II FZ 958/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z.A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 25/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 28 października 2013 r. nr ... w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt I SA/Gl 25/14) w sprawie ze skargi Z.A. – Firmy Handlowo-Usługowej "M." w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 28 października 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Sąd pierwszej instancji przedstawił, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że strona nie osiąga przychodu z działalności gospodarczej, ponieważ produkcja energii elektrycznej została – jako nieopłacalna – przerwana wskutek podtopienia jej zakładu (małej elektrowni wodnej). Podkreśliła, że doprowadzono do unicestwienia firmy, a przez to zubożenia majątku rodzinnego. Dalej, oznajmiła, że gospodarstwo domowe prowadzi sama. Pośród składników majątkowych wymieniła: dom, który należy do niej i jej syna, lokal w zakładzie (tzw. halę maszyn), dwie zdewastowane nieruchomości rolne o powierzchni 2,17 ha i 2,29 ha, stanowiące współwłasność jej i jej syna, pawilony do rozbiórki i zakład małej elektrowni wodnej. Dodała, że nieruchomości gruntowe są objęte zajęciem egzekucyjnym. Do posiadanych zasobów pieniężnych zaliczyła certyfikaty ekologiczne. Następnie, jako jedyne źródło swego dochodu wskazała świadczenie rentowe w wysokości 1.797,87 zł, zaznaczając, że po odliczeniu raty spłacanego kredytu (400 zł) jest ono przeznaczane na utrzymanie małej elektrowni wodnej, gdyż obiekt ten oczekuje na udrożnienie koryta rzeki i musi być chroniony. W tym miejscu podniosła, że straty produkcyjne zakładu przekroczyły 2-3 miliony złotych, a majątek wyprzedano. Do wniosku skarżąca załączyła: dokument, z którego wynika, iż w maju 2013 r. jej świadczenie rentowe wyniosło 1.797,87 zł i harmonogram spłat kredytu, wskazujący wysokość miesięcznej raty (393,96 zł). Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia tych danych poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, wodę, energię elektryczną, telefon; koszty ubezpieczenia), jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, podanie, kto i w jakiej wysokości partycypuje w ich ponoszeniu, a także przedstawienie dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności (np. potwierdzeń przelewów, wpłat gotówkowych) lub występowanie zaległości w tym zakresie (zaświadczeń właściwych podmiotów); 2) przedłożenie wyciągów i wykazów za ostatnie cztery miesiące ze wszystkich rachunków bankowych (w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych i służących obsłudze prowadzonej działalności gospodarczej), które pozostają w dyspozycji skarżącej i innych osób pozostających, zameldowanych lub zamieszkałych w gospodarstwie domowym (także syna skarżącej), jak również dokumentów dotyczących lokat i kont; w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte – potwierdzającego ten fakt zaświadczenia bankowego informującego o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. lub 2014 r. – stosownego zaświadczenia bankowego lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie: wysokości i sposobu wypłaty wszelkich dochodów, w tym wynagrodzeń, honorariów i innych należności i świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy osiąganych przez skarżącą i pozostałych domowników; aktualnego dochodu skarżącej z tytułu świadczenia rentowego; dochodów z działalności gospodarczej poprzez przedstawienie kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy w okresie ostatnich trzech miesięcy np. za pomocą pełnej wersji księgi przychodów i rozchodów z opisem zdarzeń gospodarczych, zestawienia sprzedaży, deklaracji na podatek od towarów i usług czy raportów kasowych, a nadto aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych; 4) nadesłanie (o ile zostały sporządzone) odpisów zeznań podatkowych za 2013 r. (w tym PIT-28) skarżącej i pozostałych domowników; 5) udokumentowanie wyprzedaży majątku, o której skarżąca wspomniała, a także aktualnego stanu zaległości podatkowych i wobec organu rentowego; 6) nadesłanie aktualnego zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby, które są zameldowane w nieruchomości, którą skarżąca wskazała jako adres prowadzonej działalności i miejsce swego zamieszkania, jak również wyjaśnienie relacji łączących te osoby. W odpowiedzi skarżąca złożyła pismo z dnia 17 marca 2014 r., w którym podała, że siedziba firmy nie jest miejscem jej zamieszkania. Zastrzegła też, iż nie udostępni żadnych danych dotyczących jej syna poza informacją, że: nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, jest