I OZ 838/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3127/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W dniu 18 lutego 2014 r. M. S. po raz pierwszy wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, poprzez ustanowienie adwokata, rozpoznawany był trzykrotnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 marca 2014 r. oraz postanowieniami Sądu z dnia 8 lipca 2014 r. i z dnia 25 listopada 2014 r.). Wskutek uchylenia, przez Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I OZ 760/14 postanowienia z dnia 8 lipca 2014 r. sprawa została ponownie rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W związku z wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartymi w powyższym orzeczeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządził w dniu 7 października 2014 r. o poinformowaniu M. S. o przysługującym mu świadczeniu, poprzez przesłanie kserokopii pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2014 r., stanowiącego informację o świadczeniu rentowym przysługującym skarżącemu, fakcie jego zawieszenia oraz kwocie przysługującej renty za okres od 1 października 1998 r. do 30 czerwca 2014 r. Ponadto Sąd zarządził o wystąpieniu do wnioskodawcy o złożenie w terminie 7 dni wyjaśnienia z jakich przyczyn nie pobiera przysługującej mu renty i złożenie oświadczenia, czy w związku z treścią pisma z dnia 23 czerwca 2014 r. zamierza wystąpić do ZUS o wznowienie wypłaty świadczenia albo, czy z własnej woli, świadomie rezygnuje z tej formy świadczeń. Sąd zwrócił się również do ZUS o udzielenie informacji z jakiej przyczyny i na jakiej podstawie prawnej została zawieszona M. S. renta z tytułu niezdolności do pracy. ZUS w piśmie z dnia 30 października 2014 r. poinformował, że M. S. odmawia przyjęcia renty, a podstawą prawną zawieszenia świadczenia jest art. 134 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeśli świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego. Następnie skarżący w piśmie z dnia 11 listopada 2014 r. oświadczył, że renta mu nie przysługuje, bowiem jej "narzucenie na sekretne polecenie b. SB odbyło się z jaskrawym złamaniem prawa". Pobieranie zatem nienależnej renty naraziłoby go na odpowiedzialność karną. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. ponownie odmówił M. S. przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 12/15 oddalił. W dniu 21 kwietnia 2015 r. sprawa została skierowana na termin rozprawy i w tym samym dniu wpłynął kolejny wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata z urzędu. Podczas rozprawy skarżący na pytanie Sądu, czy jego sytuacja finansowa od 20 stycznia 2015 r. zmieniła się oświadczył, że data ta jest bez znaczenia, bowiem jego sytuacja materialna od lutego 2003 r. przez cały czas jest tak samo tragiczna. Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie zasiłku celowego. Dnia 15 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny, na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 21 kwietnia 2015 r., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Na powyższe postanowienie w dniu 12 czerwca 2015 r. skarżący wniósł zażalenie domagając się jego uchylenia i twierdząc że zaskarżone postanowienie jest "sprzeczne z prawem i elementarną uczciwością" oraz że "jest jaskrawym bydlactwem i ubecką szykaną". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w myśl § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Z pochodzących z akt sprawy informacji o uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodach i ponoszonych wydatkach jednoznacznie wynika, iż dysponuje on środkami na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Natomiast fakt, że M. S. dobrowolnie i z własnej woli nie pobiera świadczenia rentowego, jest jego świadomym i celowym wyborem, który bezpośrednio rzutuje na jego sytuację finansową. Co więcej warto podkreślić, że nie istnieją jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające odebranie należnego mu świadczenia. A zatem opisane powyżej zachowanie skarżącego nie może skutkować skorzystaniem przez niego z instytucji zarezerwowanej tylko dla osób, które z uwagi na ich ciężką sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, bowiem w rzeczywistości pozbawione są środków do życia i mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia. Jednocześnie wskazać trzeba, że w sprawie nie orzekano w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.