II OZ 1324/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2641/13 odmawiające Z. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. K. i Z. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie Z. K. (dalej jako skarżący) w związku z wniesioną skargą na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2641/13 o przyznanie prawa pomocy. Na formularzu PPF określono, że wnosi on o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dane w formularzu PPF nie zostały - wbrew zarządzeniu sporządzonemu w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) uzupełnione dodatkowymi wyjaśnieniami. Z treści nadesłanego przez wnioskodawcę formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną. Utrzymują się z emerytury rolniczej żony w wysokości 850 zł netto. W uzasadnieniu wniosku wskazał on, że w marcu 2015 r. utracił prawo do renty strukturalnej i obecnie nie ma dochodu. Wskazał także, że utrzymanie dwóch osób z takiego dochodu jest bardzo trudne, połowa tego dochodu przeznaczana jest na leki dla żony. Poinformował, że jest właścicielem ¾ domu. Innych danych majątkowych we wniosku na formularzu PPF nie podał. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2641/13 odmówiono Z. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. Nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu jednocześnie wskazując na swoją trudną sytuację osobistą i majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 listopada 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2641/13 odmówił Z. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd I instancji, mając na uwadze podstawy udzielenia prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i szczególny charakter instytucji prawa pomocy wskazał, że okoliczności wskazujące na brak środków powinny być przez ubiegającego się o udzielenie prawa pomocy wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Sąd I instancji odnosząc się do sytuacji finansowej skarżącego określonej w formularzu PPF stwierdził, że z analizy informacji zawartych we wniosku nie można było wywnioskować jakie miesięczne koszty utrzymania koniecznego ponosi wnioskodawca wraz z żoną, bo ich nie wyszczególnił. I choć wprawdzie nie otrzymał on wezwania do ich uzupełnienia, bowiem wezwanie doręczono wnioskodawcy w trybie doręczania zastępczego, to jednak z postanowienia z dnia 24 września 2015 r., które już doręczono skarżącemu do rąk własnych, mógł on przeczytać o jakie informacje Sądowi chodzi i które informacje pozwoliłyby ustalić rzeczywistą sytuację finansową wnioskodawcy. Także w sprzeciwie skarżący nie zawarł żądnych informacji które mógłby przybliżyć sądowi jego trudną sytuację finansową. Sąd wskazał, że brak jest informacji o comiesięcznych kosztach utrzymania skarżącego i jego żony tj. o opłatach stałych: za prąd, wodę, ścieki, gaz, podatki, telefon, i inne ponoszone wydatki, jak żywność, ubrania, leki. Brak wskazania czy ktokolwiek wspomaga wnioskodawcę finansowo lub w inny sposób, czy w gospodarstwie jest inwentarz żywy. Sąd zauważył, że treść żądanych od strony informacji miała na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny jego faktycznych możliwości finansowych. Wobec braku udzielenia odpowiedzi przez wnioskodawcę na powyższe informacje niemożliwa okazała się rzetelna analiza zdolności płatniczych wnioskodawcy, a w konsekwencji ustalenie, czy jej sytuacja wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Sąd zaznaczył, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy strona musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Na podstawie informacji podanych w formularzu, Sąd nie mógł prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawcy wskutek nie udzielenia przez niego szczegółowych informacji. Wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z formularza wniosku nie wynika dostatecznie dużo informacji, na podstawie których Sąd mógłby ocenić sytuację materialną wnioskodawcy w szczególności w świetle nie udzielenia dodatkowych informacji na temat całokształtu sytuacji finansowej, a zatem uniemożliwił sądowi podjęcie decyzji o przyznaniu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dopiero porównanie koniecznych wydatków z wpływami pozwoliłoby na prawidłową ocenę możliwości materialnych strony. W ocenie Sądu gdyby skarżący udzielił odpowiedzi w sposób do którego został zobowiązany, opisany również w postanowieniu z dnia 24 września 2015 r., wówczas Sąd miałby podstawy do oceny, czy można skarżącego zaliczyć do osób wyjątkowo ubogich, spełniających warunek do przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącego oświadczenie jest zaś niewystarczające dla ustalenia jego faktycznych możliwości finansowych. Sąd w sytuacji braku informacji wymaganych od wnioskodawcy, na których mógłby oprzeć orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy, uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy i zmuszony był odmówić jego przyznania w oparciu o art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący domagając się jego uchylenia i rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego ocenie Sąd fałszywie obwinił go, że kłamie co do posiadanych dochodów (renta żony) a przecież wykazał on wszystkie posiadane dochody. Nie żeruje też na krzywdzie podatników. Wskazał na konieczność ochrony danych osobowych swojej małżonki. Potwierdził złożone przez niego oświadczenia i stwierdził, że są one prawdziwe i wiarygodne. Zdaniem skarżącego, skarżone postanowienie narusza prawo i jego prawa obywatela. Pozbawiony został bowiem prawa do sądu i dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. W tych okolicznościach wniesione przez niego zażalenie powinno zostać w całości uwzględnione. Ponadto skarżący obszernie i szczegółowo przedstawił zawiłość sprawy, której dotyczy wniesiona skarga. