II FZ 860/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Rz 187/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 22 listopada 2013 r. nr ... w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (sygn. akt I SA/Rz 187/14) oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym S. G. w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia 22 listopada 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu I, II i III raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca zwróciła się do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, podając w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnią córką, a źródło jej dochodów stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy oraz przychody z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Na córkę skarżąca pobiera alimenty, łącznie z którymi jej miesięczny dochód wynosi 4 500,36 zł. Wymieniając stanowiące jej własność składniki majątkowe skarżąca wyszczególniła: dom jednorodzinny w Z., drugi dom w C. oraz nieruchomość rolna o pow. 30 arów. Jeżeli chodzi o ponoszone wydatki to skarżąca zaznaczyła, że obejmują one przede wszystkim koszty utrzymania nieruchomości, a także wydatki ponoszone na zagraniczne studia córki, na który to cel wydaje miesięcznie 600 Euro. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 11 marca 2014 r., skarżąca została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, poprzez przedłożenie kopii zeznania podatkowego, wyciągów z rachunków bankowych, sprecyzowanie i udokumentowanie wydatków na utrzymanie nieruchomości, zakup żywności, leków, środków czystości, a także podanie wysokości dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, zarejestrowanej w Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej. Skarżąca ustosunkowując się do wyżej opisanego wezwania przedłożyła kopie zeznania podatkowego A. D., niebędącego stroną toczącego się postępowania. Nie odniosła się zaś w jakikolwiek sposób do sformułowanych w wezwaniu pytań i poleceń. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza uznał, że wniosek podatniczki nie zasługiwał na uznanie. W ocenie Sądu złożone przez skarżącą oświadczenie pomija wiele istotnych, z punktu widzenia oceny jej sytuacji materialnej okoliczności, takich jak struktura ponoszonych wydatków i rzeczywista wysokość dochodów. Sąd wskazał, że na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej ustalono, iż prowadzi ona działalność gospodarczą, czego nie ujawniła w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu. Skarżąca, mimo wezwania w tym przedmiocie, nie odniosła się do tej kwestii w jakikolwiek sposób. Pominęła ją także w sprzeciwie, składając który miała świadomość motywów, dla których odmówiono jej prawa pomocy. W związku z tym faktem nie można przyjąć, że skarżąca wykazała, że spełnia warunki uzyskania prawa pomocy, przeciwko czemu przemawia przede wszystkim odmowa współdziałania z Sądem przy ustalaniu jej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Natomiast na podstawie informacji podanych przez skarżącą we wniosku, z których wynika, że jest ona właścicielką działki rolnej, dwóch domów i osiąga stały dochód w wysokości 4 500 zł miesięcznie, nie sposób uznać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawczyni zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. przez ich błędną wykładnię. Wyjaśniła w nim, że jest jedyną żywicielką rodziny, a uiszczenie wymaganej kwoty spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podkreśliła, że Sąd pominął okoliczność, iż co miesiąc ponosi ona wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości w należytym stanie, jak również wydatki związane z utrzymanie córki studiującej za granicą. Dodała, że dochody uzyskiwane z prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej są tak marginalne, że skarżąca nie wymieniła ich w oświadczeniu. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje: Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy koniecznego wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, aby spełniała przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając bowiem na uwadze powyżej przywołane przepisy zważyć należy, iż instytucja prawa pomocy może zostać przyznana w wyjątkowej sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Poprzez "wykazanie" należy rozumieć swoiste przekonanie Sądu co do zasadności przyznania prawa pomocy, objawiające się w szczególności przedstawieniem np. dokumentów, oświadczeń pozwalających Sądowi na pełny wgląd w sytuację majątkową osoby wnioskującej, które następnie poddana zostaje weryfikacji, celem zbadania, czy występują przesłanki konieczne do przyznania osobie wnioskującej prawa pomocy. Dlatego tak ważnym z punktu widzenia wnioskodawcy jest czynne uczestniczenie w procesie weryfikacji jego sytuacji majątkowej, poprzez nadsyłanie odpowiednich dokumentów we własnym zakresie, jak również rzetelne odpowiadanie na wezwanie Sądu poczynione na zasadzie art. 255 P.p.s.a. Przypomnieć należy, że wezwaniem z dnia 11 marca 2014 r. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie stosownych dokumentów (karta 18 akt sądowych) m.in. nadesłania rachunków bankowych, określenie wysokości miesięcznych wydatków i dochodów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała jedynie zeznanie podatkowe PIT-36 A. D. za 2012 r. oraz informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2012 (PIT/B) M. M. sp. jawna. Nie nadesłała natomiast na żadnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jakiegokolwiek dokumentu przedstawiającego jej dochody oraz wydatki. Również informacja o studiach córki za granicą i związana z tym konieczność ponoszenia opłat nie jest poparta żadnymi dokumentami. W aktach sprawy znajdują się jedynie gołosłowne informacje wnioskodawczyni. Te okoliczności sprawiają, że Sąd nie ma pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej i nie może jej zbadać pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową skarżącej danych powoduje, że powstają wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości okoliczności przywołanych przez nią. Natomiast jedynie z samego dochodu z wynagrodzenia za pracę (pomijając alimenty na córkę i dochód z działalności gospodarczej) w wysokości 3.500 zł netto wnioskodawczyni jest niewątpliwie w stanie uiścić wpis od skargi bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe, zaś zażalenie jako bezpodstawne podlega oddaleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.