II GZ 794/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Spółki z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3298/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3298/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych od skargi tej Spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną brakiem środków finansowych. Spółka podała, że: 1) nie posiada żadnych środków trwałych, 2) wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5000 zł, 3) w 2012 r. poniosła stratę w wysokości 206 720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310 354,30 zł. Ponadto w sprawozdaniu z działalności skarżącej spółki za 2012 r. wskazano, iż na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Sąd na podstawie dokumentów i oświadczeń złożonych w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13 ustalił również, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287 682,75 zł, a odnotowana strata finansowa netto w wysokości 224 462,53 zł była związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej). Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca odnotowała wzrost sprzedaży świadczonych usług, co oznacza brak poważnych zagrożeń dla jej działalności. Ponadto analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że jedynych lecz regularnych wpłat na ten rachunek (kwoty od 12 000 do 20 000 zł) dokonuje I. N. (prezes zarządu spółki). Przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego, ZUS, a także agencji ochrony. Wyciągi te nie dokumentowały natomiast żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności, podczas gdy kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokość przychodu przekraczającego w 2013 r. 640 tys. zł. Z tego względu Sąd uznał, że nie jest możliwe precyzyjne oszacowanie wpływów spółki na jej rachunek, pochodzących z zapłaty ze strony klientów za wykonane przez spółkę usługi. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że jedynych lecz regularnych wpłat na ten rachunek dokonują E. B. (jedyny udziałowiec Spółki) oraz I. N.(prezes zarządu spółki), co - zdaniem Sądu - nie wyjaśnia, w jaki sposób rozliczane są wpływy z działalności gospodarczej Spółki, bowiem brak jest jakichkolwiek wpłat potwierdzających prowadzenie działalności gospodarczej. W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożyła B. Sp. z o.o. Spółka zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Strona zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na stwierdzeniu, że spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych, pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu strona wskazała w szczególności, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", gdyż oparto ją na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Skarżąca podniosła, że aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Wpłaty dokonywane na jej konto przez jedynego udziałowca są próbą ratowania spółki i nie można ich kwalifikować jako dodatkowego dochodu spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z całokształtu oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata za 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony. Zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2014 r. (wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a.) spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy. Wykonując to wezwanie, spółka nadesłała wyciągi z jednego rachunku bankowego za okresy od 5 do 31 lipca 2013 r., od 13 do 31 sierpnia 2013 r., od 16 do 30 września 2013 r., a więc obejmujące niepełne miesiące, ani też nie obejmujące ostatnich 3 miesięcy przed wydaniem wezwania. Z oświadczeń złożonych w imieniu spółki wynika, że wciąż prowadzi ona działalność gospodarczą. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego w ogóle nie wynika, że spółka - prowadząc działalność gospodarczą - ponosi jakiekolwiek inne koszty niż związane z płatnościami na rzecz urzędu skarbowego, ZUS, komorników, czy ochrony. Może to sugerować, że spółka posiada również inne (nieujawnione Sądowi) rachunki bankowe, a w każdym razie świadczy o niespójności między składanymi oświadczeniami o sytuacji majątkowej strony a dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać. W konsekwencji za trafną należy uznać ocenę Sądu I instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co prawidłowo skutkowało odmową przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.