I GZ 513/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 7/14 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] października 2013 r.: 1. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za styczeń 2008 roku, 2. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2008 roku, 3. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2008 roku, 4. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za kwiecień 2008 roku, 5. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za maj 2008 roku, 6. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za czerwiec 2008 roku, 7. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za lipiec 2008 roku, 8. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2008 roku, 9. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za wrzesień 2008 roku, 10. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2008 roku, 11. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za listopad 2008 roku, 12. nr [...], w przedmiocie podatku akcyzowego za grudzień 2008 roku, w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. oddalił wniosek A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił, że skarżący A. P. składając skargę kasacyjną od wyroku z dnia [...] marca 2014 r. sygn. akt I SA/Rz 7/14 zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości 2 280 zł. W związku z tym złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i małoletnim synem. Skarżący, podobnie jak jego żona, prowadzi działalność gospodarczą, która stanowi źródło jego utrzymania a łączny ich dochód wynosi 6 000 zł miesięcznie. Ponadto, oświadczył, że posiada nieruchomość rolną o pow. 36 arów i nie posiada żadnych oszczędności, a z uwagi na wysokie koszty prowadzonej działalności gospodarczej, jak również koszty kształcenia syna, a także wydatki związane z utrzymaniem domu, zmuszony jest zwrócić się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych, związanych z przedmiotową sprawą. Ustosunkowując się do zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] lipca 2014 r. skarżący oświadczył, że posiadane przez jego firmę środki trwałe są wykorzystywane w prowadzonej działalności, dlatego też nie jest możliwe ich spieniężenie. Podkreślił również, że sprzedaż tych ruchomości, których wartość znacznie przewyższa wysokość wpisu od skargi, byłaby nieekonomiczna i mogłaby narazić go na kolejne straty. Wraz z dodatkowym oświadczeniem skarżący przedłożył dokumenty źródłowe w postaci zeznań i deklaracji podatkowych oraz kserokopii bilansu i niektórych rachunków za media, jednakże nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. WSA oddalając wniosek skarżącego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przedstawił, że z przedłożonych przez skarżącego dokumentów źródłowych (zeznań, deklaracji) nie sposób jest stwierdzić, że uiszczenie przez skarżącego kosztów sądowych - wpisu od skargi kasacyjnej - przekracza zakres możliwości finansowych skarżącego, prowadząc tym samym do pozbawienia go środków utrzymania gdyż miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 6 000 zł, a same przychody z tej działalności opiewają na kwoty wynoszące kilka, a nawet kilkanaście milionów złotych. Skarżący w swoim oświadczeniu sam wskazuje, że posiada sporych rozmiarów majątek jednakże, nie chce się go pozbywać w celu uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, co jednoznacznie potwierdza, że wniosek w swej istocie nie zasługuje na uwzględnienie. A. P. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w R.. Zażaleniem skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych mającym wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły ustawowe przesłanki przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to do obowiązków strony należy przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Oznacza to, że wnioskujący winien przekonać sąd tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na tym etapie postępowania obejmują wpis od skargi kasacyjnej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa skarżącego i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utracił płynność finansową, jak również dokumenty nadesłane przez skarżącego nie wskazują na utratę tej płynności. Wskazać również należy, że z zeznania podatkowego małżonki skarżącego wynika, że jej przychód w 2013 r. wyniósł 1 098 159,32 zł. Przychód skarżącego w tymże roku, z prowadzonej działalności gospodarczej, wyniósł natomiast 16 277 455,91 zł. Przychód skarżącego w czerwcu 2014 r. wyniósł z kolei 6 058 920,90 zł, a podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług w tym miesiącu zamknęła się kwotą 1 241 645 zł. Podkreślić także należy, że skarżący nie przedstawił aktualnego wyciągu z rachunku bankowego, co w znacznym stopniu przyczyniło się do dokonania przez Sąd I instancji prawidłowej oceny sytuacji finansowej skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych, w wysokości 2 280 zł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.