I GZ 645/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 22 lipca 2015 r.; sygn. akt I SA/Bd 1184/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi I. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] września 2013 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z 22 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 1184/13 odmówił zmiany własnego postanowienia z 9 maja 2014 r., którym zwolnił I. R. od kosztów sądowych w 90% oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi I. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z [...] września 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd pierwszej instancji wskazał, że ww. postanowieniem z 9 maja 2014 r. zwolniono skarżącą od kosztów sądowych w 90% oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Prawidłowość powyższego orzeczenia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z 24 czerwca 2014 r. oddalił zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie. Skarżąca uiściła wpis. Wyrokiem z 18 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z [...] września 2013 r. W dniu 21 listopada 2014 r. wpłynął kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Także do tego wniosku skarżąca załączyła szereg dokumentów (kopii) na potwierdzenie przedstawionej we wniosku sytuacji majątkowej i rodzinnej. Postanowieniem z 28 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podkreśliła, że wskutek oddalenia przez Sąd skargi, zmianie uległo stadium postępowania sądowego, ponieważ zgodnie z art. 175 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm. dalej: ppsa) skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata, radcę prawnego lub doradcę podatkowego. Skarżąca wskazała, że nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów udziału profesjonalnego pełnomocnika w sprawie, nawet najniższego wynagrodzenia, określonego przepisami dotyczącymi wynagradzania za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie strony istotnym jest, że przed tut. Sądem zawisło 130 spraw, tym samym wydatki na profesjonalnego pełnomocnika przekraczają jej możliwości płatnicze. Skarżąca zaznaczyła, że odmowa przyznania profesjonalnego pełnomocnika zamknie jej drogę kontroli wyroku przez NSA, co narusza art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie skarżącej, uznanie przez Referendarza, że jednostkowy nakład pracy pełnomocnika, z uwagi na jednorodzajowość spraw, nie będzie wysoki, stoi w sprzeczności z zasadami ponoszenia kosztów pomocy prawnej przez Skarb Państwa, które nie pozwalają "miarkować" wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. W zakresie oceny konieczności przyznania skarżącej prawa pomocy przez ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, WSA stwierdził, że prawo takie postrzegać należy przez pryzmat ilości spraw, w których skarżąca zainicjowała postępowanie. Skarżąca bowiem nie traktuje spraw indywidualnie, lecz swoją argumentacją podkreśla, że w jej ocenie każda ze spraw musi zostać poddana kontroli sądowej w dwóch instancjach. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że sprawy skarżącej w istocie nie różnią się stanem prawnym oraz faktycznym, mimo ich wielości nakład pracy pełnomocnika przy sporządzeniu skarg kasacyjnych nie będzie wymagał szczególnego wysiłku w skali jednostkowej. Skarżąca słusznie podnosi, że przepisy nie pozwalają na "miarkowanie" wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu, stosownie do nakładu jego pracy (czy tylko sporządził skargę kasacyjną, czy reprezentował stronę w całym postępowaniu przed sądem administracyjnym), jednakże Sąd musi uwzględnić tę okoliczność przy przeznaczaniu publicznych (wspólnych) środków dla realizacji praw jednostki. Ustawodawca stwarza taką możliwość, nie nakładając takich ograniczeń na wolnym rynku usług prawniczych. W ustawie z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz.U. z 2008r. Nr 73, poz.443 ze zm.), w art. 41a ust. 1 ustanowiono, że wynagrodzenie za czynności doradcy podatkowego ustala umowa z klientem. Przyjmuje się, że taki zapis stwarza doradcom podatkowym niezależność w zakresie określenia wysokości wynagrodzenia za świadczone usługi doradztwa podatkowego. Mając zatem na uwadze powszechnie znaną okoliczność dużej podaży na rynku usług prawniczych, WSA nie dał wiary skarżącej, że nie ma ona możliwości pozyskania prawnika do sporządzenia jednorodzajowych skarg kasacyjnych w swoich sprawach za wynagrodzenie, które pozostaje w granicach jej możliwości finansowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. Względnie wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem Sądu I instancji, że powinna się skupić na zawiązaniu współpracy z pełnomocnikiem działającym na wolnym rynku, który sporządzi jednorodzajowe skargi kasacyjne. Według skarżącej, jeśli nawet przyjąć prawdziwość tezy WSA o jednorodności spraw w których skarżąca zainicjowała postępowania, to i tak nie dysponuje ona kwotą na ich sporządzenie w 130 sprawach. Poza tym skarżąca podniosła, że o sformułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej i ich uzasadnieniu decyduje pełnomocnik. Tym samym nie można a priori przyjąć, że sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika skargi kasacyjne, będą rzeczywiście jednorodzajowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 ppsa, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 ppsa należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia, którego zmiany domaga się strona. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. prawidłowo zastosował art. 165 ppsa i wniosek skarżącej z 21 listopada 2014 r. (data wpływu do Sądu I instancji) o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego - potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z 9 maja 2014 r. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżąca uzasadniała kolejny wniosek w większości tymi samymi argumentami dla zobrazowania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wszystkie załączone do kolejnego wniosku dokumenty są tożsame z dokumentami załączonymi na wezwanie Sądu do wniosku z 27 stycznia 2014 r., rozpoznanego prawomocnym postanowieniem z 9 maja 2014 r. W ramach nowej argumentacji skarżąca wskazywała na etap postępowania sądowoadministracyjnego, w którym występuje z przedmiotowym wnioskiem, tj. konieczność wniesienia skargi kasacyjnej, która zgodnie z art. 175 ustawy ppsa musi być sporządzona przez profesjonalistę z kręgu podmiotów w tym przepisie wskazanych. Skarżąca podniosła, że zakres kosztów, które zobowiązana będzie ponieść wyznacza perspektywa konieczności złożenia skarg kasacyjnych w 130 sprawach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że sprawy w których skarżąca zainicjowała postępowanie w istocie nie różnią się stanem prawnym oraz faktycznym, zatem nakład pracy pełnomocnika przy sporządzeniu skarg kasacyjnych nie będzie wymagał szczególnych nakładów pracy na jednostkową sprawę. Nie można bowiem w rozpoznawanej sprawie dokonywać oceny przyznania skarżącej prawa pomocy przez ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu - bez uwzględnienia powyższej okoliczności. Tym bardziej, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na "miarkowanie" wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu, stosownie do nakładu jego pracy. Takie obostrzenia nie występują zaś na wolnym rynku usług prawniczych, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji. Partycypacja publicznych środków na ten cel byłaby bowiem niewspółmierna wobec zasad obowiązujących przy pełnomocnikach działających z wyboru (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 96/13). Zauważyć należy, że skarżąca na etapie wniesienia skargi do WSA, została zwolniona z kosztów sądowych w znacznej wysokości (90%), a zatem także w zakresie kosztów sądowych związanych z postępowaniem kasacyjnym. Stąd, powinna wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie, uwzględniając podobny stan wszystkich spraw oraz fakt, że Skarb Państwa pokrywa koszty sądowe tego postępowania w wysokości 90%. Okoliczności te powodują, że nie ma obecnie podstaw do angażowania kolejnych publicznych środków na pokrycie kosztów pomocy prawnej związanej z działalnością gospodarczą, która w innej formie prawnej jest kontynuowana przez skarżącą. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca na wolnym rynku usług prawniczych ma możliwość pozyskania prawnika do sporządzenia jednorodzajowych skarg kasacyjnych w swoich sprawach za wynagrodzenie, które pozostaje w granicach jej możliwości finansowych. Wprawdzie sytuacja finansowa skarżącej nie jest łatwa, co zasadnie zaakcentował Sąd I instancji, jednak skarżąca wraz z mężem pracują na bieżąco. Skarżąca uiściła koszty sądowe w zakresie, który został na nią nałożony. Przedstawiona dokumentacja na okoliczność stanu finansowego spółek, z którymi jest związana dowodzi, że posiadają one obciążenia, które jednak realizują zachowując kontynuację działalności. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.