I OZ 549/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Gl 123/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G.L. na bezczynność Prezydenta Miasta [..] w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Gl 123/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, odmówił G.L. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, w sprawie ze skargi G.L. na bezczynność Prezydenta Miasta [..]w przedmiocie informacji publicznej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że orzeczeniem z dnia 4 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania G.L. prawa pomocy. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, iż wnioskodawca nie wyjaśnił wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, a tym samym nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, które zostało odrzucone postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 czerwca 2014 r. Wspomniane postanowienie z dnia 10 czerwca 2014 r. również zostało zaskarżone przez G.L. zażaleniem. Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2014 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału IV wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od tego zażalenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie G.L. w dniu 12 sierpnia 2014 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu "PPF". Wniosek ten został rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 7 listopada 2014 r., mocą którego Sąd ponownie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że wnioskodawca nie zobrazował swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wystarczająco jasny, a złożone przez niego w tym zakresie oświadczenia nie były dostatecznie przekonujące oraz zawierały szereg sprzeczności. Także to postanowienie skarżący zakwestionował zażaleniem, które zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 stycznia 2015 r. W następstwie powyższego, skarżącego ponownie wezwano do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 10 czerwca 2014 r. Odpowiadając na to wezwanie G.L. w dniu 30 stycznia 2015 r. złożył następny - trzeci już - wniosek o przyznanie prawa pomocy, raz jeszcze domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. W treści urzędowego formularza "PPF" oświadczył, że obecnie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazał przy tym, iż jest pozbawiony możliwości uzyskiwania stałych dochodów i dlatego uiszczenie opłat sądowych przekracza jego realne możliwości finansowe. Nadto zadeklarował, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i uzyskuje miesięczny dochód wynoszący średnio 200 zł uzyskując go ze zbieractwa oraz sprzedaży złomu metalowego. Równocześnie wnioskodawca podał, iż jego miesięczne koszty wyżywienia przekraczają 100 zł, natomiast wydatki na artykuły pierwszej potrzeby, w tym ubiór, środki czystości, artykuły gospodarcze i środki higieny osobistej wynoszą średnio 100 zł miesięcznie. Wezwaniem z dnia 27 lutego 2015 r. zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołał. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał pismo procesowe datowane na 8 marca 2015 r., w którym oświadczył, iż "na dzień dzisiejszy nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna ponieważ uzyskuje dochód z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych (zlecenia) w kwocie 950 zł miesięcznie". Równocześnie podał, że lokal, który zajmuje nie jest jego własnością, lecz został mu oddany na podstawie umowy bezpłatnego używania i w związku z tym nie ponosi opłat za czynsz, czy media. Na końcu wskazał, iż obecnie jego podstawowe wydatki wiążą się ze spłatą zajęcia komorniczego a nadto do niezbędnych wydatków zalicza koszty jedzenia, zakupu środków czystości, odzieży i obuwia w średniej wysokości 30 zł dziennie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznał, iż przesłanki, o których mowa w art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) nie zostały w sprawie zachowane, albowiem skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wystarczająco jasny, a złożone przezeń w tym zakresie oświadczenia nie są dostatecznie przekonujące. Sąd I instancji wskazał na szereg sprzeczności pomiędzy twierdzeniami skarżącego podnoszonymi w toku całego prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Po pierwsze, początkowo - w treści wspomnianego formularza - wnioskodawca twierdził, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, tymczasem odpowiadając na wezwanie do przedłożenia aktualnego zaświadczenia potwierdzającego ten fakt oświadczył, iż na dzień 8 marca 2015 r. nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna ponieważ uzyskuje dochód z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych. Po drugie, G.L. najpierw podnosił, że jego średni miesięczny dochód brutto wynosi 200 zł i pochodzi ze zbierania oraz sprzedaży złomu metalowego, z kolei później wskazał, iż miesięcznie uzyskuje dochód w kwocie 950 zł z tytułu wspomnianych wyżej umów zleceń. Po trzecie, we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że miesięcznie wydaje na żywność 100 zł zaś na artykuły pierwszej potrzeby również 100 zł (czyli ogółem 200 zł), po czym w piśmie z dnia 8 marca 2015 r. wyliczył, iż na koszty jedzenia, środki czystości, odzież i obuwie przeznacza dziennie średnio 30 zł, co daje około 900 zł miesięcznie. Następnie Sąd I instancji podkreślił, iż choć pomiędzy opisanymi wyżej oświadczeniami zachodzą daleko idące rozbieżności, w przedmiotowym piśmie z dnia 8 marca 2015 r. skarżący ograniczył się wyłącznie do ogólnikowych i lakonicznych stwierdzeń nie popierając ich jakimikolwiek bliższymi wyjaśnieniami ani