IV SA/Wr 887/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędziowie sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 marca 2014 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty do zwrotu z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej oddala skargę. Przedmiotem skargi [...] (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (SKO) z dnia [...] 2013 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. (MOPS) z dnia [...] 2013 r., nr [...] ustalająca kwotę 13 034,27 zł do zwrotu przez skarżącego tytułem zaległej opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej we W. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej stwierdzono: Kierownik Działu Pomocy Instytucjonalnej w MOPS, działając z upoważnienia Prezydenta W., decyzją z dnia [...] 2012 r. ([...]), ustalił kwotę 13 034,27 zł do zwrotu przez skarżącego "tytułem zwrotu zaległej opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej we W. przy ul. [...] w okresie od 1 lipca 2009 r. do 30 listopada 2011 r." (pkt 1 rozstrzygnięcia). W punkcie drugim rozstrzygnięcia określono termin zwrotu przez skarżącego kwoty 13.034,27 zł oraz rachunek podmiotu, któremu należy ją zwrócić. (...) SKO, decyzją z dnia [...] 2013 r. ([...]), stwierdziło nieważność powyższej decyzji jako wydanej przed zastępczym wniesieniem kwoty 13 034,27 zł za skarżącego przez Gminę W., z rażącym naruszeniem art. 104 ust. 3, w związku z art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182), ustawa. Następnie organ pierwszej instancji, opisaną na wstępie decyzją ustalił kwotę 13 034,27 zł do zwrotu przez skarżącego "tytułem zwrotu zaległej opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej we W. przy ul. [...] w okresie od 1 lipca 2009 r. do 30 listopada 2011 r." (pkt 1 rozstrzygnięcia). W punkcie drugim rozstrzygnięcia określono termin zwrotu tej kwoty oraz rachunek podmiotu, któremu należy ją zwrócić. (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w myśl art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy). W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały zaś osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi, w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Stosownie natomiast do art. 61 ust. 3 ustawy, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może zatem egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3, w związku z art. 61 ust. 3 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2010 r., I OSK 1171/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, stwierdził, że "z powyższych uregulowań wynika zasada, iż w przypadku poniesienia wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, do których zobowiązane są osoby wymienione w ustawie - w pierwszej kolejności sam świadczeniobiorca, a w razie niemożności ich poniesienia małżonek, zstępni przed wstępnymi takiej osoby - można obowiązek zwrotu poniesionych wydatków, w tym opłat określonych przepisami ustawy egzekwować od tych osób na drodze administracyjnej określonej w art. 104 ust. 1-3 tej ustawy". Na takim stanowisku stoi również orzecznictwo sądów powszechnych uznające, iż niedopuszczalną jest droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2009 r. III CZP 77/09, "Biuletyn SN" 2009, Nr 10/11). W decyzji wydanej na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy ustala się wysokość należności podlegającej zwrotowi (opłat wniesionych zastępczo przez gminę) oraz termin jej zwrotu. Wydanie decyzji - na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy - jest możliwe dopiero w przypadku zastępczego wniesienia opłat przez gminę. Kontrolowaną decyzją zobowiązano skarżącego do zwrotu kwoty 13 034,27 zł "tytułem zwrotu zaległej opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej we W. przy ul. [...] w okresie od 1 lipca 2009 r. do 30 listopada 2011 r." Decyzję tę wydano po zastępczym wniesieniu tej kwoty przez Gminę W. Kierownik Działu Pomocy Instytucjonalnej w MOPS - w piśmie z dnia 25 lutego 2013 r. ([...]) - wskazał, że "w dniu 10/02/2012r. wniosek dotacyjny na kwotę 205 474,27 zł (1/12 planu + 13034,27 zł zaległość za skarżącego) został przekazany tytułem wypłaty do Wydziału Finansowego Urzędu Miejskiego W. z transzą za miesiąc luty i kwotą zaległości. [...] przekazało, że w dniu 21 lutego 2012 r. wpłynęła na konto [...] kwota zaległości za skarżącego" (zob. też kserokopię wniosku z dnia 20 lutego 2012 r. o przekazanie środków finansowych z tytułu dotacji na podstawie umowy nr [...] z dnia 31 grudnia 2008 r.). Zastępcze wniesienie kwoty przez Gminę W. nastąpiło na skutek pisma Dyrektora ds. organizacji i Zarządzania w [...] przy którym działa