II FZ 610/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, , , po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1529/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 4 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1529/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania H. K. (dalej jako: "skarżąca") prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 4 września 2013 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za część I, II raty za 2012 r., III i IV raty za 2012 r. oraz I raty za 2013 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku z dnia 16 grudnia 2013 r. skarżąca zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu. Do wniosku dołączyła odpisy zaświadczenia lekarskiego z dnia 6 listopada 2012 r. oraz umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. W złożonym formularzu PPF wykazała, że otrzymuje emeryturę w kwocie około 1 200 zł, z której prowadzona jest egzekucja przez naczelnika urzędu skarbowego, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką mieszkania o powierzchni 45 m², pomieszczeń gospodarczych o powierzchni 500 m² oraz samochodu osobowego o wartości powyżej 3 000 euro, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującej, zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2014 r. zobowiązano wnioskodawczynię na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową w sposób nierzetelny, wybiórczy i niepotwierdzający tezy o braku realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podkreślono, że skarżąca, mimo nałożonego na nią zobowiązania, nie przedłożyła dokumentów, które potwierdzałyby wykazane we wniosku okoliczności. W konsekwencji uznano, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca wniosła zażalenie, w którym zażądała uchylenia postanowienia oraz przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazała, że sąd nie rozpoznał meritum sprawy, a otrzymywane świadczenie emerytalne w niewielkiej wysokości oraz przewlekła choroba uzasadniają przyznanie jej prawa pomocy. Dodatkowo podniosła, że mieszka pod jednym adresem z W. K., jednakże nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Skarżąca zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, a pochodzące od niej informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. W okolicznościach niniejszej sprawy natomiast skarżąca nie przedłożyła, pomimo prawidłowego wezwania referendarza sądowego, wymieniającego w sposób precyzyjny jakie dokumenty i oświadczenia powinny zostać złożone, żadnych dokumentów koniecznych do stwierdzenia, że nie jest wstanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, wskutek czego uniemożliwiła sądowi dokonanie wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Poza danymi zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także dołączonym do wniosku zaświadczeniem lekarskim i aktem notarialnym, na mocy którego ustalono między małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej, skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności, dowodów obrazujących wysokość ponoszonych kosztów utrzymania czy potwierdzających stan aktualnego zadłużenia. W tym miejscu należy nadmienić, iż argument strony skarżącej o niepozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem, W. K. odnosi się do rozważań zawartych w postanowieniu referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1529/13, odnośnie do wspólnego zamieszkiwania małżonków. Okoliczność ta jednak pozostaje bez znaczenia na aktualnym etapie postępowania, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w zaskarżonym postanowieniu podobnego stwierdzenia nie zawarł. Skoro do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tej instytucji, a skarżąca nie wykazała ani tego, jakie dochody są przez nią uzyskiwane, ani w jakiej konkretnie wysokości wydatki były w ostatnich miesiącach przez nią ponoszone, należy stwierdzić, że prawidłowa jest konkluzja sądu pierwszej instancji o niewykazaniu spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.