II GZ 468/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 73/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z ewidencji instruktorów nauki jazdy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r. oddalił wniosek W.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie skreślenia z ewidencji instruktorów. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że W.K. podał, że spłaca kredyty bankowe, ma na utrzymaniu rodzinę, a dochody z prowadzonej działalności w chwili obecnej bardzo zmalały. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dwiema pełnoletnimi córkami oraz siedemnastoletnim synem, posiada dom o powierzchni 160 m2 oraz nieruchomość o powierzchni 2 ha. Zadeklarował, że z tytułu świadczenia usług uzyskuje dochód w kwocie 2 500 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o doprecyzowanie swojej sytuacji majątkowej skarżący oświadczył, że miesięczne wydatki na utrzymanie jego i rodziny wynoszą około 3 000 zł, nie jest podatnikiem VAT, a zeznania rocznego za 2013 r. jeszcze nie złożył. Załączył bilans dochodów z działalności gospodarczej za okres od 1 października do 31 grudnia 2013 r., zaświadczenie o dochodach z gospodarstwa rolnego, wyciąg z rachunku w N. Banku Spółdzielczym w D. R.K., umowę o kredyt samochodowy z BNP Paribas Bankiem Polska Spółką Akcyjną z 19 marca 2012 r., umowę mikrokredytu z Rejonowym Bankiem Spółdzielczym w L. z dnia 22 lutego 2013 r. na sfinansowanie nakładów związanych z zakupem samochodu, umowę o kredyt obrotowy z Bankiem Spółdzielczym w D. na zakup nawozu, środków ochrony roślin, paliwa z 26 sierpnia 2013 r. oraz harmonogramy spłat. W odpowiedzi na kolejne wezwanie Sądu, skarżący ponownie oświadczył, że miesięczne wydatki na utrzymanie jego i rodziny wynoszą około 3 000 zł i nie jest podatnikiem VAT. Jego córki obecnie studiują jedna w Warszawie, a druga we Wrocławiu. Nie ma dostępu do ich zeznań podatkowych, ale do końca 2013 r. były na jego utrzymaniu. Żona jest właścicielem samochodu marki Nissan Micra K2 o pojemności skokowej 1200, rok produkcji 2006 o wartości od 2 000 do 4 000 zł. Wraz ze skarżącym oraz jego żoną mieszka siedemnastoletni syn, który uczęszcza do szkoły średniej oddalonej od miejsca zamieszkania o dwadzieścia kilometrów. Do pisma tego skarżący załączył także zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 i 2013. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmawiając przyznania prawa pomocy stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Koszty te na obecnym etapie wynoszą 200 zł. Sąd wskazał, że pomimo wezwania do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, których skarżący jest posiadaczem lub współposiadaczem, skarżący przedstawił wyciąg z rachunku bankowego R.K. i tylko za okres dwóch, a nie trzech miesięcy i nie złożył w tej kwestii żadnych wyjaśnień. Z wyciągu tego natomiast wynika, iż na dzień 1 stycznia 2014 r. saldo konta R.K. to 3 709,78 zł, zaś na dzień 31 stycznia 2014 r. saldo wynosiło już 5 511,21 zł. W dacie doręczenia skarżącemu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi (23 stycznia 2014 r.), na koncie żony skarżącego były zatem wystarczające środki do jego uiszczenia. Na dzień 28 lutego 2014 r. na koncie tym saldo końcowe i dostępne na dzień 4 marca 2014 r. środki stanowiła kwota 2 231,37 zł. Co więcej, na konto to wpływały środki pieniężne z KRUS, Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., ARiMR, w tym z tytułu wynagrodzenia (26 lutego 2014 r.) i zasiłku chorobowego (16 stycznia 2014 r.). Oznacza to, iż żona skarżącego uzyskuje jednak dochody, których skarżący nie zadeklarował we wniosku. Sąd ponadto stwierdził, że przedłożone zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych dotyczyło wyłącznie żony skarżącego, chociaż wezwanie do udokumentowania dochodów za ten rok dotyczyło również dochodów samego skarżącego. Sąd wskazał również, że stałe wydatki skarżącego przekraczają znacząco zadeklarowane dochody. Skarżący nie udokumentował jednak, pomimo wezwania, wydatków, które ponosi w związku z utrzymaniem swoim i rodziny. Nie wskazał źródła finansowania nadwyżki wydatków nad zadeklarowanymi dochodami. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że wybiórcze podawanie informacji przez skarżącego, skutkuje brakiem możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Trudno w tej sytuacji uznać, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro nie wyjaśnił i nie udokumentował w rzetelny sposób istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową. W zażaleniu na powyższe postanowienie W.K. wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Podkreślił, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) jeżeli oświadczenie złożone przez wnioskodawcę okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca przedstawił tylko część dokumentów, do których był wezwany. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez żonę skarżącego na koncie bankowym. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, który wskazując, na środki zgromadzone na koncie bankowym żony skarżącego, uznał, że ze środków tych był on w stanie wygospodarować kwotę na pokrycie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy również podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący w sposób wybiórczy podał informacje dotyczące jego faktycznej sytuacji majątkowej. Między innymi skarżący nie podał, a wiedza ta wynika z załączonych umów kredytu zawartych z 1) bankiem BNP Paribas, 2) z Rejonowym Bankiem Spółdzielczym w L., że jest posiadaczem motocykla zakupionego na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadaczem samochodu osobowego KIA RIO. Skarżący nie wykazał również dochodów uzyskiwanych przez jego żonę, które, co wynika z wyciągu posiadanego przez nią rachunku bankowego, wpływały na tenże rachunek. Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na posiadane przez żonę skarżącego środki finansowe zgromadzone na koncie bankowym oraz poprzez nieprzedstawienie pełnej sytuacji majątkowej brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zatem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.