zatrudniony w firmie i od sierpnia ubiegłego roku nie otrzymuje wynagrodzenia. Powtórzyła, że utrzymuje się wyłącznie z renty. Wysokość zaległości podatkowych oszacowała na 30.000 zł, a zadłużenie wobec organu rentowego oceniła na znacznie większe. W jej przypadku, jak stwierdziła, pojęcie "budżet domowy" nie istnieje, a zatem żądanie specyfikacji miesięcznych wydatków jest bezprzedmiotowe. Ponadto oznajmiła, że wyciągów bankowych nie otrzymuje z uwagi na brak obrotów na rachunku bankowym. Nie dysponuje wystarczającymi środkami, by zapłacić za wydanie stosownego zaświadczenia bankowego. Nie ma żadnych lokat i kont osobistych, ani majątku, który mogłaby spieniężyć. Nie posiada również wody pitnej ani kanalizacji. Z przedstawionej przez skarżącą kopii zeznania PIT-28 wynika, że w ubiegłym roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód do opodatkowania w skali 5,5% w wysokości 58.125,98 zł. Równocześnie zaprezentowane kopie: wezwania do zapłaty z dnia 25 lutego 2014 r. i faktury z dnia 5 marca 2014 r. wskazują z kolei na stan zadłużenia skarżącej względem zakładów energetycznych, kolejno: 184,62 zł i 2.222,56 zł. W dniu 27 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podkreślając, że skarżąca uniemożliwiła poznanie swej sytuacji przede wszystkim z powodu wybiórczego wykonania wezwania, które do niej skierowano. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprzeciwu również nie znalazł podstaw do przyznania prawa pomocy. Decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji w ocenie Sądu miała postawa skarżącej, która swą sytuację przedstawiła w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Co więcej, uczyniła to pomimo świadomości mankamentów swej prezentacji, na które zwrócono jej uwagę zarówno w wezwaniu do uzupełnienia danych rozpatrywanego wniosku, jak i następnie w postanowieniu referendarza sądowego. Ani bowiem przy wykonaniu wezwania, ani na etapie zaskarżenia postanowienia, nie wyjaśniła kwestii, które są istotne dla weryfikacji zasadności zgłoszonego żądania. Sąd wskazał, że złożenie wyłącznie zeznania PIT-28 i "odcinka" renty za maj ubiegłego roku jest niewystarczające do ustalenia aktualnych dochodów skarżącej. Natomiast twierdzenia, jakoby wpływy te były mniejsze ze względu na prowadzoną egzekucję należności podatkowych i wyłączenie z ruchu ciągłego zakładu skarżącej, nie zostały poparte jakąkolwiek dokumentacją. Nadto nadal nieznane pozostają ilość, status i stan rachunków bankowych, jakie skarżąca posiada. Niewiadome jest również to, z kim skarżąca tworzy gospodarstwo domowe, albowiem oświadczenia w tym zakresie także nie zostały udokumentowane. Wnioskodawczyni wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygniecie. Zarzuciła w nim "nierozpoznanie sytuacji bytowej skarżącej jako człowieka i przedsiębiorcy, ze złą wolą Sądu, co skutkuje kreacją zarzutów, iż nie wiadomo gdzie skarżąca mieszka i z kim, na pewno ukrywa rachunki bankowe i nie są znane przyczyny niemożności zarobkowania zakładu MEW w S.". Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu. W związku z tym zażalenie skarżącej podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przyznanie tego prawa stanowi odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego, wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. i może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z w.w. przepisem P.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "gdy wykaże" jednoznacznie wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Jak wskazano w art. 246 § 1 pkt 2 wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów będzie niemożliwe. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. W niniejszej sprawie podatniczka, wezwana przez Sąd pierwszej instancji do złożenia określonych dokumentów nie wykonała w pełni zarządzenia Sądu. Przede wszystkim brak jest w aktach sprawy informacji o dochodach podatniczki – znajduje się jedynie zaświadczenie, z którego wynika jaka była wysokość świadczenia rentowego za maj 2013 r. oraz PIT-28, brak jest też informacji gdzie strona mieszka i jak kształtują się jej wydatki na miesięczne utrzymanie. Nie jest również znana ilość i stan rachunków bankowych jakie posiada podatniczka. Przedstawiła jedynie wysokość zaległości za energię elektryczną oraz harmonogram spłaty rat zaciągniętego kredytu. W ocenie zatem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sama skarżąca pozbawiła w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. Natomiast pozostałe informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wystarczające do wydania korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.