II OZ 411/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. S. i Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 2143/13 w przedmiocie przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz odmowy przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. i W. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 stycznia 2011 r. nr DON/ORZ/7200/1061-1/10/11 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 marca 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 2143/13 przyznał W. S. i Z. S. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił ww. przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. i W. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 stycznia 2011 r. nr DON/ORZ/7200/1061-1/10/11 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w dniu 13 stycznia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął nadesłany przez W. S. i Z. S. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wnoszący zażalenie wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny jest uzyskiwany przez wnoszących zażalenie dochód z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3.825,15 zł netto miesięcznie. Wnoszący zażalenie są współwłaścicielami mieszkania o powierzchni 90 m ². Innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Są starszymi i schorowanymi ludźmi, którzy znaczną część uzyskiwanych dochodów przeznaczają na leczenie i zakup lekarstw. W. S. jest inwalidką, posiadającą orzeczoną I grupę inwalidztwa, a wydatki związane z jej leczeniem i zakupem lekarstw wynoszą 1.200,00 zł miesięcznie. Z kolei koszty związane z leczeniem Z. S. i zakupem lekarstw wynoszą 1.000,00 zł miesięcznie. Ponadto, wnoszący zażalenie ponoszą koszty związane z utrzymaniem mieszkania – w tym za ogrzewanie gazem, energię elektryczną, gaz dla celów bytowych (gotowanie, ogrzanie wody), telefon i bieżące remonty – o łącznej wysokości 1.200,00 zł miesięcznie. Na utrzymanie pozostaje im kwota w wysokości 425,00 zł, z której pokrywają, między innymi, wydatki na zakup środków czystości, uzupełnienie odzieży i obuwia. Postanowieniem referendarza sądowego z 31 stycznia 2014 r. (sygn. akt VII SA/Wa 2143/13) przyznano W. S. i Z.S. adwokata z urzędu, a w pozostałym zakresie wniosek oddalono. Na to postanowienie został złożony sprzeciw. Postanowieniem z 4 marca 2014 r. (sygn. akt VII SA/Wa 2143/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał W. S. i Z. S. prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, między innymi, że z formularza wniosku nie wynika, aby wnoszący zażalenie byli w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej. Posiadają oni stały dochód miesięczny, uzyskiwany z tytułu emerytur, w wysokości 3.825,35 zł netto miesięcznie. Taki dochód pozwala na zaspokojenie potrzeb życiowych, w tym na utrzymanie mieszkania, leczenie, rehabilitację oraz wyżywienie. W niniejszej sprawie wpis sądowy wynosi 100 zł, zaś wnoszący zażalenie nie wykazali, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem znacząco przekroczą tę kwotę. Nie można uznać, że poniesienie tych kosztów nie jest możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnoszących zażalenie. Natomiast poniesienie przez wnioskodawców wydatku związanego z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru przekroczyłoby możliwości finansowe wnioskodawców, wobec ich comiesięcznych wydatków. W. S. i Z. S. wnieśli zażalenie na postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 4 marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. To na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. Stosując wyżej ustalony stan prawny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, co następuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo stwierdził, że wnoszącym zażalenie należy przyznać prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ustalenia Sądu pierwszej instancji, co do których wnoszący zażalenie nie zgłaszają zresztą żadnych zarzutów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnoszący zażalenie nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania im prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc również przez zwolnienie z kosztów sądowych. Wnoszący zażalenie osiągają bowiem stosunkowo wysoki i stały dochód w wysokości 3.825,15 zł. W konsekwencji – przy uwzględnieniu tego dochodu oraz faktu, że na obecnym etapie sprawy koszty sądowe sprowadzają się jedynie do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi – Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że wnoszący zażalenie nie znajdują się w tak trudnej sytuacji materialnej, by nie stać ich było na opłacenie kosztów sądowych. Nawet uwzględnienie wydatków wskazywanych przez wnoszących zażalenie (leczenie, utrzymanie domu, konieczność nabycia wskazanych wyżej sprzętów itd.) nie powoduje, że wniosek wnoszących zażalenie jest zasadny w odniesieniu do zwolnienia od kosztów sądowych. Należy bowiem mieć na uwadze, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a zażalenie należy oddalić. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.