II OZ 423/14

Dnia 8 maja 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 808/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 808/13, odmówił P. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r., nr [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie lokalizacji inwestycji celu publicznego. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący dochody uzyskiwane wraz z żoną oszacował na około 6100 zł brutto miesięcznie natomiast wydatki związane ze spłatą kredytu hipotecznego oraz utrzymaniem domu na około 2600 zł. Z tego względu Sąd uznał, że informacje podane we wniosku pozwalają na stwierdzenie, że sytuacja majątkowa umożliwia skarżącemu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Dlatego Sąd, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wezwał skarżącego do uzupełnienia oświadczenia z dnia 5 grudnia 2013 r., wskazując precyzyjnie, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Zdaniem Sądu, z uwagi na fakt, że wnioskodawca na wezwanie nie odpowiedział, w istocie nie wyjaśnił swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Ponadto w ocenie Sądu, skarżący nie może utrzymywać, że wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych jest bezcelowe, gdyż we wniosku zawarł informacje wystarczające do przyznania prawa pomocy i na tej podstawie może domagać się zwolnienia od kosztów sądowych. Przyjęcie takich przesłanek zasadności wniosku skarżącego skutkowałoby, zdaniem Sądu, uzależnieniem stosowania tego wyjątkowego środka pomocy od uznania wnioskodawcy i pozbawiałoby sąd możliwości weryfikacji zasadności wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył P. W.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są wystarczających środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Trafnie Sąd stwierdził, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie majątkowe nie pozwala przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak bowiem wynika ze złożonego oświadczenia dochód w gospodarstwie domowym skarżącego to 6100 złotych brutto, co daje około 4000 zł netto, z której to kwoty skarżący wydatkuje miesięcznie 2100 zł na spłatę kredytu i 500 zł na utrzymanie domu. Wysokości innych kosztów skarżący nie określił, w tym nawet wnosząc zażalenie nie wykazał, jakie są koszty jego leczenia i rehabilitacji, a także jaką aktualnie otrzymuje pensję w nowym miejscu zatrudnienia. Z powyższego wynika zatem, że skarżący de facto wykazał, że miesięcznie pozostaje mu ok. 1400 zł wolnych środków. Oznacza to, że na obecnym etapie postępowania niewątpliwie skarżącego stać jest na opłacenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, jak i uiszczenie potencjalnych innych opłat sądowych związany z wnoszeniem pism procesowych wymagających ponoszenia kosztów sądowych, tj. opłaty od ewentualnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę w wysokości 100 zł oraz wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej również w wysokości 100 zł. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowo ocenił, że pozytywne załatwienie wniosku wymaga od skarżącego złożenia dodatkowych wyjaśnień. Okoliczności przedstawione w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwiały bowiem pozytywne jego rozpoznanie i przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na marginesie jedynie wskazania wymaga, że nawet pomimo wezwania, skarżący nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej przez Sąd I instancji. Ponadto w złożonym zażaleniu skarżący nie wskazał żadnych konkretów na potwierdzenie swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Skarżący winien mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji wykazania posiadania majątku, tj. wolnych środków pieniężnych, nieruchomości, dwóch samochodów, z jednoczesnym brakiem wykazania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, czyni żądania skarżącego pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.