I OZ 715/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 25 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 44/14 o odmowie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać J. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z 29 kwietnia 2014 r. (sygn. akt II SA/Rz 44/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z 9 czerwca 2014 r. J. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Postanowieniem z 3 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z zachowaniem ustawowego terminu skarżący wniósł sprzeciw. Z informacji uzyskanych od J. S. wynika, że posiada on dom o powierzchni 90 m2, mieszkanie o powierzchni 75 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,30 ha. Comiesięczny dochód wnioskodawcy stanowi emerytura w wysokości 1 300 zł. Postanowieniem z 25 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, między innymi, że analiza wniosku J. S. nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Przy deklarowanych przychodach w wysokości 1 300 zł z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego nie wykazał on swoich comiesięcznych wydatków, a zatem faktycznie nie udokumentował aby całość ww. kwoty pokrywała niezbędne i konieczne comiesięczne wydatki. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że całość swoich dochodów przeznacza na zapewnienie podstawowych i niezbędnych potrzeb materialno – bytowych. W rozpoznawanym wniosku taka sytuacja nie występuje, co obliguje Sąd do orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. J. S. wniósł zażalenie na postanowienie z 25 lipca 2014 r. Zażalenie to jest w znacznej części nieczytelne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. Nie można pominąć ogólnej sytuacji życiowej tej osoby, zwłaszcza jeżeli informacje o tej sytuacji wynikają z akt sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego J. S. nie ma możliwości poniesienia kosztów opłacenia usług adwokata. Mimo że J. S. nie określił konkretnych negatywnych skutków, związanych z ewentualnym opłaceniem profesjonalnego pełnomocnika, to z uwagi na rodzaj i wysokość ponoszonych przez niego wydatków oraz jego sytuację życiową, nie sposób uznać, że takie skutki nie nastąpiłyby. Abstrahując od posiadanego przez J. S. zadłużenia, zdolności do jego spłaty oraz możliwości wygospodarowania środków na remont domu, konieczne wydatki J. S. z pewnością wyczerpują całość posiadanych przez niego dochodów i co do zasady służą zaspokojeniu niezbędnych, bieżących potrzeb życiowych. Również sama potrzeba przeprowadzenia remontu domu, mimo braku określenia jego zakresu, co do zasady nie budzi wątpliwości; jak wynika bowiem z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy i z pozostałych akt sprawy, dom ten pozbawiony jest kanalizacji, bieżącej wody i centralnego ogrzewania, co znacząco odbiega od powszechnie uznanych standardów zamieszkiwania. Posiadane przez J. S. dochody nie pozwalają mu na opłacenie adwokata bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Ewentualne poniesienie kosztów profesjonalnej pomocy prawnej godziłoby w podstawy jego egzystencji. Mimo że wymóg wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej (która, ponadto, powinna rzetelnie ustosunkować się do kierowanego do niej w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwania o udzielenie dodatkowych informacji), uwzględnienie wniosku J. S. jest możliwe mimo braku przedłożenia dowodów potwierdzających wysokość posiadanego przez niego zadłużenia oraz wskazania źródeł pokrycia wydatków związanych z jego spłatą oraz remontem domu. Skoro wnoszący zażalenie jest osobą starszą, otrzymującą (według własnej deklaracji, która jednak nie budzi wątpliwości) około 1300 zł emerytury, o trudnej sytuacji życiowej i materialnej, to nie sposób uznać, że – w kontekście całości akt sprawy – jest w stanie ponieść koszty opłacenia adwokata, zgodne ze stawkami obowiązującymi na rynku usług prawniczych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na marginesie, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że pisma sformułowane przez J. S. są pisane w sposób częściowo nieczytelny. J. S. – z uwagi na konieczność uszanowania powagi Sądu oraz skuteczność swoich pism – powinien w przyszłości formułować pisma w sposób czytelniejszy.