dom pomocy społecznej, w którym umieszczony jest skarżący. W piśmie tym wskazano, m.in.: "od lipca 2009 r. r. wpłaty skarżącego nie są zgodne z decyzjami z MOPS. Są za niskie, do dnia 30 listopada 2011 r. zaległość w opłatach skarżącego wyniosła już 13 034,27 zł". W tym miejscu podkreślić należy, że wysokość opłaty za pobyt skarżącego w Domu Pomocy Społecznej "[...]" przy [...] - w okresie od 1 lipca 2009 r. do 30 listopada 2011 r. - została ustalona decyzjami, które są ostateczne lub prawomocne. W świetle powyższych okoliczności faktycznych i prawnych, SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium, poza rozstrzygnięciem, dodaje, że do Kolegium wpłynęło podanie skarżącego z dnia 20 września 2013 r., które dotyczy zwrotu pobranej "zaległości, w kwocie 8831,07 zł". W przypadku gdy organ I instancji nie ustosunkował się jeszcze do jego treści winien to uczynić w stosownej formie. W skardze skarżący stwierdził, że w obu decyzjach nie podano podstaw prawnych uznania za dochód kwoty 180 000 zł, którą uzyskał za sprzedane mieszkanie oraz kwoty dodatku za represje wojenne i mimo to włączono je bezprawnie do wyliczeń wysokości opłat za pobyt w dps znacznie je zawyżając. Naruszono tym art. 107 § 1 kpa. Wniósł o unieważnienie obu decyzji. Skarżący w swych wywodach opisał jak wszedł w posiadanie mieszkania budowanego przez Spółdzielnię [...], zakwestionował twierdzenie MOPS, że kwota 180 000 zł, uzyskana ze sprzedaży mieszkania stanowi dochód. Uzasadnia to treścią art. 61 ust. 1 i art. 2 oraz art. 8 ust. 11 ustawy. Z przepisów tych wynika, że: a) jest osobą wnoszącą pełne opłaty za pobyt w dps z własnych dochodów (emerytura zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy, b) nie jest osobą samotnie gospodarującą, c) nie podlega żadnym kryterium dochodowym, d) żadnej umowy w trybie art. 103 ust. 2, nie zawierał i nie podpisał, e) art. 8 ust. 11 nie dotyczy mieszkańca dps, wnoszącego opłaty z własnych dochodów lecz dotyczy wyłącznie osób w rodzinie mieszkańca dps, nie posiadającego własnych dochodów i za którego opłaty wnoszą osoby w rodzinie, o wysokości zależnej od kryterium dochodowego osób rodziny i od treści umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2. Przyjęcie tego przepisu, do uzasadnienia, że kwota 180,000 zł, uzyskana ze sprzedaży mieszkania jest dochodem, uznaje za świadome oszustwo lub rażącą niekompetencję autorów decyzji MOPS. Dziwne jest też to, że MOPS, przyjmuje kwotę 180.000 zł ze sprzedaży mieszkania, jako "dochód", pomija, że taka kwota istnieje na akcie notarialnym spisanym w dniu 14 kwietnia 2009 r. w sprawie sprzedaży mieszkania. Znaczy to, że Urząd Skarbowy nie pobierze żadnego podatku od tej kwoty, czyli nie uznaje tej kwoty za "dochód", lecz za ekwiwalent (niepełny) za stracone mieszkanie. Tak postanawia Ustawa o Dochodach, uchwalona przez SEJM R.P. Taką informację skarżący otrzymał od notariusza, podczas podpisywania Aktu Notarialnego, który jest zobowiązany do zgłaszania Urzędowi Skarbowemu, o każdej transakcji dotyczącej kupna i sprzedaży mieszkania. Jeśli MOPS będzie nadal uparcie podtrzymywał, że kwota 180 000 zł otrzymana w tym dniu, za sprzedane mieszkanie, jest "dochodem", to domaga się by przedstawił konkretny przepis z Ustawy o Dochodach, potwierdzający ich stanowisko (...). Podobny problem istnieje w przypadku uznania za "dochód" dodatku za represje wojenne. O/ZUS we W., wypłaca ten dodatek w pełnej wysokości wraz z emeryturą bez żadnych potrąceń, bo tak wymaga tego art. 141 ust. 3 Ustawy o emeryturach i rentach z 17 grudnia 1998 ze zm. 2004 r. (...). Poza tym, trzeba nie mieć poczucia zwykłego ludzkiego wstydu, by ten dodatek, będący mizerną rekompensatą za 26 miesięcy niewolniczej pracy w nieludzkich warunkach bytu, uznać bezprawnie za "dochód" i potrącić z niego 70 % jego wartości. Jeśli chcemy by Polska była Krajem Cywilizowanym i Praworządnym i żeby nie występowało zjawisko "Państwo w Państwie" , to ten, podany wyżej przepis, zatwierdzony przez Sejm R.P. musi obowiązywać we wszystkich dziedzinach Administracji i we wszystkich Instytucjach R.P. (...). