II SA/Sz 296/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 maja 2012 r. sprawy ze skargi Firmy A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej Firmy A. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , działając na podstawie art. 138 § 2 kpa, art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 118 ust. 2a i 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291), po rozpatrzeniu odwołania D. O. od decyzji Starosty z [...] r. odmawiającej nieodpłatnego przeniesienia na jej rzecz prawa własności niezabudowanej działki gruntu, tzw. [...], położonej w gminie B., obr. C., działka nr [...], o pow. [...] ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo , - uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji podano, że Starosta odmówił nieodpłatnego przeniesienia prawa własności niezabudowanej działki gruntu, stwierdzając, że wnioskodawczyni spełnia warunek faktycznego władania przedmiotową nieruchomością, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 2911), jednak działka, choć stanowi własność Skarbu Państwa, znajduje się w zarządzie Nadleśnictwa i podlega przepisom ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59 ze zm.). Ustawa ta w rozdziale 6a zawiera zamknięty katalog czynności prawnych dotyczących nieruchomości znajdujących się w zarządzie Lasów Państwowych. Katalog ten nie przewiduje nieodpłatnego przekazania nieruchomości na rzecz osób fizycznych. W związku z tym nie jest możliwe, w świetle obowiązujących przepisów ustawy o lasach, uwłaszczenie działki na rzecz wnioskodawczyni. W odwołaniu D. O. podniosła, że sprawa winna być rozpatrzona na podstawie przepisu art. 118 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W świetle tego przepisu należy ocenić czy trwały zarząd działką sprawowany przez PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo jest prawem osób trzecich w rozumieniu art. 118 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Organ odwoławczy odnosząc się do podniesionych zarzutów wskazał, że przepisy ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59 ze zm.) stosuje się do lasów, bez względu na formę ich własności (art. 2 ustawy). Zdaniem Kolegium należy przede wszystkim zbadać czy przedmiotowa działka posiadała kiedykolwiek charakter leśny, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. To, czy działka ma charakter leśny nie zostało należycie wyjaśnione, a wynikało z przyjętej przez organ koncepcji, że działka znajduje się w zarządzie Nadleśnictwa. Jednak w rejestrze gruntów (stan na dzień [...] r.) jest ona oznaczona symbolem RV i RVI, a nie symbolem Ls. Z rejestru wynika, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo jest zarządcą omawianej działki. Należały więc wyjaśnić co oznacza w tej sytuacji termin zarządca, ponieważ jest wątpliwe, czy przypisana Nadleśnictwu funkcja zarządcy oznacza, że działka znajduje się w jego zarządzie. W piśmie z dnia [...] r. Nadleśnictwo stwierdziło, że grunt ten przekazała Nadleśnictwu AWRSP Przedstawicielstwo S. protokołem z dnia [...] r. Dlatego nieruchomość jest obecnie własnością Skarbu Państwa w zarządzie Nadleśnictwa , tym samym podlega przepisom ustawy o lasach. W ocenie Kolegium należałoby zbadać podstawę prawną przekazania działki Nadleśnictwu i wyjaśnić czy tryb przekazania rzeczywiście doprowadził do powstania zarządu na mocy art. 74 ustawy o lasach. Jeżeli przedmiotowa nieruchomość, nie stanowiła lasu w rozumieniu przepisów ustawy i nie była związana z gospodarką leśną oraz ustawowymi zadaniami Lasów Państwowych, to nie podlegała przepisom ustawy o lasach. Należy więc zbadać czy Nadleśnictwo mogło skutecznie przejąć nieruchomość w zarząd na podstawie art. 74 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy o lasach. Zarząd ten z mocy art. 199 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami z dniem 1 stycznia 1998 r. z mocy prawa przekształcał się w trwały zarząd, uregulowany w art. 41-45 tej ustawy. Możliwość nabycia przez Nadleśnictwo , będące państwową jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, trwałego zarządu w stosunku do omawianej nieruchomości, będącej własnością Skarbu Państwa, mogła wynikać z art. 32 ustawy o lasach, określającego status Lasów Państwowych jako jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, a więc jednostki uprawnionej do władania nieruchomościami stanowiącymi własność państwa, również nieleśnymi. Tych kwestii zwłaszcza charakteru i gospodarczego przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości ani charakteru sprawowanego przez Nadleśnictwo "zarządu" organ nie wyjaśnił. Według art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o lasach - Lasy Państwowe jako państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, reprezentują Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia. Jednostki organizacyjne Lasów Państwowych jako stationis fisci wykonują funkcje administracyjne, a zatem można je określić jako podmioty administrujące. Dlatego należy ustalić czy przyznanie własności przedmiotowej działki D. O. naruszałoby prawa osób trzecich (art. 118 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291). Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyło PGL Lasy Państwowe Nadleśnictwo P. wnosząc jej uchylenie. Strona skarżącą zarzuciła naruszenie art. 136 kpa w zw. z art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez pominięcie i nie zbadanie przesłanki czy D. O. spełnia niezbędny warunek faktycznego władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolników S. i C. P., którzy przekazali gospodarstwo rolne Skarbowi Państwa, oraz naruszenie art. 138 § 2 kpa poprzez wskazanie organowi I instancji do wzięcia pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, kwestii które mają drugorzędne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że gospodarstwo rolne prowadzone przez S. i C. P. na mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] r. zostało przejęta przez Skarb Państwa w zamian za świadczenie emerytalne. W decyzji tej S. i C. P. przyznano prawo użytkowania działek rolnych oznaczonych nr [...] o łącznej pow. [...] ha. Na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...] r. działki nr [...] przekazane zostały w dniu [...] r. na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy . Następnie w oparciu o umowę z dnia [...] r. nr [...], w dniu [...] r. działkę nr [...] o pow. [...] ha przekazano na rzecz Nadleśnictwa . W dniu [...] r. zstępna nieżyjących już S. i C. P. złożyła wniosek o nieodpłatne przeniesienie na jej rzecz własności działki nr [...], uzasadniając go tym, iż faktycznie włada tą działką poprzez pielęgnację zlokalizowanego na jej terenie sadu owocowego. Decyzją z dnia [...] r. Starosta odmówił nieodpłatnego przeniesienia prawa własności niezabudowanej działki gruntu tzw. "[...] ", oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...] o powierzchni [...] ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa, w zarządzie PGL LP Nadleśnictwo na rzecz D. O. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji działka nr [...] znajduje się w Zarządzie Nadleśnictwa, poprzez co podlega przepisom ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Ustawa ta w rozdziale 6a zawiera zamknięty katalog czynności prawnych dotyczących nieruchomości będących w zarządzie Lasów Państwowych, który nie przewiduje możliwości nieodpłatnego przekazywania gruntów na rzecz osób fizycznych. Z uwagi na to, że ustawa o lasach zawiera przepisy szczególne w stosunku do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie było możliwe uwłaszczenie działki nr [...] na rzecz D. O. Zdaniem strony skarżącej decyzja organu II instancji jest bezzasadna, ponieważ organ nakazał badanie przesłanek mających drugorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku D. O. Podstawową przesłanką uwłaszczenia na mocy art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu rolników jest władanie daną nieruchomością, przez zstępnego osób uprawnionych, po ich śmierci w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne. Przesłankę tę precyzuje orzecznictwo stwierdzając, że faktyczne władanie nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (prawo użytkowania) oznacza wymóg osobistego użytkowania, korzystania i pobierania pożytków z nieruchomości przez zstępnego, w takim samym zakresie jak czynił to uprawniony rolnik. Wymóg ten zawiera w sobie element ciągłości użytkowania w okresie od śmierci rolnika do daty ubiegania się przez zstępnego o przyznanie mu prawa własności działki. Z orzecznictwa wynika również, że działki znajdujące się w użytkowaniu rolników nie mogą być uwłaszczone na rzecz zstępnych, którzy utracili faktyczny związek z przekazanymi nieruchomościami, zaspokajając swoje interesy w inny sposób, jak też wyrazili zgodę na uprawę przekazanego gruntu i pobieranie pożytków przez inną osobę, nie korzystają z przekazanej działki gruntu, lub korzystają w ograniczonym zakresie w stosunku do tego w jaki korzystali z niej uprawnieni. Należy podkreślić, że władztwo D. O. nad nieruchomością sprowadza się do pielęgnowania sadu, co powinno od razu prowadzić do oddalenia jej wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska. Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik uczestniczki postępowania D. O. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej sprawowanej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem dała podstawę do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych powodów niż wskazane w skardze. Wniosek D. O. z dnia [...] r. dotyczy przeniesienia prawa własności działki nr [...] o powierzchni [...] ha. Należy w związku z tym stwierdzić, że wcześniej S. i C. P. prowadzili gospodarstwo rolne, które następnie na mocy decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z dnia [...] r. przejęte zostało przez Skarb Państwa w zamian za świadczenie emerytalne. W decyzji tej S. i C. P. przyznano prawo użytkowania działek rolnych oznaczonych nr [...] o łącznej pow. [...] ha. Zgodnie z decyzją Wojewody z dnia [...] r. działki nr [...] przekazane zostały w dniu [...] r. na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy . Następnie zaś w oparciu o umowę z dnia [...] r. nr [...] w dniu [...] r. działkę nr [...] o pow. [...] ha przekazano Nadleśnictwu . Działkę nr [...] o powierzchni [...] ha decyzją z dnia [...] r. Starosty przyznano na własność C. P. na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników jako osobie, której przysługiwało prawo użytkowania działki z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Natomiast decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta odmówił C. P. nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki nr [...] wskazując, że działka ta będąca własnością Skarbu Państwa i pozostająca w zarządzie Lasów Państwowych podlega przepisom ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Decyzję tę, po rozpoznaniu odwołania C. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy. W tej sytuacji, skoro C. P. odmówiono przeniesienia własności nieruchomości (działki nr [...]) i decyzja w tym przedmiocie jest prawomocna, to następca prawny D. O. nie może skorzystać z uprawnienia o którym mowa w art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i domagać się przeniesienia własności. Tak więc decyzja organu I instancji odmawiająca wnioskodawczyni przeniesienia własności nieruchomości jest zgodna z prawem, choć z innych przyczyn. W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w związku z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.