II OZ 1023/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1659/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni palnej myśliwskiej postanawia: oddalić zażalenie Wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r. o sygn. akt II SA/Wa 1659/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. H. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni palnej myśliwskiej. W dniu 28 kwietnia 2014 r. skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zarządzeniem z dnia 6 maja 2014 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwała do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Następnie w dniu 23 maja 2014 r. skarżący złożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. M. H. oświadczył w nim, że w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz dwójką dzieci. Na dochód w tym gospodarstwie składa się wynagrodzenie żony skarżącego w wysokości 1.250 zł netto miesięcznie oraz środki pieniężne uzyskiwane przez skarżącego z tytułu prac dorywczych w wysokości 400 zł miesięcznie. Do składników majątku skarżący zaliczył udział wynoszący 1/2 części w prawie własności domu mieszkalnego o pow. 110 m2, nieruchomość rolną o pow. 0,9 ha oraz dom z 1955 r. do kapitalnego remontu. Miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżący oszacował na łączną kwotę ok. 2.230 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że osiągany dochód pozwala jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Oświadczył, że z uwagi na trudną sytuację na rynku od dnia 1 stycznia 2012 r. zawiesił prowadzoną wcześniej działalność gospodarczą i nie stać go na ponoszenie kosztów sądowych. Do wniosku skarżący nie dołączył jakichkolwiek dokumentów źródłowych potwierdzających zamieszczone we wniosku informacje. Pismem z dnia 11 czerwca 2014 r., skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających dochody, stan majątkowy oraz możliwości płatnicze, tj.: wyciągów i wykazów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za ten okres, zaświadczenia o wysokości świadczeń stanowiących źródła utrzymania w gospodarstwie domowym za okres trzech miesięcy, a także odpisów zeznań podatkowych (swoich i żony) za 2012 i 2013 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący, złożył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony (1.680 zł brutto/1.237,20 netto) wyciągi z rachunku bankowego żony za okres od 2 marca 2014 r. do 30 maja 2014 r., odpis zeznania podatkowego w ramach rozliczeń zryczałtowanym podatkiem dochodowym za 2012 r. (przychód 13.973,14 zł) i 2013 r. (przychód 0 zł), a także PIT - 37 żony za 2012 r. (dochód 18.384,17 zł) i 2013 r. (18.958,93 zł.). W dniu 1 lipca 2014 r. pełnomocnik skarżącego złożył dokumenty potwierdzające wydatki za TV (średnio ok. 40 zł miesięcznie), i telekomunikacyjne (średnio ok. 120 zł miesięcznie), dowód wpłaty za energię elektryczną (201 zł miesięcznie), a także dowód wpłaty za odpady komunalne (26 zł miesięcznie). Skarżący nie złożył natomiast wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Nie złożył również oświadczenia, że rachunków takich nie posiada. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia w którym podał, że jest dla niego krzywdzące. Wskazał, iż odmowa przyznania prawa pomocy opierała się jedynie na braku przedłożenia wyciągu bankowego i wykazu posiadanych kont bankowych, a także nie złożeniu oświadczenia o nie posiadaniu rachunków bankowych. Skarżący zaznaczył, że nie złożył wyciągów i wykazów rachunków bankowych, gdyż ich nie posiada. Podkreślił ponadto, że nie może odpowiadać za niezłożenie oświadczenia o braku rachunków i kont, gdyż w piśmie Sądu z dnia 11 czerwca 2014 r. nie został wezwany do złożenia takiego oświadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2014 r. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, po przeanalizowaniu wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie M. H. wykazał, że jest w stanie uiścić wpis sądowy od wniesionej skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Skarżący zaznaczył, że posiada majątek – 1/2 udziału w domu o powierzchni 110 m 2, dom z 1955 r. oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,9 ha. Zatem odpowiednie gospodarowanie posiadanym majątkiem mogłoby przynieść dochody. Zgodnie zaś z orzecznictwem sądowym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Skarżący ma bowiem możliwość rozporządzania posiadaną nieruchomością w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy zatem ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw. Sąd podkreślił, że z deklarowanych dochodów w wysokości około 1650 zł netto M. H. w niniejszej sprawie był w stanie uiścić koszty sądowe w kwocie co najmniej 300 zł oraz poczynił wydatki związane z ustanowieniem dwóch pełnomocników z wyboru. Jednocześnie skarżący nie wykazał aby w jego życiu nastąpiło takie nagłe zdarzenie, które spowodowało, że w chwili obecnej nie jest w stanie uiścić 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. M. H. pismem z dnia 10 września 2014 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwalają zaliczyć skarżącego rzeczywiście do osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżąca wykazał bowiem, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dzieckiem, osiąga łączny dochód miesięczny w wysokości około 1650 zł. Skarżący wskazał, że ponosi miesięcznie wydatki w wysokości ok. 2300 zł (opał - 200 zł, wyżywienie – 800 zł, ubiór – 200 zł, prąd – 200 zł, wywóz śmieci - 30 zł, kredyt – 800 zł, wydatki za TV - średnio ok. 40 zł i telekomunikacyjne ok. 120 zł ). Zestawienie przychodów i wydatków skarżącego wskazuje, że miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego przewyższają zarobki netto, co może oznaczać, że nie wskazał on dodatkowych źródeł dochodów. W kwestii zobowiązania skarżącego do spłacania rat kredytu należy natomiast zauważyć, że nie można przyznać pierwszeństwa w regulowaniu zobowiązań wobec instytucji bankowych, ponieważ zobowiązania te mają charakter prywatnoprawny i nie korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty związane z postępowaniem sądowym. Okoliczność taka musiałaby skutkować przerzuceniem ciężaru udziału strony w postępowaniu sądowym na ogół podatników. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.