II SA/Łd 1101/13

Dnia 25 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia NSA Anna Stępień Protokolant St. Specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2014 roku sprawy ze skargi A SA Oddział Ł. - Teren na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego w [...] z dnia [...], Nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz A SA Oddział Ł. – Teren kwotę 217 (dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł. II SA/Łd 1101/13 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 17 grudnia 2012 r. A wystąpił o wydanie, w trybie art. 126 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651 ze zm.), dalej u.g.n., decyzji o zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w Ł., oznaczonej jako działka nr [...], stanowiącej własność M. i A. K., na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy w celu dokonania przycięcia gałęzi drzew i krzewów na tej nieruchomości, położonej w strefie technologicznej linii 15 kV. Wnioskodawca wywodził, że wrastające w linię energetyczną gałęzie drzew i krzewów stwarzają zagrożenie bezpiecznego i spokojnego przesyłania energii elektrycznej. Decyzją z dnia [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, orzekł o odmowie wydania zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości. Organ I instancji stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika wprawdzie, że drzewa rosnące pod lub obok linii w zbyt małej odległości stanowią zagrożenie i mogą spowodować różne szkody, jednakże w sprawie nie wystąpiła żadna awaria poprzedzająca wystąpienie z wnioskiem. Zatem nie zaistniały przesłanki uzasadniające natychmiastowe działanie. Od ww. decyzji odwołanie złożyła A, podnosząc, że postępowanie organu I instancji było prowadzone z naruszeniem art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. oraz art. 126 ust. 1 u.g.n. Spółka podniosła, że załączyła do akt ekspertyzę sporządzoną przez Izbę Rzeczoznawców Stowarzyszenia Elektryków Polskich Ośrodek Rzeczoznawstwa w S., z której wynika, że drzewa rosnące pod lub obok linii w zbyt małej odległości mogą spowodować szkody, które stanowią zagrożenie porażenia prądem elektrycznym, czy też pożaru. Decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podniósł, że w myśl art. 126 ust. 1 i 2 u.g.n. w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej może udzielić w drodze decyzji zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Wydanie zgody na czasowe zajęcie nieruchomości w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n. uzależnione jest od spełnienia dwóch, alternatywnie występujących przyczyn, które wskazują na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania. W każdym indywidualnym przypadku organ ma obowiązek ocenić wystąpienie przesłanek zajęcia nieruchomości, tj. siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Zdaniem organu odwoławczego żadna z tych przesłanek nie zaistniała w niniejszej sprawie. Organ podkreślił, że wnioskodawca prowadził z właścicielem nieruchomości rozmowy dotyczące konieczności przeprowadzenia stosownych prac celem ograniczenia wysokości drzew, wobec czego trudno mówić o potrzebie niezwłocznego działania. W odróżnieniu od ograniczeń wynikających z art. 124 i 125 u.g.n., wydanie decyzji o czasowym zajęciu nie wymaga przeprowadzania rokowań z właścicielem czy użytkownikiem wieczystym nieruchomości. W sytuacji siły wyższej lub nagłej potrzeby nie ma bowiem czasu na prowadzenie jakichkolwiek rozmów, a wszelkie działania mają charakter niezwłocznych, dla odwrócenia negatywnych zjawisk. W sprawie istnieje wprawdzie zagrożenie powstania szkody, jaka może wyniknąć dla życia i zdrowia osób oraz mienia w razie porażenia prądem elektrycznym czy pożaru, jednakże trudno przyjąć, by zagrożenia te spowodowane były zdarzeniami nagłymi i niespodziewanymi, których nie można było przewidzieć z wystarczającym wyprzedzeniem. Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła A, zarzucając jej naruszenie art. 7, 8, 9, 10 § 1, 75 § 1, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 126 ust. 1 u.g.n. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o dopuszczenie dowodu ze zdjęć na okoliczność wrastania drzew w przewody oraz istniejącego bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia, a nawet życia osób przebywających w pobliżu linii energetycznej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca spółka załączyła do akt administracyjnych ekspertyzę sporządzoną przez Izbę Rzeczoznawców Stowarzyszenia Elektryków Polskich Ośrodek Rzeczoznawstwa w S. Z opinii tej jednoznacznie wynika, że drzewa rosnące pod lub obok linii w zbyt małej odległości mogą spowodować szkody, które stanowią zagrożenie porażenia prądem elektrycznym czy też pożaru. Pomimo powzięcia tej informacji organ nie podjął jakichkolwiek działań, w tym dopuszczenia dowodu z oględzin nieruchomości, by potwierdzić powyższe okoliczności. