II OZ 827/14

Dnia 2 września 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 2 września 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 czerwca 2014 r., II SA/Po 1299/13 w zakresie zasądzenia od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz E. M. zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi E. M. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] listopada 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w części obejmującej punkt I sentencji i oddalić w tym zakresie wniosek skarżącej. Postanowieniem z 17 czerwca 2014 r., II SA/Po 1299/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Poznaniu zasądził od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej WWINB) na rzecz E. M. kwotę 20 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z 14 marca 2013 r., II SA/Po 1299/13 WSA w Poznaniu po rozpoznaniu skargi E. M. uchylił postanowienie WWINB z [...] listopada 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów oraz zasądził od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącej kwotę 357,- (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) Koszty te objęły uiszczony wpis od skargi, opłatę skarbową od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie pełnomocnika ustalone w minimalnej wysokości przewidzianej przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163 poz. 1349). Wyrok powyższy uprawomocnił się z dniem 15 maja 2014 r. Pismem z 14 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącej radca prawny G. D. wniósł o stwierdzenie prawomocności wyroku z 14 marca 2014 r., i przesłanie mu odpisu tego orzeczenia ze stwierdzeniem prawomocności oraz o zasądzenie od WWINB na rzecz E. M. kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia i stwierdzenie prawomocności oraz o zasądzenie na rzecz E. M. wynagrodzenia pełnomocnika za czynności związane ze sporządzeniem i przesłaniem do WSA w Poznaniu wniosku strony skarżącej o stwierdzenie prawomocności orzeczenia. Po wezwaniu strony skarżącej do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 20 zł, została ona uiszczona w dniu 6 czerwca 2014 r. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że rozliczeniu w ramach niezbędnych kosztów postępowania podlegają wszelkie opłaty kancelaryjne poniesione przez strony, przy czym nie budzi wątpliwości, iż dla celowego dochodzenia praw przez stronę uzasadnione jest dysponowanie przez nią odpisem orzeczenia ze stwierdzeniem jego prawomocności. Stąd, sąd I instancji za zasadny uznał wniosek skarżącej o zasądzenie od organu kwoty 20 zł tytułem zwrotu poniesionej opłaty kancelaryjnej za stwierdzenie prawomocności orzeczenia i wydanie jego odpisu. Zażalenie na powyższe postanowienie w części punktu I wniósł WWINB i zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 200 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż rozpoznanie wniosku strony postępowania sądowoadministracyjnego o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi WSA w Poznaniu, zapadłemu w przeszłości, tj. 14 marca 2014 r., II SA 1299/13 jest uwzględnieniem skargi, o jakiej mowa w art. 200 p.p.s.a., uprawniającym sąd do zasądzenia od WWINB na rzecz strony zwrotu opłaty kancelaryjnej za stwierdzenie prawomocności wyroku zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192, dalej rozporządzenie), art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż wniosek strony o stwierdzenie prawomocności wyroku z 14 marca 2014 r., II SA 1299/13 jest niezbędnym kosztem postępowania do celowego dochodzenia praw, mimo że po pierwsze postępowanie sądowoadministracyjne zakończyło się wyrokiem ogłoszonym 14 marca 2014 r., mającym walor prawomocności od 15 maja 2014 r. i po drugie, mimo że odpis przedmiotowego wyroku (z uzasadnieniem) został sporządzony z urzędu oraz także z urzędu został doręczony wyrok z uzasadnieniem i z urzędu stwierdzono prawomocność, art. 234 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że jest prawnie dopuszczalne pobieranie opłaty kancelaryjnej, o jakiej mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia, od organu administracji publicznej mimo, iż po pierwsze wniosek nie pochodzi od tego organu i po drugie co do zasady nie pobiera się opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu oraz z urzędu doręczonym wyrokiem z uzasadnieniem i stwierdzoną z urzędu przez sąd jego prawomocnością, art. 286 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 169 p.p.s.a, poprzez niedostrzeżenie przez sąd, iż w stosunku do wyroku z 14 marca 2014 r., II SA 1299/13 WSA w Poznaniu wydał już z urzędu postanowienie o jego