II GSK 560/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 2126/13 w sprawie ze skargi K. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. J. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 września 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 2126/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę K. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] prowadził jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne do majątku K. J., na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela – Wojewodę [...] w celu ściągnięcia grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. K. J. w dniu [...] czerwca 2013 r. wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] pismo zatytułowane "skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego", które sprecyzował pismem z dnia [...] lipca 2013 r. jako wniosek o zwolnienie z egzekucji zajętego świadczenia z ZUS. Wniosek uzasadnił ciężką sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną. Następnie Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. odmówił wyrażenia zgody na zwolnienie spod egzekucji świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uwzględniając stanowisko wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], działając na podstawie art. 13 § 1, art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – powoływanej dalej jako u.p.e.a.), postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] odmówił zwolnienia spod egzekucji świadczenia z ZUS. K. J. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie, podnosząc, że jest w bardzo tragicznej sytuacji finansowej. Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia [...] października 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że przesłanką obligatoryjną zawartą w art. 13 u.p.e.a., odnośnie zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, jest uzyskanie przez niego zgody wierzyciela na takie zwolnienie. Brak zgody wyklucza możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. Innymi słowy, najpierw zobowiązany powinien uzyskać zgodę wierzyciela, a dopiero wtedy organ egzekucyjny może pozytywnie rozpoznać wniosek zobowiązanego, jeżeli stwierdzi, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Organ podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie strona, składając wniosek o zwolnienie spod egzekucji, nie uzyskała zgody wierzyciela na to zwolnienie. Jednoznacznie negatywne stanowisko wierzyciela zobowiązało organ egzekucyjny do wydania orzeczenia o odmowie zwolnienia spod egzekucji, bowiem stanowisko to w kwestii zwolnienia z egzekucji jest dla organu egzekucyjnego wiążące, niezależnie od przyczyn, z których zostało podjęte. Wynika to z faktu, że dysponentem postępowania egzekucyjnego jest wierzyciel. K. J. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, powołując się na okoliczności związane ze sposobem wręczenia mandatu oraz na swoją trudną sytuację finansową. Wyrokiem z dnia 4 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że obligatoryjną przesłanką zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., jest uzyskanie przez niego zgody wierzyciela. Brak zgody wyklucza możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego. Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, organy prawidłowo oceniły, że okoliczności przedstawione we wniosku nie wyczerpują "ważnego interesu zobowiązanego", dającego podstawę do zastosowania zwolnienia z egzekucji, a jedynie są ukierunkowane na całkowite zwolnienie z egzekucji dochodzonych należności. K. J. zaskarżył wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 września 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 2126/13 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i umorzenie postępowania, a ponadto o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wniósł o wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania, ponieważ postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego polegające na niezastosowaniu art. 123 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1289) i niezwolnieniu spod egezkucji świadczenia otrzymywanego przez skarżącego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez zgody wierzyciela w sytuacji, gdy powyższy przepis dawał organowi taką możliwość. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że w chwili wydawania zaskarżonego wyroku możliwe było zwolnienie spod egzekucji świadczenia otrzymywanego przez skarżącego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez zgody wierzyciela. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 123 ust. 1 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych, do postępowań: egzekucyjnych w administracji wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2-6. Z kolei ust. 2 powyższego przepisu stanowi, że organ egzekucyjny może, na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu dotychczasowym, zwolnić określony składnik majątkowy zobowiązanego bez zgody wierzyciela. Ponadto skarżący podniósł, że analiza jego sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej prowadzi do wniosku, że poza świadczeniem z ZUS nie posiada innego dochodu, jest osobą starszą, schorowaną i nie posiada majątku, dlatego też zwolnienie spod egzekucji tego świadczenia, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, należało ocenić pozytywnie. Skarżący stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, gdyż należność w wysokości 50 zł wynikająca z mandatu karnego uległa przedawnieniu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postawiony w niej zarzut nie jest trafny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W szczególności jest związany przytoczonymi podstawami tej skargi, rozumianymi jako wskazanie przepisów prawa, które w ocenie wnoszącego skargę zostały naruszone. W rozpoznawanej sprawie jedynym postawionym w skardze kasacyjnej zarzutem jest zarzut naruszenia art. 123 ust. 1 i 2 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych. Przepis ten daje organowi egzekucyjnemu możliwość zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego bez zgody wierzyciela. Autor skargi kasacyjnej zdaje się jednak nie zauważać, że powyższy przepis wszedł w życie w dniu 21 listopada 2013 r. Tymczasem zaskarżone do sądu postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie zostało wydane w dniu [...] października 2013 r., a zatem przed wejściem w życie wymienionego przepisu. Organ rozpoznając wniosek skarżącego o zwolnienie świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spod egzekucji nie mógł, co oczywiste, zastosować przepisu, który nie wszedł jeszcze w życie. Prawidłowo zatem zastosował art. 13 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonego postanowienia i odmówił zwolnienia świadczenia spod egzekucji ze względu na niespełnienie przesłanki uzyskania zgody wierzyciela. Należy podkreślić, że sąd administracyjny kontroluje zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem obowiązującym w dniu wydania tego aktu, nie zaś w dniu wyrokowania. Z tej przyczyny zarzut postawiony w skardze kasacyjnej nie mógł zostać uwzględniony. Odnosząc się do wniosku skarżącego o umorzenie postępowania, należy stwierdzić, że przedawnienie należności z tytułu mandatu karnego nie jest okolicznością uzasadniającą umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego. Przedmiotem kontroli sądu w rozpoznawanej sprawie jest bowiem postanowienie organu z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji składnika majątku, nie zaś kwestia zasadności prowadzenia egzekucji administracyjnej. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku, ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia, orzeka w drodze odrębnego postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd (art. 258 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a). Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest jedynie do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających tę kwestię. W związku z powyższym o wynagrodzeniu pełnomocnika z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.