II FZ 1109/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. P. i M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1057/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. P. i M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 1109/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 20 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1057/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie ze skargi J. P. i M. P. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 27 czerwca 2013 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z treści ww. postanowienia wynika, że skarżący złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie z ww. skargi. Podali oni m.in., że prowadzą Aptekę A s.c. w P., z której ponoszą obecnie straty, mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku 5 i 7 lat, nie wykazali żadnych nieruchomości, oszczędności i wartościowych przedmiotów. Podali, że lokal użytkowy, od którego należny jest podatek od nieruchomości, jest własnością banku. W piśmie z dnia 27 stycznia 2014 r. oświadczyli, że zajmowane przez nich mieszkanie ma charakter lokatorski i jest własnością wraz z pełnym wyposażeniem osób trzecich. W piśmie z dnia 27 stycznia 2014 r. skarżący opisali szczegółowo zasady finansowania prowadzonej przez nich apteki, problemy związane z płatnościami za dostawy leków, z refundacją z NFZ. Zwrócili uwagę na to, że wielkość obrotów w danym miesiącu oraz wielkość przepływów pieniężnych jest tylko jedną składową sytuacji dochodowej apteki, a pełen obraz ukazuje się dopiero po analizie kosztów w porównaniu z obrotem. Wskazali również na zajęcie środków na rachunku bankowym, generowane straty, konkurencję, wypowiedziany kredyt osobowy, przedstawili również dane, z których wynika, że na koniec listopada 2013 r. uzyskali wynik finansowy o wartości 517,70 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłali szereg dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia zeznania podatkowego skarżącego i skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2012 roku, skarżący wyjaśnili, że przekazują jedynie załącznik PIT/B do PIT-36, gdyż "ukazuje on całość naszej sytuacji finansowej", "ksero całego PIT-36 jest niemożliwe dla nas do uzyskania ze względu na poufność danych, gdyż nie dysponujemy specjalistyczną aparaturą do kserowania, a jej zakup przerasta nasze możliwości finansowe". Nadto, wyjaśnili, że posiadają oni jeden rachunek bankowy wykazany w ewidencji działalności gospodarczej, wszelkie wpływy na to konto są blokowane i przekazywane na rachunek techniczny, z którego są regulowane zajęcia komornicze i egzekucyjne. Postanowieniem z dnia 26 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, stwierdzając, że sytuacja finansowa skarżących nie jest jednoznaczna, w szczególności zaś kwestia źródeł utrzymania, nadto przedłożone dokumenty nie rozwiały wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o ich możliwościach płatniczych. W związku z tym skarżący złożyli sprzeciw. Zaskarżonym postanowieniem WSA w Szczecinie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że wniosek nie spełnia wymogów określonych w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", nie zawiera bowiem dokładnych danych o stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym, zaś złożone oświadczenia są zbyt ogólne i niekompletne, zawierają tyko takie dane, które mają świadczyć o złej kondycji finansowej. Sąd stwierdził, że twierdzenie skarżących, iż znajdują się w trudnej sytuacji to jedynie ich subiektywne odczucie, bowiem z akt sprawy wynika, ze nie można zaliczyć ich do osób ubogich. Sąd zaznaczył również, że skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe. Nadto, przedstawione okoliczności nie potwierdzają braku możliwości płatniczych, są jedynie wynikiem decyzji gospodarczych skarżących i nie mogą świadczyć o zasadności wniosku o prawo pomocy. Kolejno Sąd zaznaczył, że strata podatkowa nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, natomiast zajęcie rachunków bankowych podmiotu samo przez się też nie świadczy o braku środków pieniężnych. Sąd podkreślił także, że skarżący posiadają lokal użytkowy, który jest obciążony hipotecznie, co jednak nie oznacza, że skarżący nie są jego właścicielami i że utracili prawo do dysponowania tym majątkiem. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podnieśli, że niekorzystne dla nich elementy postanowienia ograniczają ich prawo do obrony. Wskazali również, że w związku z realizacją umowy cesji wierzytelności od dnia 1 kwietnia 2013 r. ma miejsce przekazanie wszelkich środków pieniężnych należących do wspólników apteki A na rzecz cesjonariusza, który nie wyraził zgody na użycie jakichkolwiek środków na zapłatę kosztów postępowania sądowego i opłatę za radcę prawnego. Podniesiono, że pełen obraz sytuacji dochodowej apteki ukazuje się dopiero po analizie kosztów, które w porównaniu z obrotem dają rzeczywisty wynik finansowy apteki oraz wskazano, że nie można uznać, iż "jeśli ktoś po prostu obraca gotówką z kredytu bankowego lub kupieckiego to może sobie uszczknąć nieco i zapłacić za koszty sądowe". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2013 r, sygn. akt II OZ 815/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. - wezwał wnioskodawców do przedłożenia odpowiednich dokumentów. Wezwani nie uczynili jednak zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawili wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę ich rzeczywistego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, CBOSA). Należy przy tym powtórzyć za Sądem pierwszej instancji, że skarżący zarówno we wniosku, jak i w późniejszych oświadczeniach złożonych po wezwaniu referendarza sądowego i w sprzeciwie nie podali wysokości środków pieniężnych, jakimi dysponują, nie przedłożyli wyciągów z rachunku bankowego twierdząc, iż jest on zajęty w trybie egzekucji, nie wykazali miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, twierdząc, że finansują je bliżej nieokreślone podmioty, nie nadesłali pełnego zeznania o wysokości dochodów uzyskanych w 2012 r., co uniemożliwia zweryfikowanie prawdziwości oświadczenia o jednym tylko źródle przychodów. Podniesienie zaś przez Skarżących, że "ksero całego PIT-36 jest niemożliwe dla nas do uzyskania ze względu na poufność danych, gdyż nie dysponujemy specjalistyczną aparaturą do kserowania, a jej zakup przerasta nasze możliwości finansowe", mając na uwadze choćby okoliczność przedstawienia innych kserokopii, czy też biorąc pod uwagę, że trudno uznać, iż osoby prowadzące działalność gospodarczą nie mogą dokonać kserokopii pisma, do którego przedłożenia zostali wezwani, nie sposób oceniać inaczej niż jako próbę wybiórczego przedstawienia swojej sytuacji i wskazywania tylko na okoliczności świadczące o złej kondycji skarżących. Warto przy tym wskazać, że koszty sądowe sprowadzają się obecnie do kwoty 100 zł. Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu zarzucić błędu - słusznie bowiem Sąd ten uznał, że skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.