prawomocności, a na jego oryginale zamieścił treść o jego prawomocności od 15 maja 2014 r. oraz, że nie jest dopuszczalne wydawanie kolejnego, ani obarczanie organu jakimikolwiek kosztami z tego powodu, że strona składa wnioski o stwierdzenie prawomocności wyroku, mimo iż czynności te są dokonywane przez sąd z urzędu, 5. art. 209 p.p.s.a. poprzez zasądzenie od organu administracji publicznej dodatkowych kosztów postępowania w punkcie I postanowienia z 17 czerwca 2014 r., II SA/Po 1299/13, mimo że sąd zasądził od organu nadzoru budowlanego koszty postępowania w punkcie II wyroku z 14 marca 2014 r., II SA/Po 1299/13. Wskazując na powyższe zarzuty organ wnosi o: uchylenie części zaskarżonego postanowienia - punktu I i oddalenie w tym zakresie wniosku E. M. o zasądzenie od WINB kosztów sądowych (20zł) w postaci opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia i stwierdzenie prawomocności wyroku WSA w Poznaniu z 14 marca 2014 r., II SA/Po 1299/33, wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zaskarżonej części przedmiotowego postanowienia przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez sąd I instancji w postanowieniu z 17 czerwca 2014 r.. Przede wszystkim należy wskazać na zasadę ogólną wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą to na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Jest to taka sama zasada, jaka obowiązuje w cywilnym postępowaniu nieprocesowym (art. 520 § 2 k.p.c.). Zgodnie z nią każdą stronę obciążają poniesione przez nią koszty postępowania związane z jej udziałem w postępowaniu, bez prawa domagania się zwrotu tych kosztów od innej strony (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie z 4 lutego 2008 r. w sprawie I OPS 4/07, publ. ONSAiWSA 2008/2/23). Na zasadzie wyjątku od tej reguły sformułowany został przepis art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Pojęcie kosztów postępowania obejmuje koszty sądowe, czyli opłaty sądowe oraz zwrot wydatków. Opłatami sądowymi w rozumieniu art. 212 § 1 p.p.s.a. są wpis oraz opłata kancelaryjna. Jednakże niezbędność oraz celowość kosztów postępowania podlega ocenie sądu i jest uwarunkowana konkretnymi okolicznościami sprawy. Sąd powinien rozważyć, czy poniesione koszty związane były z czynnością celową z punktu widzenia dochodzenia przez skarżącą jej praw do uruchomienia kontroli legalności zaskarżonego aktu lub czynności albo braku działania organu. Wyjątek zatem przewidujący odpowiedzialność za wynik sprawy z art. 200 p.p.s.a. związany jest z kontrolą legalności zaskarżonego aktu, a nie z wszystkimi czynnościami i działaniami podejmowanymi przez strony postępowania sadowoadministracyjnego. Wniosek skarżącej o stwierdzenie prawomocności nie jest czynnością związaną z dochodzeniem przez stronę praw związanych z kontrolą administracji publicznej, o czym stanowi art. 3 § 1 p.p.s.a. Opłata pobierana w trybie art. 234 § 1 p.p.s.a. związana jest, jak podaje sama strona, z koniecznością dochodzenia zasądzonych wyrokiem kosztów postępowania, a nie z kontrolą legalności decyzji administracyjnej. Za takim stanowiskiem przemawia także systematyka ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Cezurę czasową w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji obowiązywania zasady odpowiedzialności za wynik sprawy z art. 200 p.p.s.a. wyznacza zatem orzeczenie uwzględniające skargę lub umarzające postępowanie, w przypadku skorzystania przez organ z trybu autokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.) lub po przeprowadzeniu postępowania mediacyjnego (art. 118 § 2 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie sąd I instancji wyrokiem z 14 marca 2014 r., czyli orzeczeniem uwzględniającym skargę po myśli art. 209 p.p.s.a., zasądził od organu administracji na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, tym samym wypełnił dyspozycję art. 200 w zw. z art. 209 p.p.s.a. W konsekwencji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie prawomocności wyroku powinno być rozpatrywane w kontekście zasady z art. 199 p.p.s.a. W rezultacie to skarżąca, na podstawie art. 234 § 1 p.p.s.a. w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia, zobowiązana była do zapłaty opłaty kancelaryjnej w kwocie 20 zł za stwierdzenie prawomocności orzeczenia. W tej sytuacji niezasadnie sąd I instancji zasądził od organu na rzecz strony skarżącej ww. kwotę. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 188 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł, ponieważ zgodnie z art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie na postanowienie.