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Należy podnieść przy tym, że jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. (k. 285) wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF poprzez udzielenie wskazanych tam informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego a także nadesłanie stosownych dokumentów. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na powyższe albowiem nie podjął skierowanej do niego przesyłki (k. 287) W tej sytuacji starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 24 września 2015 r. odmówił przyznania Z. K. prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W postanowieniu tym wskazał, że oświadczenie zawarte w formularzu PPF było niewystarczające dla właściwej oceny sytuacji materialnej strony a zarządzenie mające na celu uzupełnienie dotychczasowych informacji w tym zakresie nie zostało zrealizowane. Odmówiono wówczas prawa pomocy bowiem nie było podstaw do oceny sytuacji materialnej skarżącego. Postanowienie to zostało odebrane przez skarżącego w dniu [...] października 2015 r. (zpo k. [...]). W zaskarżonym postanowieniu Sądu z dnia 9 listopada 2015 r. prawidłowo uznano, że wobec braku szczegółowych informacji o sytuacji materialnej skarżącego, popartej stosowną dokumentacją, o których była mowa w zarządzeniu z 11 sierpnia 2015 r., a następnie w treści postanowienia z dnia 24 września 2015 r. (odebranego przez skarżącego) należało odmówić skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zauważyć należy, że również na etapie sprzeciwu czy obecnie rozpoznawanego zażalenia skarżący, mimo że znane mu są wymagania co do uwiarygodnienia swojej sytuacji materialnej nie czyni starań, by dostarczyć argumentów pozwalających na rzeczywistą ocenę jego sytuacji majątkowej. Zdaniem NSA, wskazać należy, że Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy musi ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, że wnioskodawca spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. tj. musi ustalić, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd nie czyni tych ustaleń we własnym zakresie lecz opiera się o oświadczenia i informacje, które zobowiązany jest dostarczyć zainteresowany. W tym celu wypełnia on formularz urzędowy PPF. W oparciu o informacje tam zawarte co do zasady powinno być możliwe ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jednak w razie gdy oświadczenia z wniosku okażą się niewystraczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy lub gdy oświadczenia te budzą wątpliwości Sądu, to Sąd stosownie do art. 255 P.p.s.a. wzywa wnioskodawcę do uzupełnienia danych o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu majątkowego. Sąd formułując to wezwanie wskazuje konkretnie jakie dane i dokumenty należy przedłożyć. Wnioskodawca powinien dochować należytej staranności i przekazać dane i dokumenty, które w pełni lub w sposób dostateczny zrealizują skierowane do niego wezwanie. W sytuacji kiedy wnioskodawca nie przedstawi takich dokumentów lub przedstawi je w formie niepełnej niejako pozbawia się udzielenia mu prawa pomocy. Szczątkowe informacje o sytuacji majątkowej nie dają podstaw do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego co w konsekwencji prowadzi do braku możliwości dokonania oceny spełnienia przesłanek z art. 246 P.p.s.a. i skutkuje odmową udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie wystąpiła właśnie taka sytuacja. Gdyby skarżący zastosował się do zaleceń zawartych w zarządzeniu z 11 sierpnia 2015 r. (przywołanych w postanowieniu z dnia 24 września 2015 r., które odebrał [...] października 2015 r.), to pozwoliłby Sądowi na rzeczywistą ocenę jego sytuacji majątkowej i w oparciu o tę ocenę orzeczenie, czy spełnia wymogi do przyznania prawa pomocy. Zatem wszystko zależy od tego, czy skarżący udzieli stosownych informacji popartych dokumentami źródłowymi i jak przekazane w ten sposób dane zostaną ocenione przez Sąd w kontekście art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Dopóki skarżący nie przedstawi takich danych, Sąd nie będzie władny ocenić jego sytuacji majątkowej a tym samym orzec co do prawa pomocy. Z powyższego wynika, że zawarta w skarżonym postanowieniu z dnia 9 listopada 2015 r. odmowa nie jest podyktowana chęcią uprzykrzenia życia czy podważania wiarygodności dotychczas złożonych przez skarżącego oświadczeń (wniosek PPF). Sąd po prostu nie dysponuje taką ilością wiarygodnych danych opisujących sytuację majątkową skarżącego, by jednoznacznie i bez cienia wątpliwości orzec, że jego stan majątkowy nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec powyższego, w ocenie NSA, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji należało w pełni podzielić. Sąd nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesione zażalenie należało uznać za niezasadne. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że Sąd wydając skarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.