nie przedkładając żadnych dokumentów, które mogłyby potwierdzać jego aktualną sytuację materialną i dochodową, w tym wskazywać na zaistnienie ewentualnych zmian, do jakich mogło dojść w zakresie okoliczności, które ujawnił we wniosku. Nie wyjaśnił bowiem dlaczego jego miesięczne koszty utrzymania miały wzrosnąć w przeciągu zaledwie około jednego miesiąca z 200 zł do 900 zł, nie przedstawił decyzji o utracie statusu bezrobotnego ani kopii zawartych umów cywilnoprawnych, z których ma aktualnie czerpać dochód. Sąd zauważył również, że w zakresie niniejszej sprawy G.L. ubiega się o przyznanie prawa pomocy już po raz trzeci. Jego dwa poprzednie wnioski zostały przez Sąd załatwione negatywnie z uwagi na to, iż pomimo wystosowanych do niego wezwań nie zobrazował swojej sytuacji w sposób dostatecznie jasny i wyczerpujący. Sąd wyjaśnił, iż wyżej wymieniony także poprzednio składał sprzeczne oświadczenia w kwestii swojej sytuacji materialnej, na co Sąd zwrócił uwagę w postanowieniu z dnia 7 listopada 2014 r., gdzie wskazano na szereg niekonsekwencji i niejasności w jego wyjaśnieniach dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania oraz źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie. Argumentacja zawarta w tym orzeczeniu została zaaprobowana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który oddalił zażalenie na to orzeczenie w pełni podzielając wyrażone w nim stanowisko. Mając na względzie zaprezentowany wyżej stan rzeczy Sąd uznał, że oświadczenia wnioskującego nie dają jasnego, pełnego i wolnego od wątpliwości obrazu jego rzeczywistej sytuacji materialnej, co skutkuje nieuwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył G.L., wnosząc o jego uchylenie. Zdaniem skarżącego w sposób wyczerpujący wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego postępowania sadowego. Podniósł, że na bieżąco udzielał wszystkich żądanych przez Sąd informacji, odpowiadając szczegółowo na kolejne wezwania o uzupełnienie wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie wskazać trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 P.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 i 2 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (art. 255 P.p.s.a). Z konstrukcji powołanych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zatem to sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, albo gdy przedstawia je w sposób nierzetelny i niejasny, a przede wszystkim nie czyniący zadość wezwaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie analiza oświadczeń skarżącego i przedłożonych przez niego dokumentów prowadzić musiała bowiem do wniosku, iż wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 252 § 1 i 255 P.p.s.a., nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że informacje przedłożone przez skarżącego nie czyniły zadość wezwaniom mającym na celu wyjaśnienie wątpliwości co do jego rzeczywistego stanu majątkowego, co z kolei uniemożliwiło ustalenie, jakie są realne możliwości finansowe skarżącego poniesienia w niniejszej sprawie kosztów postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zarówno dane zawarte we wniosku, jak i w kolejnych pismach skarżącego zawierające informacje odnośnie sytuacji majątkowej nie pozwalały Sądowi na jej jednoznaczną i obiektywną ocenę spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. Podkreślić należy, że Sąd na podstawie art. 255 P.p.s.a. trzykrotnie wzywał skarżącego do złożenia oświadczeń i dokumentów w celu ustalenia jego stanu majątkowego i wyjaśnienia wszystkich wątpliwości w tym zakresie, szczegółowo wskazując, jakich informacji żąda od strony i pouczając jednocześnie, że niezastosowanie się do przedmiotowych wezwań może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 P.p.s.a. Jak wskazano wyżej, to obowiązkiem strony jest rzetelne przedstawienie sytuacji materialnej. Skoro skarżący wzywany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów, nie zobrazował wystarczająco precyzyjnie swojej sytuacji materialnej, to zasadnie Sąd uznał, iż nie jest możliwe pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma również okoliczność, że w sprawie było już prowadzone postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, które zakończyło się postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 1203/14 oddalającym zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 listopada 2014 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. A więc przyznanie prawa pomocy wskutek rozpoznania ponownego wniosku byłoby możliwe jedynie w sytuacji, gdyby skarżący wykazał w przekonujący sposób, że nastąpiło istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy - przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku - możliwa jest bowiem wyłącznie po zmianie okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Składając zatem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że raz już dokonana, w prawomocnym postanowieniu sądu, ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Tymczasem przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie, o czym była już mowa powyżej, był kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji w której wnioskodawca, wydanymi w trybie art. 255 P.p.s.a., zarządzeniami wzywany był do udokumentowania swojej sytuacji finansowej oraz wyjaśnienia sprzeczności, na które zwrócił uwagę Sąd I instancji. Przedstawione w odpowiedzi na powyższe zarządzenia informacje nie pozwalały na przyznanie prawa pomocy bowiem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Z podanych wyżej przyczyn, wobec braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.