II OZ 600/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 73/14 odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na uchwałę Rady Miasta Gdańska z dnia 31 października 2013 r. nr XLV/989/13 w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 73/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na uchwałę Rady Miasta Gdańska z dnia 31 października 2013 r. nr XLV/989/13 w przedmiocie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że E. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego szacowany przez wnioskodawczynię na kwotę 666 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że posiada 3,24 ha gruntów rolnych. Wskazała, że z uwagi na niskie dochody nie jest w stanie ponieść opłaty od niniejszej skargi. Zarządzeniem z 11 marca 2014 r. zobowiązano skarżącą do przedłożenia dokumentów potwierdzających gdzie zamieszkuje, do kogo należy lokal bądź budynek jaki zajmuje, kto jeszcze w nim mieszka, kto ponosi jego koszty utrzymania, w jakiej wysokości są to koszty. Ponadto o przedłożenie: wyciągu z posiadanych przez skarżącą rachunków i lokat bankowych - w tym konta i lokat dewizowych - z ostatnich trzech miesięcy z uwzględnieniem aktualnego salda tychże rachunków, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; zaświadczenia z KRUS o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników i bieżącym uiszczaniu składek; kserokopii nakazu podatkowego dotyczącego posiadanych nieruchomości na rok 2014; zaświadczenia z urzędu skarbowego, że nie podlega obowiązkowi składania jakichkolwiek zeznań podatkowych za rok 2013; sygn. akt II OZ 600/14 - oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącą i jej męża pojazdów mechanicznych (podania marki, roku produkcji, daty zakupu i aktualnej wartości). Ponadto, zobowiązano skarżącą do wskazania czy korzysta z dopłat bezpośrednich, bądź jakichkolwiek innych do posiadanych gruntów rolnych, jakiego rodzaju uprawy prowadzi na posiadanym areale. Skarżąca złożyła następnie oświadczenie, z którego wynika, że mieszka wraz z dwoma synami, w budynku gospodarczym, który jest współwłasnością jej oraz byłego męża. Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z dopłat oraz że na posiadanym gruncie uprawia warzywa, a grunt ten wykorzystuje jedynie częściowo. Wskazała ponadto, że posiada samochód osobowy marki KIA Carnival wyprodukowany w 2001 r., używany przez syna. Do oświadczenia skarżąca dołączyła: zaświadczenie z KRUS Oddziału Terenowego w G., z którego wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a jej konto wykazuje zadłużenie na 375 zł, zaświadczenie wydane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G., z którego wynika, że skarżąca w zeznaniu PIT 36 za 2013 r. wykazała dochód w wysokości 2690 zł, kopię decyzji w sprawie podatku rolnego za 2014 r. ustalonego na kwotę 868 zł, wyciągi z rachunków bankowych z Banku Spółdzielczego w S. oraz Banku Zachodniego WBK S.A. w W.e, za ostatnie 3 miesiące. Postanowieniem z 1 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. E. S. wniosła w terminie sprzeciw od orzeczenia referendarza. Skarżąca stwierdziła, że zamieszkuje z synami, jednak prowadzą oni osobne gospodarstwo domowe. Nie otrzymuje także dopłat z działów specjalnych produkcji rolnej. Pieniądze na rachunkach bankowych konieczne są do zakupu środków produkcji i utrzymanie do jesiennych zbiorów, a pochodzą z produkcji rolnej, mającej charakter sezonowy. Stwierdziła ponadto, że nie była wzywana do wykazania wysokości kosztów utrzymania oraz że ponosi wydatki na leczenie, około 200 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy poprzez sygn. akt II OZ 600/14 zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym. Ustalony w sprawie wpis sądowy wynosi 300 zł. Zatem na skarżącej ciążył obowiązek wykazania własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd I instancji wskazał, że oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. złożone przez skarżącą nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też wnioskodawczyni została zobowiązana do jego uzupełnienia. W zarządzeniu, w którym wezwano skarżącą do uzupełnienia wskazano precyzyjnie, jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka - Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Sąd I instancji odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdził, że ani na podstawie treści wniosku, ani przedstawionych dokumentów nie można w pełni określić sytuacji materialnej skarżącej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie wykazała bowiem, jakie koszty ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego czy prowadzonego gospodarstwa rolnego. Nie jest jasne w jakich warunkach zamieszkuje, gdyż podała jedynie, że jest to budynek gospodarczy, stanowiący współwłasność z byłym mężem. Nie wiadomo jednak chociażby jaka jest powierzchnia jej mieszkania i jakie koszty jego utrzymania obciążają skarżącą, skoro wraz z nią mieszkają tam dwaj synowie, prowadzący "własne gospodarstwo domowe" oraz dlaczego skarżąca twierdzi, że jest to budynek gospodarczy. sygn. akt II OZ 600/14 Skarżąca nie przedstawiła również żadnych dokumentów, które potwierdzałyby wydatki na leczenie, o których wspomniała w sprzeciwie. W konsekwencji sytuacja finansowa skarżącej związana z kosztami utrzymania pozostaje w ocenie Sądu I instancji niewyjaśniona. Sąd I instancji wskazał, że wbrew zawartemu w sprzeciwie stwierdzeniu skarżącej, wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych zawierało zobowiązanie do wykazania ponoszonych kosztów utrzymania. Na tle złożonego oświadczenia i przedstawionych dokumentów niejasne pozostają również dochody skarżącej. Jak wynika bowiem z wyciągu z rachunku z Banku Spółdzielczego w S. - Oddział w G., spłaca ona kredyt, na co przeznacza 2000 zł miesięcznie. Jednocześnie we wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazuje dochody w wysokości 666 zł miesięcznie i twierdzi, że nie posiada żadnych środków pieniężnych. Dodać przy tym należy, że saldo na rachunku w Banku BZWBK za okres od 1 stycznia 2014 r. do 19 marca 2014 r. przekroczyło 47000 zł. Wątpliwości w tym zakresie uniemożliwiają sądowi uznanie, że skarżąca nie może ponieść ustalonych w niniejszej sprawie kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Oznacza to, zdaniem Sądu I instancji, że wnioskodawczyni nie udowodniła spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając błędne rozpoznanie jej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że wykazała dochody netto, przy wiosennych kosztach są bardzo duże wydatki, a Sąd wziął pod uwagę dochód brutto. Przy zakupach nie pobiera faktur, nie jest płatnikiem VAT. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. sygn. akt II OZ 600/14 Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje , gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny . Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ma rację sąd I instancji, że w niniejszej sprawie skarżąca nie wyjaśniła w sposób dostateczny swej sytuacji finansowej i majątkowej, nie zobrazowała ponoszonych kosztów utrzymania. Jej oświadczenia oraz przedłożone dokumenty nie wyjaśniają źródeł a także wysokości rzeczywistych dochodów. To na skarżącej ciąży obowiązek określenia w sposób pełny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Wszelkie niejasności w tym względzie skutkują odmową przyznania prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wielkość salda na rachunku Banku BZWBK za okres od 1 stycznia do 19 marca 2014r. pozwala wręcz przyjąć, że uiszczenie kwoty wpisu pozostaje w granicach możliwości skarżącej, także gdy weźmie się pod uwagę fakt, że skarżąca z niewyjaśnionych przez siebie źródeł spłaca terminowo comiesięczny kredyt w wysokości 2000zł. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 §1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.