I OZ 499/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Po 107/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T.K. na czynność Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w przedmiocie rażącego naruszenia prawa postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 107/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił T.K. przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, iż T.K. wnioskiem z dnia 27 lutego 2014 r. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że od 2009 r. nie ma pracy i dochodów. Nie ma również oszczędności i majątku. Od kwietnia 2009 r. mieszka u rodziny, a od czerwca 2009 r. pozostaje na całkowitym jej utrzymaniu (korzysta ze środków do życia otrzymywanych od rodziny). W kwietniu 2009 r. chciał się zarejestrować w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jednakże organ odmówił mu nadania statusu osoby bezrobotnej. Z tego też powodu nie ma dostępu do ofert pracy w PUP oraz do pomocy opieki społecznej. Oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. - dalej "p.p.s.a."), skarżący został wezwany (pismo sądowe z dnia 7 marca 2014 r.) o jego uzupełnienie, poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Odpowiadając na wezwanie, pismem z 28 marca 2014 r. skarżący oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, ale nie otrzymuje od niej żadnych środków. Z uwagi na brak źródeł dochodów nie składał zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013r. Nie posiada oszczędności ani rachunku bankowego. Nie posiada żadnego majątku, w tym samochodów. W związku z utratą pracy nie spłacił kredytu na łączną kwotę 11.000 zł, zaś obecnie ratalnie spłaca grzywnę sądową w łącznej wysokości ok. 4.000 zł - na ten cel pożycza miesięcznie od rodziny 100 zł. W związku z powyższym jest zadłużony u rodziny na kwotę ok. 20.000 zł. Oświadczył, że nie ewidencjonuje kwot jakie jego rodzina przeznacza na jego utrzymanie, dlatego nie może ich podać. Podkreślił, iż z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazał jednocześnie, że art. 255 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy, źródeł dochodów członków rodziny, na której utrzymaniu pozostaje. Przepis ten stanowi jedynie podstawę do podania źródeł dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego, a nie stanu rodzinnego osób innych niż on. Postanowieniem z dnia 28 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza podtrzymując swoje wcześniejsze oświadczenia i podnosząc, iż w dwóch innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem prawo pomocy zostało mu przyznane. Sąd I instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazał, iż wnioskodawca przedstawił tylko te informacje, które mogą świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. I tak skarżący, mimo wezwania nie wskazał wszystkich źródeł dochodów członków jego rodziny, na których utrzymaniu pozostaje stojąc na stanowisku, iż z przepisu art. 255 p.p.s.a. nie wynika obowiązek podania takich informacji. Według Sądu I instancji wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które T.K. otrzymuje od rodziny (w tym pomoc w spłacie kredytu w wysokości 11 tys. zł., grzywny sądowej w wysokości 4 tys. zł) uzasadniają ocenę, że skarżący wraz z członkami rodziny u której zamieszkuje współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca konsekwentnie podnosi, że mieszka u rodziny i znajduje się na utrzymaniu członków rodziny oraz zapewniają oni wszystkie jego potrzeby. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami. Wobec powyższego zasadnie na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano skarżącego do wyjaśnienia stanu majątkowego członków rodziny, gdyż ich sytuacja finansowa i majątkowa rzutuje na możliwości płatnicze skarżącego. Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. W niniejszej sprawie ocena możliwości płatniczych rodziny skarżącego jest o tyle istotna, że jak skarżący sam podkreślał, rodzina prócz kosztów utrzymania, zapewnia wszystkie przydatne mu dobra oraz ponosi także koszty jego zobowiązań finansowych (kredytu, grzywny). Uzasadnione jest twierdzenie, iż rodzina wnioskodawcy, która go utrzymuje, może dysponować odpowiednimi środkami na poniesienie także i kosztów niniejszego postępowania sądowego. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, czego w istocie wnioskodawca odmówił. W związku z powyższym w ocenie Sądu I instancji niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej T.K. Odnosząc się do uwag wnioskodawcy, iż w dwóch innych sprawach sądowoadministracyjnych przyznano mu prawo pomocy Sąd wyjaśnił, iż przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje niejako "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej treści w innej sprawie. Okoliczności uzasadniające przyznanie lub odmowę przyznania prawa pomocy mogą zmieniać się dynamicznie dlatego w każdej kolejnej sprawie konieczne jest ich zbadanie. W tej sytuacji Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania, dlatego na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył T.K. Postanowienie zaskarżono w całości i wniesiono o jego uchylenie i ponowne rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadą ogólną postępowania przez sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez stronę kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym – czego domaga się skarżący – nastąpić może wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd wydaje orzeczenie w tej sprawie mając na uwadze okoliczności podane w oświadczeniu strony zawartym we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a. W razie zaś, gdy oświadczenie to jest zdaniem Sądu niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wnioskodawca jest zobowiązany złożyć na wezwanie Sądu w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe, o czym stanowi art. 255 p.p.s.a. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. I OZ 987/11 i z dnia 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 189/12). Skarżący został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń popartych dokumentami, które miały być uzupełnieniem złożonego na formularzu oświadczenia odnośnie jego stanu majątkowego. Skarżący nie uczynił zadość wezwaniu Sądu. W piśmie złożonym w dniu 1 kwietnia 2014 r., skarżący powtórzył, że jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której nie otrzymuje dochodów. Co do wysokości uzyskiwanej od rodziny pomocy stwierdził, że art. 255 p.p.s.a. stanowi jedynie podstawę do podania danych co do dochodów i źródeł utrzymania skarżącego. W piśmie tym T.K. podał ponadto, że jest obciążony kredytem na kwotę 11000 zł oraz spłaca grzywnę sądową w wysokości 4000 zł, na co pożycza miesięcznie od rodziny 100 zł. Od utraty pracy zaciągnął od rodziny pożyczki na łączną kwotę 20000 zł. Skarżący stwierdził, że skoro pozostając na utrzymaniu rodziny nie jest w stanie podać swoich kosztów utrzymania a także źródeł jego finansowania, o źródła dochodów Sąd winien zapytać rodzinę skarżącego. Do pisma nie dołączono żadnych dokumentów potwierdzających obciążenia finansowe skarżącego. Wobec powyższego istniały przesłanki by uznać, że skarżący mimo, iż złożył na wezwanie Sądu pismo z dnia 1 kwietnia 2014 r. nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, dlatego słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 w związku z art.197 p.p.s.a.