II FZ 1874/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SAB/Lu 2/14 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi J. H. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie w przedmiocie bezczynności organu w zakresie rozpatrzenia wniosku postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SAB 2/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił wniosek J. H. (zwanego dalej "skarżącym") o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 30 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę skarżącego na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie w przedmiocie załatwienia wniosku z dnia 20 lutego 2012 r. Postanowienie to jest prawomocne od dnia 18 marca 2014 r. Postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu na jego wniosek z dnia 20 lutego 2014 r. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W dniu 12 czerwca 2014 r. do Sądu wpłynęło pismo Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczeniu adwokata S. F. do prowadzenia niniejszej sprawy. W dniu 6 czerwca 2014 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, a następnie w dniu 12 czerwca 2014 r. poinformował Sąd o sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, na wezwanie przedstawił również dowód doręczenia sporządzonej opinii. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2014 r. pełnomocnikowi przyznano wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W dniu 1 lipca 2014 r. do Sądu wpłynęło kolejne pismo Okręgowej Rady Adwokackiej, z którego wynika, że w związku z pismem skarżącego z dnia 22 czerwca 2014 r., w miejsce dotychczasowego pełnomocnika adwokata S. F. został ustanowiony nowy, w osobie adwokata A. Z. Adwokat A. Z., po zapoznaniu się w dniu 9 lipca 2014 r. z aktami sprawy, złożył w dniu 31 lipca 2014 r. pismo, w którym poinformował, że sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie, o czym powiadomił skarżącego. Pismem z dnia 1 sierpnia 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka w L. poinformowała Sąd, że w związku z pismem skarżącego z dnia 30 lipca 2014 r., do świadczenia skarżącemu pomocy prawnej w sprawie, wyznaczyła kolejnego adwokata – B. K. Dnia 20 sierpnia 2014 r. adwokat B. K. złożyła skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wyjaśniła, że o wyznaczeniu przez Okręgową Radę Adwokacką do prowadzenia niniejszej sprawy została zawiadomiona w dniu 13 sierpnia 2014 r. listem poleconym. Sąd uznał, że etap postępowania sądowego związany z możliwością zaskarżenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 stycznia 2014 r. został zamknięty i nie ma prawnej możliwości powrotu do niego poprzez złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wskazał, że jeżeli pełnomocnik odmawia sporządzenia skargi kasacyjnej, bo uważa jej wniesienie za bezzasadne, o czym informuje stronę, przedstawiając jej stosowną opinię, to należy to uznać za rezygnację strony z wniesienia skargi kasacyjnej, jako, że nie ma ona zdolności postulacyjnej w tym zakresie. Przyjęcie odmiennej koncepcji oznaczałoby, że wypowiedzenie przez niezadowoloną ze sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stronę pełnomocnictwa, otwierałoby niejako po raz kolejny możliwość zaskarżenia rozstrzygnięcia wydanego przez sąd pierwszej instancji, przez kolejnego ustanowionego w drodze przyznania prawa pomocy pełnomocnika. Możliwość taka, w ocenie Sądu, stanowiłaby przekroczenie przysługującego stronie prawa do sądu. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a.") i wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w Lublinie do ponownego rozpoznania. Wskazano, że pełnomocnik, informację o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego powziął z listu poleconego, doręczonego mu dnia 13 sierpnia 2014 r. Po przejrzeniu akt sprawy, w dniu 20 sierpnia 2014 r., pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd, że ustanowienie przez Sąd pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do dokonania czynności, jest przesłanką uzasadniającą przywrócenie terminu do jej dokonania. Wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności powinien być rozpatrywany z perspektywy osoby go wnoszącej - w tym przypadku pełnomocnika skarżącego, więc w sytuacji, gdy pełnomocnik niezwiązany opinią prawną poprzedniego pełnomocnika, niezwłocznie po ustanowieniu sporządza skargę kasacyjną, termin do jej wniesienia powinien być przywrócony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu, spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony oraz dochowanie terminu do wniesienia wniosku i dopełnienie uchybionej czynności. