I SA/Wa 1568/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Ostrowska Sędziowie: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2014 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] dotyczącej potwierdzenia A. K. w 11/20 części i L. B. w 1/4 części prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. K. oraz H. K. nieruchomości we L. – uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Wnioskiem z dnia 12 grudnia 1990 r. K. K. wystąpił do Urzędu Rejonowego w G. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek ten został ponowiony przez następców prawnych K. K., tj. L. B. - w dniu 27 kwietnia 2006 r. oraz A. K. - w dniu 23 grudnia 2008 r. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] orzekł o potwierdzeniu A. K. w 11/20 części i L. B. w 1/4 części prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. K. oraz H. K. udziałów wynoszących odpowiednio 1/5 i 3/5 w nieruchomości położonej we L. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że z wyroku Sądu Rejonowego [...] wynika, że współwłaściciele K. K., H. K. oraz J. K. pozostawili we L. mienie nieruchome w postaci parceli gruntowej o powierzchni [...] wraz z budynkiem mieszkalnym, murowanym, parterowym z dziewięcioma pomieszczeniami na parterze oraz [...]. Jednocześnie Wojewoda stwierdził, że prawo do rekompensaty z udziału przypadającego J. K. zostało zrealizowane na podstawie przepisów odrębnych. W postanowieniu Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. o spełnieniu wymogów do potwierdzenia prawa do rekompensaty organ stwierdził, że J. K. zgodnie ze swoim udziałem zrealizował prawo do rekompensaty nabywając w dniu [...] kwietnia 1956 r. nieruchomość Skarbu Państwa na terenie miasta S. W związku z powyższym do obliczenia prawa do rekompensaty organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę 3/15 części udziału w prawie własności w pozostawionej nieruchomości J. K.. Od powyższej decyzji Wojewody [...] wniósł odwołanie A. K. zarzucając organowi nieprawidłowe rozliczenie należnej rekompensaty. Odwołujący się podniósł, że Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] – uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że następstwo prawne po współwłaścicielach mienia pozostawionego ustalono na podstawie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, tj.: [...] W konsekwencji powyższego Minister stwierdził, że po współwłaścicielach mienia pozostawionego – A. K. przypada w sumie 3/4 części nieruchomości pozostawionej, a L. B.1/4 części nieruchomości pozostawionej, bowiem A. K. posiada prawo do 3/4 części spadku po właścicielach mienia pozostawionego, natomiast L. B. posiada prawo do 1/4 części spadku. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że z umowy zawartej pomiędzy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. a J. K. z dnia [...] kwietnia 1956 r. a dotyczącej sprzedaży nieruchomości położonej w S. wraz znajdującymi się zabudowaniami wynika, że J. K. nabył nieruchomość jako rekompensatę za mienie pozostawione za granicą. W ocenie Ministra, biorąc pod uwagę powyższy stan faktyczny sprawy, organ wojewódzki nieprawidłowo obliczył udział spadkowy przysługujący A. K.. Wojewoda [...] orzekł o potwierdzeniu A. K. prawa do rekompensaty w 11/20 części. Błąd powyższy wynika z faktu, że organ pierwszej instancji z postępowania o rekompensatę wyłączył udział 3/15 części w prawie własności w pozostawionej nieruchomości J. K., stwierdzając, że J. K. zrealizował prawo do rekompensaty nabywając w dniu [...] kwietnia 1956 r. nieruchomość Skarbu Państwa na terenie miasta S. Zdaniem Ministra, postępowanie organu wojewódzkiego należy uznać jako niezgodne z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl bowiem art. 12 ust. 2 tej ustawy w przypadku osób, o których mowa w art. 6 ust. 3, które po dniu 1 stycznia 1998 r. zrealizowały prawo do rekompensaty, wartość nabytego prawa własności nieruchomości przyjmuje się na podstawie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji ceny ustalonej w umowie przeniesienia własności nieruchomości. Przepis art. 6 ust. 3 ustawy stanowi, że osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty nabyła na własność albo w użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, dołącza do wniosku dokumenty urzędowe poświadczające nabycie. Ustawodawca ograniczył tym samym wysokość zaspokojenia osób uprawnionych do kwoty stanowiącej 20% wartości pozostawionego mienia. W przypadku stwierdzenia przez organ wojewódzki częściowej realizacji prawa do rekompensaty przez właściciela nieruchomości pozostawionej lub jego