I OZ 396/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1012/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Prokuratora Okręgowego w Gliwicach z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. M. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Prokuratora Okręgowego w Gliwicach z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie informacji publicznej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi M. C. złożył do Sądu pismo z dnia 27 listopada 2012 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 5 grudnia 2012 r. skarżący został wezwany do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jak wynika z akt sprawy doręczenie wezwania, o którym mowa wyżej nastąpiło na zasadach określonych w art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), to jest w trybie tak zwanego doręczenia zastępczego. M. C. po upływie zakreślonego przez Sąd terminu nadesłał do Sądu wypełniony formularz PPF, wobec czego zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 25 marca 2013 r. wniosek pozostawiono bez rozpoznania. Od powyższego zarządzenia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. W nadesłanym formularzu PPF M. C. wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Jednocześnie oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych, jak również nie uzyskuje żadnych dochodów. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pismem z dnia 27 stycznia 2014 r. M. C. został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych dotyczących jego sytuacji materialnej poprzez udokumentowanie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, wskazanie skąd czerpie środki na utrzymanie oraz podanie jaki tytuł przysługuje mu do nieruchomości, w której zamieszkuje. Wnioskodawca został prawidłowo pouczony, że odpowiedzi na wezwanie należy udzielić w terminie 7 dni, a brak odpowiedzi może zostać potraktowany jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy. W zakreślonym przez Sąd terminie M. C. nadesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pismo, w którym poinformował, że nie zna swoich kosztów utrzymania oraz że nie posiada dochodów. Oświadczył ponadto, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej, gdyż został mu odebrany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1012/12, odmówił M. C. przyznania prawa pomocy wskazując, że pomimo prawidłowego i precyzyjnego wezwania nie uprawdopodobnił on okoliczności dotyczących swojej trudnej sytuacji materialnej, ani nie udokumentował okoliczności, na które powołał się we wniosku. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący choć faktycznie zadeklarował brak jakichkolwiek dochodów oraz brak oszczędności, to nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania. Zdaniem Sądu fakt ten uniemożliwia dokonanie właściwej oceny stanu majątkowego M. C. Na to postanowienie M. C. złożył obszerne zażalenie, zawierające obraźliwe dla Sądu treści. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia nie odnosi się do istoty sprawy, podniesiono bowiem kwestie związane z żądaniem skarżącego wyłączenia od rozpoznawania sprawy z jego skargi wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, która to sprawa nie jest przedmiotem niniejszego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Natomiast art. 255 powołanej ustawy stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której Sąd pierwszej instancji, wezwał M. C. do nadesłania dokumentów, które miałyby uprawdopodobnić składane oświadczenia. Sąd zażądał udokumentowania wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, wskazanie skąd skarżący czerpie środki na utrzymanie oraz podania, jaki tytuł przysługuje mu do nieruchomości, w której zamieszkuje. Żadna z tych okoliczności przez skarżącego nie została wyjaśniona, zatem nie zostały rozwiane wątpliwości jakie powstały w toku postępowania w przedmiocie przyznania stronie prawa pomocy. Uznać zatem należy, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyjął, iż M. C. nie wykonał w pełni obowiązku, jaki nałożono na niego w wezwaniu wystosowanym na podstawie art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niewykonanie zatem tego wezwania musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 powołanej ustawy, gdyż skarżący nie wskazał w sposób dostateczny, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania niezbędnego dla strony. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że przedmiotem niniejszego postanowienia jest tylko i wyłącznie kontrola instancyjna postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 6 marca 2014 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy, zatem pozostałe kwestie podnoszone w zażaleniu nie mogły być rozpoznane. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił, jak w sentencji.