II FZ 654/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1570/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi G. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 25 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1570/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek G. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w części. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący będąc wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a.") do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów, nie wykonał tego obowiązku w sposób prawidłowy. W szczególności nie podał, czy osiąga dochody z tzw. innych źródeł np. z umów cywilnych, pomocy społecznej, dzielności gospodarczej, czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Przedłożenie jedynie wypisu z aktu notarialnego ustanawiającego ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz zeznania o wysokości dochodu osiągniętego w 2012 r. - w kwocie 7 061,27 zł, nie daje Sądowi wystarczających podstaw, by zwolnić skarżącego od kosztów we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wyjaśnił także z jakich środków pokrywane są koszty pełnomocnika z wyboru, które z pewnością stanowią znaczne obciążenie domowego budżetu. Sąd miał wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej żony skarżącego, która zgodnie z przedłożonymi dokumentami osiąga stosunkowo wysoki dochód z tytułu zatrudnienia (5 000 zł) w firmie powiązanej kapitałowo z rodziną C. Podobnie, mieszkanie zajmowane przez skarżącego należy również do przedsiębiorstwa powiązanego kapitałowo z rodzina skarżącego – co wynika z jawnych rejestrów KRS. W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika strony, zaskarżono powyższe postanowienie w całości, zarzucając naruszenie: art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w całości. Autor zażalenia nie zgodził się, że skarżący nie udzielił stosownych informacji i nie przedłożył stosownych dokumentów. Odnosząc się do twierdzenia Sądu, że skarżący nie wyjaśnił z jakich środków pokrywane są koszty pełnomocnika z wyboru wskazał, że skarżący nie uiścił wynagrodzenia za prowadzenie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączyła żadnych załączników. Nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagowała na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Oznacza to, że nie zrealizowała ona swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skoro bowiem strona uważa, że jej sytuacja jest inna niż to przedstawił WSA, to powinna przedstawić takie dokumenty, które potwierdzałby jej tezy. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał na wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.