następców prawnych, organ wojewódzki był zobowiązany do przeprowadzenia odpowiedniego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i rozliczenia częściowej realizacji prawa do rekompensaty dokonanej przez jednego z właścicieli mienia pozostawionego. Zdaniem Ministra, decyzja wydana przez organ wojewódzki rażąco narusza prawo poprzez niezastosowanie ww. art. 13 ust. 3 i art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Niedopuszczalne jest bowiem nierozliczenie częściowej realizacji prawa do rekompensaty dokonanej przez J. K. - poprzednika prawnego osoby ubiegającej się o potwierdzenie prawa do rekompensaty oraz pominięcie jego udziału w prawie własności do nieruchomości pozostawionej. Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła L. B., reprezentowana przez adw. I. M. zarzucając jej: 1) naruszenie art. 13 ust. 3 oraz art. 6 ust. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, że nie istnieje możliwość odrębnego rozpatrywania prawa do rekompensaty wobec poszczególnych współwłaścicieli nieruchomości oraz przyjmując, że potwierdzenie prawa do rekompensaty Skarżącej wymaga rozliczenia częściowej realizacji prawa do rekompensaty dokonanej przez innego współwłaściciela nieruchomości, który nie jest jej poprzednikiem prawnym; 2) naruszenie art. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie przez przyjęcie, że potwierdzenie prawa do rekompensaty L. B. jest uzależnione od rozliczenia realizacji prawa do rekompensaty J. K., który nie był jej poprzednikiem prawnym; 3) naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie, przez przyjęcie, że Wojewoda[...] pomimo, że nie został złożony wniosek o przyznanie rekompensaty za udział w nieruchomości po J. K. winien z urzędu rozpatrywać prawo do rekompensaty za udział J. K. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej potwierdzenia prawa do rekompensaty L. B. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że Wojewoda [...] potwierdził A. K. prawo do rekompensaty w 11/20 częściach, zgodnie z jego wnioskiem, w zakresie udziałów które odziedziczył po [...]. Organ I instancji nie prowadził postępowania w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu udziału w przedmiotowej nieruchomości należącego do J. K., bowiem nie został złożony w tym zakresie wniosek przez żadnego z uczestników postępowania. Oczywistym jest, zdaniem skarżącej, że prawo do rekompensaty przysługuje współwłaścicielom w stosunku do należących do nich udziałów, to samo dotyczy spadkobierców. Wobec powyższego częściowa realizacja przez jednego ze współwłaścicieli prawa do rekompensaty nie może wpływać na prawo do rekompensaty innych współwłaścicieli czy ich spadkobierców. W tej sytuacji zaskarżoną decyzją bezpodstawnie uchylono decyzję Wojewody [...], co najmniej w zakresie dotyczącym prawa do rekompensaty skarżącej L. B. Rozważenia wymaga co najwyżej sytuacja prawna A. K., który jest co do 1/5 części nieruchomości następcą prawnym J. K., chociaż występował on jedynie o rekompensatę za udziały odziedziczone po K. K. i H. K. Skarżąca, co wynika wprost z treści art. 6 ust. 3 ustawy, nie była i nie jest zobowiązana do dołączenia dokumentów dotyczących realizacji prawa do rekompensaty przez osobę, która nie jest jej poprzednikiem prawnym. Również z brzmienia art. 13 ust. 3 ustawy wynika, że rozliczenia częściowej realizacji prawa do rekompensaty dokonuje się jedynie w przypadku o którym mowa w art. 6 ust. 3 Ustawy, a więc obowiązek rozliczenia może dotyczyć jedynie osoby, która bądź sama, bądź jej poprzednik prawny otrzymały nieruchomość Skarbu Państwa. Nie do pogodzenia z zasadami państwa prawa byłoby przyjęcie, że realizacja prawa do rekompensaty przez jednego ze współwłaścicieli pozbawia prawa do rekompensaty pozostałych współwłaścicieli czy chociażby pomniejsza należną im wysokość świadczenia pieniężnego, w szczególności gdy nie są oni następcami prawnymi beneficjentów częściowej wcześniejszej rekompensaty. Ponadto skarżąca podkreśliła, że uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania jest dla niej związane z dalszym przedłużaniem się postępowania. Przy tym nie ma ona możliwości zdobycia dokumentów dotyczących nieruchomości w S., dokonania wyceny czy wreszcie zapłaty za operat szacunkowy. Nie jest pewne czy czynności tych dopełni A. K., bowiem wartość częściowej rekompensaty uzyskanej przez J. K. może przekraczać obecnie wyliczone świadczenie. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zdaniem Sądu, analiza sprawy wskazuje, że Minister Skarbu Państwa uchylając decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2013 r. właściwie zinterpretował przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - mające zastosowanie w niniejszej sprawie. I tak, zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 i 2 powołanej ustawy w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności (tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli (...). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...). Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. W przedmiotowej sprawie niesporne jest, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione we L. złożył w 1990 r. jego współwłaściciel – K. K. Następnie, po jego śmierci, wnioski w powyższym przedmiocie złożyli następcy prawni K. K., tj.: w dniu 27 kwietnia 2006 r. – L. B., oraz w dniu [...] grudnia 2008 r. – A. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 1997 r., sygn. akt II Ns 1862/96). Przy czym, jak wynika z akt sprawy, A. K. jest jest również następcą prawnym pozostałych współwłaścicieli pozostawionego mienia, tj. H. K. oraz J. K. (postanowienia Sądu Rejonowego [...]). W sprawie niesporne jest także to, że J. K., na podstawie umowy zawartej z Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. w dniu [...] kwietnia 1956 r. nabył jako rekompensatę za mienie pozostawione za granicą nieruchomość położoną w S. przy ul. [...] wraz znajdującymi się zabudowaniami. Organ pierwszej instancji przyjął, że skoro współwłaściciel mienia pozostawionego – J. K. prawo do rekompensaty zrealizował, to z postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty toczącego się z wniosku A. K. i L. B. należy wyłączyć udział J. K. w wysokości 3/5 w prawie własności nieruchomości, co w konsekwencji wpłynęło na obliczenie udziału spadkowego przysługującego A. K., który zdaniem Wojewody, wyniósł 11/20 części. Powyższe stanowisko zakwestionował organ odwoławczy, wskazując, że z treści ww. postanowień spadkowych wynika, że A. K. posiada prawo do 3/4 spadku po współwłaścicielach pozostawionego mienia, oraz że postępowanie organu pierwszej instancji narusza art. 13 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Argumentację organu odwoławczego, Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w całości podziela. W myśl art. 13 ust. 2 ww. ustawy zaliczenie wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dokonuje się w wysokości równej 20% wartości tych nieruchomości. Zgodnie zaś z ust. 3 tego przepisu "w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3 (czyli nabycia wcześniej na podstawie odrębnych przepisów prawa do rekompensaty), wysokość zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego, o których mowa w ust. 2, pomniejsza się o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali, przez osoby, o których mowa w art. 2 lub art. 3." Jeśli się przy tym zważy, że "wysokość świadczenia pieniężnego stanowi 20 % wartości pozostawionych nieruchomości", to rację należy przyznać Ministrowi Skarbu Państwa, że najpierw, zgodnie z art. 13 ust. 2 zd. 2 ustawy, ustala się wartość świadczenia pieniężnego w wysokości 20 % wartości pozostawionych nieruchomości. Następnie w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3 ustawy, wysokość świadczenia pieniężnego organ pomniejsza o wartość nabytego prawa własności nieruchomości. Prawo do rekompensaty przysługuje tylko wówczas, gdy od obliczonych zgodnie z art. 13 ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy 20 % zwaloryzowanej wartości nieruchomości pozostawionej odjęto zwaloryzowaną wartość nabytego od Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, i w wyniku czego otrzymano wartość dodatnią. Cała wartość rekompensaty, wraz z wcześniejszym zaliczeniem, nie może bowiem przekroczyć 20 % wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym prawidłowo Minister Skarbu Państwa odniósł się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt. I OSK 1494/11, w którym stwierdzono, że "(...) powyższa regulacja oznacza zatem, że za konkretną nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uprawnieni nie mogą otrzymać świadczenia przewyższającego wysokość 20% jego wartości. Jeżeli więc za dany majątek została już poprzednio przyznana rekompensata, to – stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy – wysokość aktualnie zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego winna być pomniejszona o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Prawo do rekompensaty stanowi jedną całość i przysługuje za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...). Tym samym zarzuty skargi L. B. nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 6