II FZ 714/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 212/14 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia skargi w sprawie ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 14 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić termin do złożenia skargi. 1. Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2014 r., I SA/Rz 212/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił B. N. (dalej: Skarżący) przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 14 listopada 2013 r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Rzeszowie podał, że Skarżący wniósł skargę na ww. decyzję SKO utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 24 maja 2013r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2012 r. Wraz ze skargą wpłynął wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia tejże skargi. Jako argument przemawiający za zasadnością przywrócenia terminu Skarżący wskazał przebywanie na zwolnieniach lekarskich w okresach: (a) od 16 listopada 2013 r. do 24 listopada 2013 r., (b) od 25 listopada 2013 r. do 3 grudnia 2013 r., (c) od 4 grudnia 2013 r. do 26 grudnia 2013 r. Ponadto, przedstawił zaświadczenie lekarskie o niezdolności do udziału w czynnościach procesowych w dniach od 27 grudnia 2013 r. do 27 stycznia 2014 r. 2.2. Jak wynika z akt administracyjnych Skarżący odebrał ww. decyzję osobiście w dniu 21 listopada 2013 r. z prawidłowym pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia skargi do WSA w Rzeszowie. Ustawowy termin do wniesienia skargi minął w dniu 23 grudnia 2013 r. Skarga na przedmiotową decyzję wpłynęła do SKO w dniu 31 stycznia 2014 r. a zatem po terminie. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając przywrócenie terminu do wniesienia skargi, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Skarżący nie uprawdopodobnił w sposób wystarczający, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do jej wniesienia. Skarżący przedłożył zwolnienia lekarskie nie wskazał jednak jakich chorób dotyczyły i w jakim zakresie uniemożliwiły złożenie skargi. Stan chorobowy, czy ogólnie mówiąc przebywanie na zwolnieniu lekarskim, stanowiące bezpośrednią przyczynę utraty terminu, mogą w określonych okolicznościach faktycznych stanowić przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu procesowego. Należy jednak podkreślić, że przesłanki przywrócenia uchybionego terminu oceniane są zawsze indywidualnie, tj. z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy. Nie każda choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej. Jest nią z reguły nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Nawet taka choroba, która wymaga leżenia, nie uzasadnia przywrócenia terminu, jeżeli przykładowo strona mogła nadać pismo w ustawowym terminie korzystając z pomocy domowników. Wskazując we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na okoliczność przebywania na zwolnieniach lekarskich, Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że była to przeszkoda tego rodzaju, że wykluczała możliwość złożenia skargi osobiście, ewentualnie nadania na poczcie, tym bardziej, że czynności tej można było dokonać przez osobę trzecią. Na doręczonych do wniosku o przywrócenie terminu zwolnieniach lekarskich w zaleceniach widnieje zapis, że chory może chodzić. W ocenie Sądu pierwszej instancji zalecenia tego rodzaju dowodzą, że choroby nie miały takiego charakteru, który uniemożliwiłby Skarżącemu chociażby zlecenia dokonania czynności procesowej innej osobie. Niekwestionowana przez Sąd pierwszej instancji, niezdolność do pracy nie była zatem przeszkodą, która uniemożliwiałaby terminowe wniesienie skargi. Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Z tego względu brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Rzeszowie Skarżący nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzją SKO oraz "dopuszczenie i zaliczenie w poczet dowodów dowodu z zaświadczenia lekarskiego". Uzasadniając zażalenie Skarżący podniósł, że "Sąd pominął bowiem zupełnym milczeniem 4 (cztery) przesłanki, które winny być spełnione przez skarżącego kumulatywnie, a w szczególności przesłankę: dokonania czynności, wraz ze złożeniem wniosku (art. 58 § 2 k.p.a.) czyli sporządzenia skargi. Nie można trafnie przyjąć, że skarżący mógł czynność sporządzenia skargi zlecić osobie trzeciej. Od woli skarżącego zależy bowiem, czy sporządzi ją sam, czy też zleci osobie trzeciej, jako, że w tym przypadku: primo: nie ma prawnego obowiązku <>. secundo: czynnik zaufania do <>, przy jej wyborze odgrywa kardynalną rolę, co jest, notoryjnie znane i czego nie można nikomu narzucić. Kuriozalna, nadto wydaje się ocena Sądu, że zalecenia lekarskie <>. Sam fakt, iż chory może chodzić nie przesądza o jego predyspozycjach psychicznych, do wykonywania jakichkolwiek, (poza chodzeniem, co jest czynnością somatyczną) czynności intelektualnych, co jest notoryjnie znane. Ergo zapis w rubryczce : <> o treści: <>, dowodzi tylko, że chory może chodzić. Wyprowadzanie innych, daleko idących wniosków, przy braku wiedzy specjalnej z dziedziny medycyny, jest niedopuszczalne. Sąd dopuścił się, zatem błędu <>, bowiem oparł się na własnym, niczym nie popartym, poglądzie. Reasumując, skarżący naprowadza, że zwolnienia lekarskie, w tym za okres pobytu w sanatorium, dowodnie usprawiedliwiają skarżącego i uprawdopodobniają brak winy po jego stronie, w uchybieniu terminu. Skarżący cierpi na szereg licznych schorzeń, których istoty nie chce wyjawiać i pozostaje w leczeniu kilku przychodni specjalistycznych jednocześnie. Z ostrożności procesowej, skarżący wnosi o dopuszczenie i zaliczenie w poczet dowodów na okoliczność uchybienia terminu, dowodu z zaświadczenia lekarskiego za okres: od dnia: 15 listopada 2013r. do 26. grudnia 2013r., którego wcześniej nie mógł doręczyć Sądowi, z uwagi na stan chorobowy, jakiemu podlegał". 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, dlatego podlega uwzględnieniu, a zaskarżone postanowienie WSA w Rzeszowie, w świetle udokumentowania przez Skarżącego jego stanu chorobowego, podlega uchyleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący w uzasadniony sposób wnioskuje o przywrócenie terminu do złożenia skargi od ww. decyzji SKO, bowiem w świetle wymogów art. 86 § 1 p.p.s.a. wykazał brak winy w niedotrzymaniu terminu ustawowego do złożenia ww. skargi. 5.2. W myśl art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Uzależnienie skuteczności czynności procesowych dokonywanych przez strony postępowania sądowoadministracyjnego od zachowania terminów procesowych podyktowane jest koniecznością zapewnienia szybkości i sprawności postępowania. Jednakże pozbawienie strony uprawnień procesowych, czy też w ogóle możliwości dochodzenia swych praw przed sądem, w sytuacji gdy naruszenie terminu wynika z przyczyn niezależnych od strony, kolidowałoby z zasadą demokratycznego państwa prawnego (por. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej w skrócie: Konstytucja RP) oraz naruszałoby prawo do sądu (por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Stąd też, wprowadzając rygor określony w art. 85 p.p.s.a., ustawodawca uwzględnił jednocześnie możliwość wystąpienia sytuacji, w których uchybienie terminowi nastąpi bez winy strony (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II FZ 992/12, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Uchyleniu negatywnych skutków uchybienia terminowi służy instytucja jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może nastąpić wyłącznie na wniosek strony (por. art. 86 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). 5.3. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Skarżący w sposób należyty uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku poprzez przedłożenie wraz z zażaleniem kopii zaświadczenia lekarskiego z dnia 10 kwietnia 2014 r., w którym lekarz psychiatra stwierdził explicite, ze Skarżący jest "w leczeniu tut. przychodni. Niezdolny do czynności procesowych w okresie od 15.11.2013 r. do 26.12.2013 r." (por. k. 37 akt sądowych). Kopia powyższego zaświadczenia lekarskiego wraz z kopiami druków ZUS-ZLA (k. 6-9 akt sądowych) w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości uprawdopodabnia okoliczność, że Skarżący przebywał na zwolnieniach lekarskich w okresach: (a) od 16 listopada 2013 r. do 24 listopada 2013 r., (b) od 25 listopada 2013 r. do 3 grudnia 2013 r., (c) od 4 grudnia 2013 r. do 26 grudnia 2013 r., a