I OSK 3024/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant: specjalista Edyta Pacewicz po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2641/13 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2641/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W decyzji wywiedziono, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w dniu 27 maja 2013 r. J. K. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej, w tym na naprawę lamp (włącznik). Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] Prezydent m.st. Warszawy odmówił skarżącej przyznania pomocy finansowej na naprawę lamp. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] została przyznana pomoc J. K. w wysokości 12 złotych na naprawę włącznika lampki. Pomimo udzielenia powyższej pomocy J. K. nie rozliczyła się z otrzymanej kwoty. Ponadto organ wskazał, że decyzjami z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] oraz z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] odmówił przyznania pomocy na naprawę włącznika w lampce wobec ponownie złożonych przez J. K. wniosków, a także podtrzymał stanowisko zawarte w tych decyzjach. Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] czerwca 2013 r. złożyła J. K. Skargę na decyzję Kolegium z dnia 30 sierpnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za niezasadną wskazał, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej o udzielenie pomocy poprzez m.in. sfinansowanie naprawy lampy. Tak sformułowane żądanie mogło stanowić podstawę do rozważenia przez organ możliwości przyznania jedynie specjalnego zasiłku celowego z uwagi na sytuację materialną skarżącej, tj. przekroczenie kryterium dochodowego (art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej). Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ze skarżącą w dniu 27 maja 2013 r. wynika bowiem, że J. K. jest osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe, w miesiącu kwietniu 2013 r. osiągnęła dochód w wysokości 1.222,56 złotych, zaś w miesiącu maju 2013 r. - 635, 17 złotych. Powyższe oznacza, iż dochód skarżącej przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które zostało określone na poziomie 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej, do której zalicza się skarżąca. Wobec tego nie spełnione zostały przesłanki z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu, organ prawidłowo uznał, że kryterium "przypadku szczególnie uzasadnionego" w niniejszej sprawie nie zostało spełnione. Naprawa włącznika lampki nie stanowi, w przeciwieństwie np. do pomocy na zakup żywności, czy udzielenia schronienia, potrzeby zmierzającej do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Nie jest wynikiem nadzwyczajnego zdarzenia, które w sposób wyjątkowo dolegliwy ingeruje w sytuację osobistą i życiową skarżącej. Skargę kasacyjną złożyła J. K. i zaskarżając orzeczenie w całości zarzuciła naruszenie: 1. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ administracji oraz SKO art. 7 kpa, 77 kpa, 80 kpa, 86 kpa, art. 89 § 2 kpa oraz art. 41 ustawy o pomocy społecznej, niewyjaśnienia całego stanu faktycznego sprawy w sposób wyczerpujący oraz dokonania błędnych ustaleń faktycznych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1, 3 i 4 oraz art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez: a) niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji przekroczenia przez organ odwoławczy granic uznania administracyjnego; b) zaaprobowanie przez Sąd pierwszej instancji dokonanej przez organ odwoławczy wykładni przepisów prawa materialnego w sposób przyjmujący, że skarżącej nie należą się zasiłki celowe specjalne, bowiem jej przypadek nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd I instancji wadliwie ocenił rozstrzygnięcie SKO jako prawidłowe i uznał, że kryterium "przypadku szczególnie uzasadnionego" nie zostało w sprawie spełnione. Sąd nie zwrócił uwagi na fakt, że organy orzekające nie przeprowadziły postępowania dowodowego w sposób w jaki nakazują im to przepisy kpa. Wadliwie ustalony stan faktyczny uniemożliwił prawidłową ocenę dotyczącą istnienia bądź braku ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej i sprawił, że podejmowane rozstrzygnięcia wykraczają poza granice uznania administracyjnego, czyli są dowolne. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 6 listopada 2015r. J. K. podtrzymała dotychczasowe stanowisko. Podniosła, że ona sama nie ma takiej wiedzy, by zakupić lampki i zamontować je. Wymaga to specjalisty. Wskazała, że pomoc społeczna odmówiła pomocy na zakup żywności, środki czystości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji. Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za nieusprawiedliwione. Podkreślenia wymaga, że prawo do pomocy społecznej przysługuje pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego, o czym stanowi art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), dalej jako "ustawa o pomocy", z wyjątkiem przypadku przewidzianego, m.in. w art. 41. Jednocześnie ze spełnieniem kryterium dochodowego muszą wystąpić podstawy wskazane w art. 7 pkt 2-15 lub inne okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy. Ustawa o pomocy, uzależniając przyznanie pomocy od kryterium dochodowego definiuje w art. 8 ust 3, co należy uznać za dochód, stanowiąc, że jest to suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego wniosek, pomniejszonych o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Otrzymując zatem wniosek o przyznanie pomocy społecznej organy pomocy społecznej są obowiązane ustalić jaki jest dochód ubiegającego się o pomoc i czy spełnione są przesłanki z art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy. W wypadku przekroczenia kryterium dochodowego organy mogą udzielić pomocy, gdy zachodzi sytuacja wskazana w art. 41 ustawy o pomocy. Z akt sprawy wynika, że J. K. jest osobą samotnie gospodarującą, zatem kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy, wyniosło w jej przypadku 461 zł. Dochód skarżącej stanowił kwotę 635,17 zł. Stosownie zatem do wyżej wskazanego art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy dochód strony przekraczał ustawowe kryterium dochodowe. Z powodu przekroczenia kryterium dochodowego skarżąca wnioskowanej przez siebie pomocy, tj. zasiłku celowego, otrzymać nie mogła. Znając sytuację skarżącej, organy rozważyły dopuszczalność pomocy, uregulowanej w art. 41 ustawy o pomocy. Stosownie do postanowień tego przepisu pomoc społeczna, w tym specjalny zasiłek celowy w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Zarówno organy obu instancji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że J. K. nie znajduje się w szczególnej sytuacji, o której mowa w tej normie, a która umożliwiałaby przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Z oceną taką należy się zgodzić, gdyż stan sprawy został ustalony zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a wniosek z tak ustalonego stanu wysunięty został prawidłowo. Badając zasadność żądania w świetle art. 41 mieć należało na względzie rodzaj potrzeby, którą przyznana pomoc miałaby zaspokoić. Przepis art. 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zgodzić należało się z sądem I instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy naprawa włącznika lampki nie stanowi pomocy zmierzającej do zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych, tym samym jej niezaspokojenia nie można rozważać w aspekcie szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym stanowi art. 41 ustawy o pomocy. Niesprawność lampki nie jest sytuacją, nadzwyczajnym zdarzeniem, które w sposób wyjątkowo dolegliwy ingeruje w osobistą sytuację życiową skarżącej. Jak słusznie podkreślił sąd w niniejszej sprawie nie można również pominąć, że skarżąca wielokrotnie korzystała ze świadczeń opieki społecznej między innymi w formie zasiłków na zakup żywności, środków czystości, opłaty świadczeń mieszkaniowych, leków, odzieży, obuwia. Z kolei zaś w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ ma prawo uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze, przy jednoczesnej odmowie uwzględnienia części żądań. Zaznaczenia wymaga, że szczególnie uzasadnione przypadki z art. 41 ustawy o pomocy, to takie, które wyraźnie odbiegają od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby, która ponad wszelką wątpliwość, pozwoliłaby stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych, czego w niniejszej sprawie zważywszy na przedmiot żądania nie można było wywieść. W tym stanie rzeczy uznać należało, że kontrolowane organy, działając na podstawie art. 39 ust. 1 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej, prawidłowo oceniły sytuację bytową skarżącej, przedmiot żądania i zasadnie odmówiły udzielenia jej pomocy w żądanym zakresie. Stanowisko Sądu I instancji, który uznał działania organów w tym zakresie za odpowiadające prawu, było zatem w pełni zasadne. Należy także podkreślić, iż art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Nie mogły zatem podważyć prawidłowości wyroku zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, które odnosiły się do wadliwości ustaleń faktycznych ani też zarzuty naruszenia prawa materialnego, które przy prawidłowym zbadaniu faktów nie prowadziły do wadliwego zastosowania wskazanych norm. Nie jest zaś możliwe skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię w sytuacji gdy skarżący zmierzał w istocie do podważenia ustaleń faktycznych, a nie właściwego rozumienia normy. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 P.p.s.a. O wynagrodzeniu adwokata, ustanowionego z urzędu, orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.