II FZ 381/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1529/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 4 września 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z 16 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1529/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z 4 września 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości. 2. Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, że skarżąca zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Do wniosku dołączyła odpis decyzji ZUS z 1 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego z 20 czerwca 2014 r. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że jest właścicielką nieruchomości zabudowanej domem, mieszkania o powierzchni 45 m2 oraz samochodu osobowego, nie posiada zasobów pieniężnych, prowadzi sama gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.400 zł brutto, z której nie jest w stanie pokryć wszystkich koniecznych kosztów swojego utrzymania, w tym wydatków na leczenie (w związku z przebytym zabiegiem operacyjnym ma trudności w poruszaniu się i wymaga opieki osób trzecich). Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie tej nie wykazano przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Skarżąca była zobowiązana do dostarczenia dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi na to wezwanie przedłożyła jedynie oświadczenie, w którym wyjaśniła, że nie osiąga dochodów z tytułu najmu (dzierżawy) lokalu, nie posiada oszczędności; zadeklarowany samochód osobowy to samochód marki H., użytkowany od kilkunastu lat, nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, poza zaległościami w podatku od nieruchomości nie posiada innych zadłużeń, ponosi koszty swojego utrzymania, w tym leczenia oraz eksploatacji mieszkania, pozostaje w związku małżeńskim, ale małżonkowie zamieszkują oddzielnie, mąż nie posiada żadnego majątku, syn mieszka z własną rodziną. Wnioskodawczyni uchybiła jednak obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, co oznacza, że nie dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie doszło więc do wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Zdaniem WSA skarżąca nie wykazała więc, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Nie jest bowiem znana kwota wydatków, jakie ponosi ona w związku z bieżącym koniecznym utrzymaniem, w tym zakupem niezbędnych leków, oraz w jakiej części partycypuje w kosztach eksploatacji domu, który zajmuje wspólnie z mężem oraz synem i jego rodziną. 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła, że WSA krzywdząco ocenił jej sytuację i wniosła o uchylenie postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim jednak należy wskazać, o czym nie wspomniał Sąd pierwszej instancji, że weryfikowany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest już trzecim wnioskiem skarżącej złożonym w tej sprawie. Uprzednio prawomocnie odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Obecny wniosek dotyczy zaś przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zarówno zwolnienia z kosztów sądowych, jak i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniające. W art. 165 p.p.s.a. nie chodzi więc o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, a o taką zmianę, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Argumentując a contrario, z art. 165 p.p.s.a. wynika, że nie mogą być uchylane i zmieniane postanowienia niekończące postępowania, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, jeśli brak jest zmiany okoliczności sprawy. Na tej też podstawie winien był ocenić wniosek strony Sąd pierwszej instancji. Innymi słowy, należało porównać wnioski skarżącej pod kątem na tyle istotnych zmian, aby można było mówić o zmianie zapadłego orzeczenia. WSA nie wziął tego pod uwagę, jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Z przedstawionego wniosku nie wynika bowiem, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które obecnie umożliwiałyby udzielenie tej pomocy z budżetu państwa. W nowym wniosku strona powołuje bowiem podobne okoliczności co poprzednio, a te które są odmienne nie świadczą o pogorszeniu sytuacji skarżącej, jak również nie zostały udokumentowane. Przykładowo - skarżąca wskazywała poprzednio, że posiada pomieszczenie gospodarcze o pow. 500 m2 oraz mieszkanie, następnie, że posiada nieruchomość zabudowaną oraz mieszkanie, a obecnie wskazała jedynie mieszkanie. Sytuacja ta pozostaje więc niewyjaśniona. Skądinąd słusznie Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane i to tylko częściowo, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Skarżąca zdecydowanie unikała przedstawienia dokumentów potwierdzających jej oświadczenia zawarte w formularzach, mimo że WSA żądał konkretnych danych. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji gdy zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącej, Sąd drugiej instancji nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego Sąd pierwszej instancji, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżąca nie przedstawiła dodatkowych dokumentów. Z wyżej przedstawionych okoliczności wynika zresztą szereg wątpliwości, które uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie wniosku. Przykładowo - skarżąca konsekwentnie uznaje, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, podczas gdy pod tym samym adresem, jak wynika z danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zarówno mąż skarżącej, jak i jej syn prowadzą działalność gospodarczą, co pozwala sądzić, że partycypują w wydatkach na utrzymanie miejsca zamieszkania skarżącej. Reasumując, należy ocenić, że trafnie WSA uznał, że bierność skarżącej w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jej sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia WSA, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. 5. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.