II GZ 387/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. akt. I SA/Bk 514/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 514/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił przyznania M. W. prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd I instancji podniósł, że wnioskiem z dnia 15 maja 2015 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskodawca podał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, zaś jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1017 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni 120 m², stanowiący ½ bliźniaka oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1,13 ha. Wnioskodawca nie ma zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Na wcześniejszym etapie postępowania skarżący oświadczył ponadto, że jego dodatkowa działalność gospodarcza nie przynosi żadnych istotnych stałych dochodów, tj. w marcu 2014 r. uzyskał z tego tytułu kwotę 352,56 zł, natomiast w kwietniu 240,90 zł. Na pokrycie zadłużenia z kart kredytowych oraz innych bieżących wydatków został zaciągnięty kredyt odnawialny w kwocie 64.946,69 zł. Aktualna wysokość zadłużenia na sierpień 2014 r. zgodnie z harmonogramem spłat wynosiła 54.528,23 zł. Wnioskodawca podał, że jest właścicielem samochodu osobowego marki [...], rok prod. 1990 (pojazd wymaga naprawy). Miesięczne wydatki skarżącego związane z bieżącym utrzymaniem przedstawiały się następująco: rata kredytu – 1.062,64 zł, energia elektryczna – 331 zł, usługi telekomunikacyjne – 104,82 zł, gaz – około 200 zł, podatek o nieruchomości – 131 zł, ogłoszenie w gazecie – 100 zł (w rozbiciu ma miesiące). Wnioskodawca był zobowiązany do regulowania alimentów na córkę N. w kwocie 350 zł (skarżący podał, że uiszcza je nieregularnie). Dodatkowo podniósł, że w ponoszeniu niektórych wydatków pomaga mu syn D. W., który mieszka z matką. Skarżący miał ponadto zadłużenie na karcie kredytowej w kwocie 2.136,31 zł, a kwota minimalnej spłaty we wrześniu wynosiła 644,55 zł (k. 84-99). Do akt sprawy wnioskodawca dołączył dokumenty potwierdzające deklarowane dochody oraz ponoszone wydatki. Odmawiając przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. stwierdził, że wniosek skarżącego z dnia 15 maja 2015 r. jest już trzecim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Poprzednie dwa zostały negatywnie rozpatrzone prawomocnymi postanowieniami Sądu z dnia 19 lutego 2014 r. i 22 października 2014 r. Powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, że w oparciu o złożone przez wnioskodawcę dokumenty nie można było ustalić jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Powołując się na treść art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.), Sąd I instancji stwierdził, że obowiązkiem osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku. Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu I instancji, analiza znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie pozwala na sporządzenie wiarygodnego obrazu stanu majątkowego wnioskodawcy, w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego. Sąd podkreślił, że treść rozpoznawanego wniosku jest tożsama z wnioskiem złożonym przez skarżącego w dniu 10 stycznia 2014 r. rozpoznanym prawomocnie oraz wnioskiem rozpoznanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. akt II GZ 878/14 w dniu 8 stycznia 2015 r., poprzez oddalenie zażalenia skarżącego. Skarżący poza podaniem we wniosku jedynie majątku i dochodów, w żaden sposób nie ustosunkował się do argumentów podniesionych w postanowieniu NSA z dnia 8 stycznia 2015 r. ani też nie podniósł argumentów uzasadniających zmianę jego sytuacji finansowej. Sąd I instancji uznał, że wykazane miesięczne wydatki przekraczają deklarowane dochody o ponad 2000 zł. Skarżący przy tym nie wykazał w sposób przekonujący, z jakich środków pokrywane jest bieżące utrzymanie rodziny. W tych okolicznościach brak jest możliwości ustalenia źródeł finansowania wszystkich wydatków zwłaszcza, że skarżący oświadczył, że oprócz emerytury nie osiąga żadnych stałych dochodów oraz nie posiada zgromadzonych oszczędności. Nawet przy założeniu że skarżącemu częściowo pomaga syn, to w ocenie Sądu I instancji, skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej, co prowadzi do wniosku, że dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. W piśmie z dnia 9 lipca 2015 r. M. W. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w B. z dnia 23 czerwca 2015 r. W uzasadnieniu podniósł, że do akt sprawy złożył zgodne z prawdą oświadczenia o swojej sytuacji finansowej, która jest tragiczna i doskonale znana sądowi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. Sąd I instancji słusznie stwierdził, że wydatki, ponoszone przez skarżącego, znacząco przewyższają deklarowane przez niego dochody. Z tego wynika, że dysponuje on nieujawnionymi w oświadczeniu środkami finansowymi, z których wydatki te pokrywa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji gdy wydatki przekraczają znacznie deklarowany miesięczny dochód strony, zasadnie Sąd I instancji uznał, iż rzeczywista sytuacja materialna skarżącego nie została wykazana. Niemożność pokrycia kosztów toczącego się postępowania nie została zatem wiarygodnie udokumentowana. Dokumenty i oświadczenia przedłożone przez wnioskodawcę, zdaniem NSA, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zdolności płatniczych. Przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając podane przez skarżącego wpływy finansowe. Powyższa nieścisłość podważa wiarygodność przedstawionych informacji, wobec czego jego wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Wykazane w rozpoznawanej sprawie nieścisłości uniemożliwiają zatem uznanie, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. Należy również zwrócić uwagę na okoliczność, że z treści wniosku M. W. oraz złożonych przez niego materiałów dowodowych wynika, iż ponosi on znaczne wydatki na pokrycie prywatnych zobowiązań, w tym na spłatę kredytu bankowego oraz karty kredytowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako oczywiście bezzasadne oddalił na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.