II FZ 493/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1418/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1418/13 odmówił B. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, iż jest właścicielką mieszkania o powierzchni 24,40 m², na zakup którego w 2002 r. zaciągnęła kredyt hipoteczny na kwotę 93.256 zł, zaś miesięczna rata spłaty kredytu wynosi około 400 zł. Ponadto spłaca: kartę kredytową, minimalna rata - około 900 zł, pożyczkę z ZFŚS z ratą 300 zł, pożyczkę pieniężną zaciągniętą w Provident z miesięczną spłatą 526 zł, pożyczkę w Citi Bank z ratą 1.500 zł, zaległości podatkowe rozłożone na raty - po 500 zł miesięcznie. Pozostałe wydatki Skarżącej to: czynsz, który miesięcznie wynosi 239 zł, zakup żywności - 500 zł, środki czystości - 100 zł, środki higieniczne - 100 zł, opłaty na leczenie - 700 zł, telefon - 120 zł. Skarżąca wskazała, iż jej miesięczne wydatki wynoszą około 4.656 zł, a wynagrodzenie wraz z premią – 4.262 zł (netto). Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie pokryć kosztów pomocy prawnej, ponieważ nie posiada żadnych dodatkowych pieniędzy. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej nadesłała: zeznanie podatkowe za 2012 r., zaświadczenie o zarobkach, wyciągi z rachunku bankowego, dwie umowy pożyczki gotówkowej z harmonogramem spłat, umowę kredytu hipotecznego, umowę o kartę kredytową, umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych oraz fakturę na zakup telefonu komórkowego, decyzję o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej, informacje o wysokości opłat za lokal i rozliczeniu zaliczek na wodę, faktury za dostawę energii elektrycznej i gazu, informację o udzielonym świadczeniu medycznym oraz paragony za badania i zakup lekarstw. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W piśmie z dnia 2 lutego 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia. Po rozpatrzeniu sprzeciwu WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 24 lutego 2014 r. odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała, iż poniesienie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika za sporządzenie w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej, przekracza jej możliwości finansowe. Sąd I instancji zauważył, że po pierwsze uzyskuje stałe dochody ze stosunku pracy w wysokości 4.262 zł (netto) miesięcznie. Ponadto część wydatków poniesionych przez skarżącą miała zbyteczny charakter. Sąd I instancji w takich wydatkach uwzględnił zaliczkę w kwocie 1.000 zł za 14-dniowy pobyt w Hotelu Morskie Oko w Juracie. Zakup na raty tabletu o wartości 1.440 zł oraz stołu o wartości 3.990 zł. WSA w Warszawie podkreślił wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy i w rezultacie stwierdził, iż ponadstandardowe wydatki ponoszone przez skarżącą nie mogą mieć pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z kosztami wszczętego przez nią postępowania sądowego. Pismem z dnia 11 marca 2014 r. wniesione zostało zażalenie na powyższe orzeczenie. Skarżąca wniosła o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu podkreśliła, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."). Ponadto podkreśliła, że wydatki, które Sąd I instancji uznał za zbędne nie miały charakteru zbytkowego, lecz mieściły się w granicach koniecznych zakupów. W ocenie skarżącej uznanie przez Sąd I instancji, iż uiszczenie zaliczki za wyjazd na wczasy nie było niezbędnym wydatkiem, prowadzi do naruszenia art. 32 Konstytucji RP. Jednocześnie jej zdaniem odmowa przyznania prawa pomocy narusza również art. 78 – 80 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważa co następuje: Zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy zauważyć, iż instytucja prawa pomocy, stanowi gwarancje prawne do sądu dla podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuacje ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych bądź także z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie mogą prowadzić swych spraw bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Oznacza to, że powinien on poczynić wszelkie niezbędne kroki w celu uprawdopodobnienia tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja przedstawiona przez Sąd I instancji jest prawidłowa. Ponownie należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że prawo to może zostać przyznane tylko takim podmiotom, które spełniają warunki określone w ustawie. W rezultacie osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może wystąpić o pomoc państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. mówiący o możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym stanowi o zagrożeniu utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym tez kontekście należy oceniać wydatki poczynione na kosztowne meble, czy wyjazdy. Wskazują one bowiem na brak zagrożenia dla egzystencji Skarżącej. Nawet finansowanie ich za pośrednictwem kredytu, czy systemu sprzedaży na raty wskazuje na wiarygodność kredytową strony i tym samym możliwościach pokrywania wydatków o ponad przeciętnych kwotach. Także inne wydatki, na które wskazał Sąd I instancji, uznać należy za zbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Do takich kosztów należy bowiem zaliczyć wydatki poniesione na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych (stałe opłaty z tytułu czynszu, opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci). Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca posiada majątek, który może upłynnić lub który może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brakuje jej bieżących środków finansowych. Powyższe wyklucza uznanie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe a przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy sprzeczne byłoby z konstytucyjną zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych z art. 84 Konstytucji RP. Odnosząc się do zarzutu naruszenia zasady wolności, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w przywołanym w zażaleniu art. 32 Konstytucji RP wyrażona została zasada równości wobec prawa, do której naruszenia w rozpatrywanej nie doszło. Jednocześnie wbrew stanowisku skarżącej nie można stwierdzić, iż rozstrzygnięcie Sądu I instancji naruszało pozostałe wymienione w uzasadnieniu zażalenia przepisy Konstytucji RP. Instytucja prawa pomocy stanowi gwarancje prawne dostępu do sądu dla podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuację finansową nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego (w tym wynagrodzenia dla pełnomocnika). W związku z tym, że w rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała nie można stwierdzić, że odmowa przyznania prawa pomocy naruszała wskazane przepisy Konstytucji RP. Wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.