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Na rozprawie przed Sądem skarżący złożył pisemne oświadczenie z dnia 6 marca 2014 r., które w swej treści podobnie jak skarga, podważa rozstrzygnięcia MOPS i SKO. Uznaje je za zaoczne, wydane bez podstawy prawnej. W decyzjach nie uzasadniono jak powstała kwota zaległości. Domaganie się zwrotu tej kwoty jest wyłudzeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona bowiem decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, odpowiada prawu. Sądowa kontrola decyzji administracyjnych ogranicza się do badania ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm., art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: ppsa). Z akt sprawy wynika, że [...], pismem z dnia 20 grudnia 2011 r., zwróciło się do MOPS we W. o interwencję wskazując, że przebywający w jego Domu Pomocy Społecznej [...] od 9 marca 2009 r., skarżący nie reguluje od lipca 2009 r. należności, nakładanych nań decyzjami MOPS, w pełnym wymiarze. W związku z tym do dnia 30 listopada 2011 r. zaległość w opłatach skarżącego wynosiła już 13 034,27 zł. Na wezwanie do zapłaty z dnia 25 listopada 2011 r. skarżący odpowiedział, że nie zapłaci brakującej kwoty, ponieważ roszczenia [...] są bezpodstawne. Pismem z dnia 21 marca 2012 r. nr [...] Dział Pomocy Instytucjonalnej MOPS zwrócił się do Działu Księgowości MOPS o wszczęcie postępowania egzekucyjnego i dochodzenie powyższej kwoty. Jak bowiem wynikało z wcześniejszych ustaleń organu I instancji, skarżący kwoty tej nie zapłacił. Pismem z dnia 13 lipca 2012 r. nr [...] do wspomnianego [...] MOPS poinformował je, że zaległość skarżącego została uregulowana przez Gminę W. lutowym wnioskiem dotacyjnym w łącznej wysokości 205 474,27 zł (192440 zł/ ½ planu)+13 034,27 zł zaległość skarżącego, wynikająca z pisma z dnia 20 grudnia 2011 r. o wpływie dotacji na konto [...] w dniu 21 lutego 2012 r., zawierającej zaległość skarżącego w kwocie 13 034,27 zł, MOPS został powiadomiony pismem [...] z dnia 22 lutego 2013 r., L.dz. [...]. Stosownie do art. 61 ust. 3 ustawy w przypadku niewywiązywania się mieszkańca z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi Gmina, której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Organ odwoławczy trafnie uznał, że wyegzekwowanie ich zwrotu może nastąpić na drodze administracyjnej po uprzednim wydaniu decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny wyprowadził z tych przepisów możliwość egzekwowania zwrotu poniesionych wydatków właśnie drogą administracyjną wskazaną w art. 104 ust. 1-3 ustawy (wyrok z dnia 15 stycznia 2010 r. I OSK 1171/09). Wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy jednakże jest uwarunkowane wcześniejszym zastępczym wniesieniem opłat przez gminę. Ten warunek w sprawie został spełniony (pismo MOPS z dnia 13 lipca 2012 r., nr [...]). W toku postępowania administracyjnego, a także sądowego skarżący przeczył by zalegał z opłatami za pobyt w domu pomocy społecznej jednakże do akt sprawy dołączono "zapisy na koncie rozrachunki". Przedstawiają one miesiąc po miesiącu jakie kwoty skarżący powinien uiszczać, a jakie uiszczał od marca 2009 r. do listopada 2011 r. z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej. Z "zapisów" tych wynika, że kwoty "naliczeń" i "wpłat" różnią się – kwoty wpłat są niższe od kwot naliczonych. Kwoty naliczone opierają się na decyzjach ustalających opłaty, wydanych przez MOPS w dniach: [...]. Decyzje te dołączono do akt sprawy. Organ odwoławczy stwierdził, że stały się one decyzjami ostatecznymi. Główny księgowy domu, w którym przebywa skarżący, we wspomnianych "Zapisach" – że różnica między "należnościami" i "wpłatami" wynosi 13 034,27. Zasadności tego wyliczenia skarżący jednakże skutecznie nie zakwestionował. Podnosił wprawdzie, że ustalając wysokość opłat źle ustalono jego dochód bowiem wliczono weń to, co uzyskał ze sprzedaży mieszkania, a nadto dodatki "za represje wojenne", ale zarzuty te nie mogły być rozpatrywane w tej konkretnie sprawie. Jej przedmiotem bowiem jest nie ustalenie wysokości opłaty za pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej, ale zwrot wydatków poniesionych przez Gminę W. w związku z opisanym zaniechaniem skarżącego. Na marginesie tylko można dodać, że kwestię wliczenia środków ze sprzedaży mieszkania do dochodu rozważał tutejszy Sąd w wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wr 112/10, oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1507/10, wydanym po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej skarżącego od wspomnianego orzeczenia WSA we Wrocławiu. Sąd I instancji rozpatrywał wówczas skargę skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Decyzja ta natomiast utrzymała w mocy decyzję MOPS z dnia [...] 2009 r., nr [...], zmieniającą decyzję z dnia [...] 2009 r. nr (-) przez ustalenie od dnia 1 maja 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2010 r. opłaty za pobyt skarżącego w Domu Pomocy Społecznej [...] (...). W orzeczeniach tych sądy administracyjne nie zakwestionowały praktyki wliczania środków ze sprzedaży mieszkania do dochodu. Z tych względów, na podstawie art. 151 ppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.