II OZ 378/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 1179/13 cofające przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. L. i H. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 7 marca 2014 r. referendarz sądowy – po rozpatrzeniu wniosku T. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata - uwzględnił wniosek w całości. W uzasadnieniu podano, że wnioskodawca dowiódł, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Sprzeciw od tego postanowienia złożył T. L. i wniósł o anulowanie postanowienia referendarza sądowego jako rażąco naruszającego prawo. Podał, że we wniosku wskazał, iż nie ubiega się o jałmużnę. Nadto zdaniem skarżącego nie dowiódł on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący wniósł o realizację zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego – tj. jego nieuiszczenia i natychmiastowego odrzucenia skargi i zwrot akt do organu. Końcowo skarżący podał, że również wnioskuje o wycofanie skargi w sprawie niniejszej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 25 marca 2014 r., na podstawie art. 249 w zw. z art. 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 zwana dalej p.p.s.a.) orzekł o cofnięciu skarżącemu przyznanego prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że zgodnie z treścią 249 p.p.s.a. sąd może cofnąć przyznane prawo pomocy w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na postawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zmiana okoliczności polega na tym, że skarżący nie chce skorzystać z przyznanego mu prawa pomocy. Jego intencją jest jak najszybsze zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego i przekazanie akt organowi. T. L. pismem z dnia 1 kwietnia 2014 r. złożył zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 25 marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 260 p.p.s.a. "w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie". Jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie odnośnie charakteru prawnego sprzeciwu jest on specyficznym rodzajem środka prawnego, który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia incydentalnej kwestii przyznania prawa pomocy przez sąd, nie zaś badanie prawidłowości zakwestionowanego postanowienia lub zarządzenia wydanego przez referendarza. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarza sądowego z mocy ustawy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005, Nr 6, poz. 119). Sprawa jest rozpoznawana ponownie od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Art. 260 p.p.s.a. nie daje przy tym Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2005 r. sygn. akt FZ 715/04, LEX nr 302283), a zatem pozbawione podstaw prawnych jest stwierdzenie, że kwestia przyznania prawa pomocy następuje po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącej. W postanowieniu sąd powinien samodzielnie poczynić ustalenia i ocenić je pod kątem art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 592/04, niepubl.; a także M. Niezgódka- Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, str. 725). W przedmiotowej sprawie referendarz sądowy WSA w Białymstoku postanowieniem z dnia 7 marca 2014 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy. Następnie skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia, podnosząc, że nie podtrzymuje już wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że postanowienie referendarza sądowego utraciło moc wiążącą z mocy ustawy. Dlatego też, mając powyższe rozważania na uwadze, należy wskazać, że Sąd powinien rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy mając na uwadze jego cofniecie i umorzyć postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.