skarżącą w 2009 r. zobowiązał się, że będzie płacić po 200 zł. miesięcznie na każde z dzieci. Ponadto dłużnik oświadczył, że od 2009 r. płacił ustaloną kwotę po 600 zł. miesięcznie na dzieci i nie ma żadnych innych zobowiązań wobec skarżącej. Organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na powyższe oświadczenie dłużnika alimentacyjnego oraz treść art. 451 Kodeksu cywilnego, nie podzielił poglądu organu I instancji, że należy rozliczyć proporcjonalnie kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do wysokości zasądzonych alimentów. Podkreślił, że dłużnik wyraźnie oświadczył, że przekazuje na każde dziecko kwotę po 200 zł. miesięcznie. Z tego powodu organ odwoławczy uchylił decyzje organu I instancji i orzekł o zmianie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, B. C. podniosła zarzut sprzeczności ustaleń organu odwoławczego z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Ponadto zarzuciła, że organ nie przeprowadził czynności sprawdzających, dotyczących zobowiązań B. C. wobec niej oraz błędnie zinterpretował treść tytułów płatności, dokonanych przez wyżej wymienionego na jej rzecz. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, Sąd stwierdził, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. W motywach decyzji organu odwoławczego, przytoczona została treść art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.), według którego organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z oceną wielokrotnie wyrażoną w orzecznictwie sądowym, pozbawienie strony - z mocą wsteczną - prawa, przyznanego jej decyzją, może mieć miejsce jedynie wyjątkowo i tylko wówczas, gdy wyraźnie taka możliwość jest przewidziana w normie prawnej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 kwietnia 2012 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 753/11, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Wobec tego, skoro wymieniona regulacja takiej sytuacji nie przewiduje, postępowanie administracyjne mające na celu zmianę stanu ustalonego ostateczną decyzją administracyjną, na mocy której strona nabyła uprawnienia, może dotyczyć jedynie decyzji, która nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej te świadczenia. W związku z tym, weryfikacja, o której mowa w art. 24 ust. 1 cytowanej ustawy, może mieć skutek jedynie na przyszłość. Z tego powodu, brak jest podstaw prawnych do wydania w oparciu o art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzji zmieniającej ostateczne rozstrzygnięcie, na mocy którego strona pobrała już świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 kwietnia 2012 r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 753/11). Natomiast w celu usunięcia konsekwencji wypłaty świadczeń, mającej miejsce pomimo wystąpienia okoliczności powodujących obniżenie należnej kwoty świadczeń, istnieje możliwość zastosowania instytucji zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2012 r., w którym podkreślił, że podziela wykładnię art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którą postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. Przewidziana w tym przepisie weryfikacja świadczenia może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Nie istnieje bowiem podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 23 ust. 1 ustawy) (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11, dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W podsumowaniu podkreślić zatem należało, że w stwierdzonych w przedmiotowej sprawie okolicznościach, brak było podstaw do wydania decyzji przy zastosowaniu art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wobec tego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Nie ulega bowiem wątpliwości, że naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania, miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni zatem wyżej przedstawione wskazania, dotyczące interpretacji art. 24 ust. 1 oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonalności stanowił art. 152 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.