I OZ 570/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 maja 2014 r., sygn. akt II SAB/Po 138/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 maja 2014 r., sygn. akt II SAB/Po 138/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że we wniosku z dnia 13 stycznia 2014 r. skarżący wskazał na brak zatrudnienia, całkowity brak dochodów, brak oszczędności i brak majątku. Od kwietnia 2009 r. pozostaje na utrzymaniu rodziny, zamieszkuje przy rodzinie. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie ma dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełniania wniosku skarżący podał, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, co do źródeł dochodów rodziny podał, że należy zwrócić się do członków jego rodziny z takim pytaniem. Ponadto argumentował, że art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy. Skarżący podał zarazem, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę około 11 tys. zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości ok. 4 tys. zł., na co środki otrzymuje od rodziny, pożyczając 100 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest zadłużony u rodziny na kwotę ok. 20 tys. zł, co spłaci gdy uzyska jakiekolwiek zatrudnienie umożliwiające uzyskanie dochodu. Następnie oświadczył, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada samochodów. Nie jest także w stanie podać wysokości kosztów swojego koniecznego utrzymania ponoszonych przez rodzinę, która zapewnia mu wszystkie potrzebne dobra. Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznając złożony wniosek uznał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; nie wykazał nawet, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokumenty złożone przez skarżącego ograniczają się bowiem w istocie jedynie do jego własnych oświadczeń, niepopartych żadnymi innymi dowodami. Nie pozwala to na obiektywne potwierdzenie, iż faktycznie skarżący nie dysponuje żadnym majątkiem, nie posiada żadnego źródła utrzymania, a jedynie doraźnie przebywa u rodziny, która dostarcza mu niezbędnych środków utrzymania. Okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę należy zatem uznać nieprzekonujące i pozbawione dostatecznego oparcia, co z kolei oznacza, że nie mogą one stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Ponadto oświadczenia skarżącego budzą przynajmniej w części wątpliwości. Z jednej strony wskazuje on bowiem na korzystanie w pewnej formie z pomocy rodziny, negując jednak z drugiej strony fakt ewentualnego prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego lub możliwość opłacenia kosztów postępowania ze środków takiego gospodarstwa. Sąd podkreślił, że na podstawie art. 252 § 1 p.p.s.a. Sąd może żądać przedstawienia informacji związanych ze stanem rodzinnym, które niezbędne są do prawidłowej oceny sytuacji materialnej osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odmowa przekazania tych informacji bądź też zajmowanie w tym zakresie pozycji biernej rodzi negatywne następstwa dla wnioskodawcy. Podmiot ten ponosi bowiem ujemne konsekwencje wynikające z rozkładu ciężaru dowodu. Tym samym niewykazanie przez skarżącego, że wystąpiła choćby jedna z przesłanek wymienionych w art. 246 § 1 p.p.s.a., prowadzi do odmowy przyznania prawa pomocy. Sąd zważył także, że w toku rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpatrywana jest aktualna sytuacja majątkowa osoby, która złożyła wniosek. Z tej perspektywy bez znaczenia pozostaje zatem, że skarżący mógł w trakcie innych postępowań przed sądem administracyjnym uzyskać prawo pomocy w żądanym zakresie. Doniosły jest bowiem wyłącznie stan materialny wnioskodawcy w chwili składania wniosku o przyznanie rozważanego prawa. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, przy czym stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie skarżący wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń popartych dokumentami, które miały być uzupełnieniem złożonego na formularzu oświadczenia odnośnie jego stanu majątkowego, nie uczynił zadość wezwaniu Sądu. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący powtórzył, że jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny. Co do wysokości uzyskiwanej od rodziny pomocy stwierdził, że art. 255 p.p.s.a. stanowi jedynie podstawę do podania danych co do dochodów i źródeł utrzymania skarżącego. W piśmie tym podał ponadto, że jest obciążony kredytem na kwotę 11.000 zł oraz spłaca grzywnę sądową w wysokości 4.000 zł, na co pożycza miesięcznie od rodziny 100 zł. Od utraty pracy zaciągnął od rodziny pożyczki na łączną kwotę 20.000 zł. Skarżący stwierdził, że skoro pozostając na utrzymaniu rodziny nie jest w stanie podać swoich kosztów utrzymania a także źródeł jego finansowania, o źródła dochodów Sąd winien zapytać rodzinę skarżącego. Do pisma nie dołączono żadnych dokumentów potwierdzających obciążenia finansowe skarżącego. W takiej sytuacji stwierdzić należy, iż skarżący pomimo złożenia odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 12 lutego 2014 r. nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej strony w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych względów Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.