ponadto był niezdolny do udziału w czynnościach procesowych od 15 listopada 2013 r. do 27 stycznia 2014 r. Jak wynika z akt administracyjnych, Skarżący odebrał ww. decyzję SKO osobiście w dniu 21 listopada 2013 r. z prawidłowym pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia skargi do WSA w Rzeszowie. Ustawowy termin do wniesienia skargi minął w dniu 23 grudnia 2013 r. Skarga na ww. decyzję wpłynęła do SKO w dniu 31 stycznia 2014 r. a zatem po terminie ustawowym, ale z zachowaniem terminu siedmiodniowego, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. (za początek biegu tego terminu należy przyjąć dzień 27 stycznia 2014 r., tak jak wskazano w zaświadczeniu lekarskim z dnia 10 stycznia 2014 r. – k. 9 akt sądowych). Powyższe zaświadczenia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowią w rozpoznawanej sprawie wystarczające wykazanie okoliczności wyłączających winę w uchybieniu terminu do złożenia ww. skargi. Trafnie Skarżący podnosi w uzasadnieniu zażalenia, że ustawowy termin trzydziestu dni na wniesienie skargi na decyzję administracyjną służy nie tylko samej czynności wniesienia skargi, ale także jej sporządzenia. Każdy adresata decyzji administracyjnej, dążący do jej kontroli sądowoadministracyjnej, jest uprawniony do jej samodzielnego sporządzenia, bowiem na tym etapie postępowania przepisy p.p.s.a. nie przewidują przymusu adwokacko-radcowskiego. Kondycja zdrowotna (w tym intelektualna) jest kluczowa dla skutecznego skorzystania z trzydziestodniowego okresu, który został przewidziany przez ustawodawcę dla sporządzenia i wniesienia skargi. Przyjęcie zatem przez WSA w Rzeszowie, że dokumentujące niezdolność Skarżącego do pracy zaświadczenia ZUS-ZLA w okresie od 16 listopada 2013 r. do 26 grudnia 2013 r., poprzez oznaczenie, że "chory może chodzić", jednoznacznie świadczą o możliwości dotrzymania przez Skarżącego terminu do wniesienie skargi, było nietrafne i poprzedzone zbyt pobieżną oceną. Specyfika schorzenia Skarżącego (wskazana w przedłożonym WSA w Rzeszowie zaświadczeniu z dnia 10 stycznia 2014 r. – k. 9 akt sądowych) nie została uwzględniona przez Sąd pierwszej instancji przy ocenie stanu zdrowia Skarżącego pod kątem możliwości podołania intelektualnemu zadaniu sporządzenia skargi, na co trafnie zwraca uwagę sam Skarżący w rozpoznawanym zażaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że wymóg uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a., nie jest tożsamy z wymogiem udowodnienia wszystkich okoliczności faktycznych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej (por. wyżej powoływane postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II FZ 992/12). Nie jest zatem trafny pogląd WSA w Rzeszowie odnośnie do konieczności wykazania w sposób bardziej precyzyjny i wiarygodny specyfiki choroby Skarżącego oraz niemożności zlecenia dokonania czynności procesowej innej osobie. Zaświadczenie lekarskie jest jedynym dopuszczalnym dowodem na okoliczność niezdolności do pracy (por. wyrok SN z dnia 25 lipca 2006 r., I UK 42/06, OSNP 2007, nr 15-16, poz. 232), który zawiera także kluczowy opis stanu zdrowia chorego. W oparciu o ten opis należy dokonać oceny, czy twierdzenia wnioskującego o przywrócenie terminu znajdują potwierdzenie (uprawdopodobnienia) w przedłożonym dokumencie urzędowym, którym jest zaświadczenie lekarskie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wystarczającym środkiem uprawdopodabniającym brak winy w uchybieniu terminu są przedłożone zaświadczenia lekarskie stwierdzające nieprzerwaną niezdolność do pracy we wskazanym okresie, a także pozwalające wnioskować, że choroba Skarżącego miała charakter poważny i uniemożliwiający podjęcie czynności procesowych, co wprost wskazano w ww. zaświadczeniach (por. k. 9 i 37 akt sądowych). W konsekwencji uznać należy, że Sąd pierwszej instancji niezasadnie odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi, co możliwe było do oceny już na etapie postępowania przed WSA w Rzeszowie, a dodatkowo zostało uprawdopodobnione przez Skarżącego w postępowaniu przed NSA. 5.4. Uwzględniając zasadność zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 oraz art. 86 § 1 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.