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że sam fakt odmowy sporządzenia kasacji nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 512/06). Stanowisko to należy podzielić z następujących powodów: Po pierwsze, przymus adwokacki, wprowadzony art. 175 p.p.s.a., wyłącza możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej przez stronę, w tym również przez organ administracji publicznej. Podmiotami uprawnionymi do jej sporządzenia są jedynie osoby wymienione w tym przepisie, a więc w szczególności adwokaci i radcy prawni. Ponadto, skarga może być sporządzona również przez doradcę podatkowego – w sprawach obowiązków podatkowych, w sprawach zaś własności przemysłowej – przez rzecznika patentowego. Przez pojęcie "przymus adwokacki" należy zatem rozumieć obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez któryś z podmiotów wymienionych w art. 175 pod rygorem jej odrzucenia. Niezachowanie przymusu adwokackiego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej stanowi brak, który nie podlega uzupełnieniu. Oznacza to, że skarga taka podlega odrzuceniu, bez wzywania wnoszącego ją do uzupełnienia braków w wyznaczonym przez sąd terminie. Wprowadzenie obowiązku sporządzenia skargi przez profesjonalistę wynika z istoty dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego i w założeniu ma zapewnić zwiększenie efektywności wniesionego środka zaskarżenia. W przyjętym w p.p.s.a. modelu dwuinstancyjności postępowania należy mieć na względzie, że ocena legalności ostatecznego aktu administracyjnego lub czynności została już dokonana przez sąd administracyjny pierwszej instancji, a więc podmiot ze swej natury gwarantujący obiektywizm, niezależność i profesjonalizm tej oceny. W tym stanie rzeczy "kasacja musi się ograniczyć wyłącznie do badania zagadnień jurydycznych i zarzutów przygotowanych przez profesjonalistów" – R. Hauser: Reforma sądownictwa administracyjnego – podstawowe założenia, Prz.Podat. 2003, nr 10, s. 56. Wprowadzenie tego wymagania miało w założeniu zagwarantowanie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego, a w konsekwencji zapewnienie stronie ochrony przed niebezpieczeństwem odrzucenia wniesionej przez nią skargi. Od adwokata, czy radcy prawnego można bowiem oczekiwać i egzekwować znajomość przepisów procedury obowiązującej w postępowaniu sądowym. Po pierwsze, dlatego, że stanowi ona pewną barierę dla osób, które – z braku znajomości prawa – kierują się przede wszystkim subiektywnym poczuciem krzywdy. Po drugie zaś, sporządzenie skargi kasacyjnej wymaga fachowej wiedzy prawniczej ze względu na konstrukcję warunków dopuszczalności tego środka odwoławczego – por. szerzej H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 171-172. Po drugie, pełnomocnik ustanowiony dla strony w ramach prawa pomocy (art. 244 p.p.s.a.) powinien – stosownie do posiadanej wiedzy fachowej – ocenić, czy wniesienie kasacji nie byłoby oczywiście bezzasadne. Jeżeli tak, to powinien odmówić sporządzenia kasacji, uzasadniając swoje stanowisko przez wydanie stosownej opinii. Opinia taka stanowi skonsumowanie przyznanego stronie prawa pomocy – zob. post. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., OZ 992/04 (CBOSA). Dowodem na to jest, nie budzący wątpliwości w orzecznictwie sądowym pogląd, że sporządzenie takiej opinii przez ustanowionego w sprawie adwokata z urzędu uzasadnia przyznanie mu wynagrodzenia za faktycznie udzieloną stronie pomoc prawną – por. szerzej post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 (ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 93). Odmowa sporządzenia kasacji nie podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego. Jednakże w razie wątpliwości strona może wystąpić do właściwego organu samorządu zawodowego z wnioskiem o dokonanie kontroli zasadności takiego działania. Po trzecie wreszcie, wszelkie czynności dokonane przez pełnomocnika w granicach umocowania pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego (art. 95 § 2 k.c.). Oznacza to, że zarówno wszelkie czynności procesowe pełnomocnika, jak i wszelkie jego zaniechania, mające miejsce w zakresie udzielonego mu pełnomocnictwa, pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla mocodawcy. Jeżeli pełnomocnik odmawia sporządzenia skargi kasacyjnej, bo uważa jej wniesienie za bezzasadne, o czym informuje stronę, przedstawiając jej stosowną opinię, to należy to uznać za rezygnację strony z wniesienia skargi kasacyjnej, jako że nie ma ona zdolności postulacyjnej w tym zakresie (art. 175 p.p.s.a. w zw. z art. 95 § 2 k.c.). W rezultacie, prawidłowo WSA odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. [pic]