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że nie wystąpiła awaria poprzedzająca wystąpienie z wnioskiem. Tymczasem art. 126 u.g.n. umożliwia takim podmiotom jak A podjęcie kroków prawnych mających na celu uniknięcie powstania awarii. Ponadto to na organach administracji spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy i ustalenia prawdy materialnej. Gałęzie istniejących drzew wrastają w przewody i kwalifikują się do natychmiastowego podcięcia. Powyższa sytuacja stwarza bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia osób przebywających w pobliżu urządzeń energetycznych. Z załączonych zdjęć w sposób jednoznaczny wynika, że w niniejszej sprawie zachodzi nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), dalej u.g.n., w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwość skorzystania przez właściwy organ administracji z trybu postępowania określonego w art. 126 ust. 1 u.g.n. zależy od zaistnienia siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Analizując znaczenie takich pojęć jak "siła wyższa" lub "nagła potrzeba" należy stwierdzić, że w obu wypadkach ustawodawca zakłada zaistnienie takich stanów, które nakazują natychmiastowe działanie w celu niedopuszczenia do powstania szkody. Tak więc podstawą wydania decyzji w takich sprawach muszą być informacje, które wskazują na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania (wyrok NSA z dnia 5 lutego 2009 r., I OSK 301/08). Z wniosku skarżącej spółki z dnia 13 grudnia 2012 r., skierowanego do Starosty [...], wynika, że utrzymywanie wysokiego stanu zadrzewienia pod linią energetyczną 15 kV na nieruchomości przy ul. A w Ł. mogłoby skutkować zagrożeniami pożarowymi i porażeniowymi, a wrastające pomiędzy linie energetyczne drzewa stanowią potencjalne źródło awarii skutkującej odcięciem zasilania w energię elektryczną dla mieszkańców. Do wniosku skarżąca spółka dołączyła opinię biegłego ze Stowarzyszenia Elektryków Polskich, w której przedstawiono zgodne z polskimi normami wymagania odnośnie do odległości gałęzi drzew od linii energetycznych, bezpieczną szerokość pasa wycinki w zależności od gatunku drzew i tego, czy można się na nie wspinać czy nie, z adnotacją, że oględziny nieruchomości przy ul. A w Ł. wykazały jednoznacznie na konieczność wykonania niezbędnych wygałęzień bądź wycinki drzew. Obecny stan zadrzewienia stanowi bowiem zagrożenie porażenia prądem elektrycznym i pożaru oraz może powodować szkody w postaci uszkodzenia bądź zerwania linii energetycznej. Do opinii tej załączone zostały fotografie potwierdzające fakt dotykania przez konary drzew przewodów linii energetycznej i wrastania pomiędzy te linie. Podobną dokumentację fotograficzną skarżąca spółka dołączyła do skargi. W ocenie Sądu, okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę jednoznacznie wskazywały na zagrożenie, jakie mogłoby spowodować złamanie się któregoś z drzew, czy choćby konaru drzewa. Powalenie choćby jednego drzewa może zagrozić przedmiotowej linii energetycznej. Zdarzenie takie spowodowałoby nie tylko bardzo dotkliwe dla mieszkańców awarie i braki w dostawie energii elektrycznej, ale także stwarzałoby realne niebezpieczeństwo powstania pożaru czy też porażenia ludzi. Tym samym zagrożenie, jakie stwarzają drzewa rosnące na nieruchomości, należało ocenić jako znaczne, a skutki i skala ewentualnych zdarzeń związanych z powaleniem choćby jednego z tych drzew mogłyby być tragiczne. Stan nieruchomości przedstawiony we wniosku o zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości wskazywał niewątpliwie na istnienie wysokiego i realnego prawdopodobieństwa niebezpiecznych następstw dalszego utrzymywania istniejącego na nieruchomości stanu rzeczy. Zaniechanie wycięcia drzew spowodowałoby spiętrzenie zagrożenia, ponieważ drzewa wciąż rosną i w związku z tym ryzyko z nimi związane również wzrasta. Warto przy tym podkreślić, że podstawa do wydania decyzji zezwalającej na czasowe zajęcie nieruchomości zaistnieje także wówczas, gdy znaczna szkoda może powstać w każdej chwili, choć nie można stwierdzić z całą pewnością, kiedy to nastąpi. Wielokrotnie bowiem specjaliści nie są w stanie przewidzieć chwili zaistnienia zdarzenia i równie dobrze może ono nastąpić w ciągu kilku dni, jak i w ciągu kilku miesięcy (por. G. Matusiak, (w:) G. Bieniek, M. Gdesz, S. Kalus (red), G. Matusi, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2012, s. 773). Należy przy tym podkreślić, że ryzyko znacznej szkody może powstać samoczynnie i nie jest konieczna awaria lub wypadek. W związku z tym określony stan uzasadniający wejście na nieruchomość może już jakiś czas istnieć, natomiast nagłość potrzeby wynika z aktualnego pozyskania wiedzy o tym stanie. Innymi słowy wydarzeniem uzasadniającym nagłość potrzeby jest uzyskanie informacji o ryzku znacznej szkody, która może nastąpić w każdej chwili (wyrok WSA w Kielcach z dnia 29 maja 2008 r., II SA/Ke 219/08). W niniejszej sprawie wiedzę taką skarżąca spółka uzyskała podczas oględzin linii energetycznej i niezwłocznie wystąpiła do właściciela nieruchomości o dokonanie odpowiednich czynności w celu poprawy bezpieczeństwa użytkowania linii, ewentualnie o umożliwienie wykonanie tych czynności spółce. Z powyższych względów obowiązkiem organów administracji publicznej było przede wszystkim zweryfikowanie twierdzeń wnioskodawcy o niezachowaniu dopuszczalnych odległości od przewodów linii elektroenergetycznej do rosnących poniżej drzew. Rozważenia wymagało również, czy niezgodność odległości drzew i krzewów od linii energetycznej na przedmiotowej nieruchomości z Polską Normą – na co powoływał się wnioskodawca i na co wskazywał biegły w przedstawionej opinii – jest wystarczająca w świetle art. 126 ust. 1 u.g.n. dla przyjęcia przesłanki zaistnienia nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, bądź też jej braku. Za koniecznością przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego w tym zakresie przemawia także nieprecyzyjność złożonej w sprawie opinii, w której wprawdzie podane zostały odpowiednie według Polskiej Normy odległości linii energetycznej od drzew wraz z obliczeniami rocznego wzrostu poszczególnych gatunków drzew, jednak nie w odniesieniu do gatunków rosnących na spornej nieruchomości. W konsekwencji nie wiadomo, gatunki jakich drzew rosną na działce i jaki jest ich roczny przyrost, co wprost wpływa na ocenę narastania ryzyka uszkodzenia linii energetycznej i związanych z tym niebezpieczeństw. Oględziny na działce pozwoliłyby również zweryfikować dowody przedstawione przez wnioskodawcę, skoro ze złożonych zdjęć nie sposób stwierdzić z całą pewnością, czy gałęzie drzew rzeczywiście przerastają linię energetyczną i wrastają między przewody. Nie można zatem na ich podstawie stwierdzić, czy doszło do przekroczenia wymaganej odległości, czy też nie. Należy też podkreślić, że art. 126 ust. 1 u.g.n. nakazuje organowi, w przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni licząc od dnia złożenia wniosku. Jest to wystarczający czas na zweryfikowanie przez organ twierdzeń wnioskodawcy. W ocenie Sądu, w razie potwierdzenia stanu nieruchomości przedstawionego we wniosku o jej zajęcie, organ uprawniony byłby do sięgnięcia po środek prawny wynikający z art. 126 ust. 1 u.g.n., zwłaszcza, że właściciel nieruchomości nie zgodził się dobrowolnie udostępnić swojego terenu dla dokonania stosownych czynności. Jest rzeczą oczywistą, że uprawnienie wynikające z tego przepisu jest uciążliwe dla strony i nie należy ono do typowych środków administracyjnych, z pewnością nie można go też nadużywać. Jednakże w zaistniałej sytuacji faktycznej niezbędne byłoby sięgnięcie po ten nadzwyczajny środek prawny, ponieważ zagrożone byłyby najwyższe wartości jakie prawo chroni, czyli życie, zdrowie i bezpieczeństwo ludzi. Ewentualna powstała szkoda zaś mogłaby mieć więc charakter zarówno materialny jak i niematerialny. Ponadto należy wyjaśnić, choć nie jest to przedmiotem postępowania i nie może mieć wpływu na wynik sprawy, że kwestia odszkodowania dla strony za wycięcie drzew i ewentualnych powstałych przy wykonaniu tej czynności zniszczeń uregulowana jest w art. 126 ust. 3 u.g.n. Stosownie do tego przepisu po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który zajął nieruchomość, jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu poprzedniego. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Rozpoznając ponownie sprawę organy winy wziąć pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku, sprowadzającą się do uznania, że organy nie przeprowadziły stosownego postępowania mającego wyjaśnić, czy zaistniały okoliczności stanowiące przesłankę wydania, w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n., pozytywnej decyzji o zezwoleniu na czasowe zajęcie nieruchomości z uwagi na potrzebę zapobieżenia niebezpieczeństwu powstania znacznej szkody. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. lf