I OZ 177/15

Dnia 5 marca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2972/13, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.S. na działania Wójta Gminy Kampinos postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2972/13, odmówił M.S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w toku postępowania M.S. (dalej "skarżąca") w piśmie z dnia 14 maja 2014 r. zwróciła się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2014 r. referendarz sądowy pozostawił wiosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, bowiem skarżąca mimo wezwania, nie złożyła go w wymaganej prawem formie, tj. na urzędowym formularzu PPF. Następnie, skarżąca wniosła sprzeciw, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Z chaotycznie i niezbyt czytelnie wypełnionego formularza wynika m. in., że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z pełnoletnim synem. Skarżąca jest właścicielką domu o pow. 50 m2, posiada nieruchomość rolną (nie podała precyzyjnie jej wielkości). Oświadczyła, że posiada niewielkie oszczędności (nie podała jakie). Syn skarżącej dojeżdża do szkoły oddalonej o 35 km od miejsca zamieszkania, otrzymuje alimenty (nie podano wysokości.). Skarżąca w rubryce dotyczącej uzyskiwanych dochodów, podniosła jedynie kwestię nieopłacalności uprawy pomidorów. Zarządzeniem z dnia 18 listopada 2014 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: a) wyciągów z wszystkich posiadanych przez nią i jej syna rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, b) nadesłanie oświadczenia, w którym wskaże kwotę oszczędności, o których mowa w rubryce nr 7.2.1 formularza PPF, c) dokumentu lub oświadczenia w sprawie wysokości otrzymywanych alimentów na rzecz C.S., d) nadesłanie dokumentów wskazujących wysokość uzyskiwanego przez skarżącą dochodu, e) odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, f) zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o wysokości dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej, g) oświadczenia, czy starała się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak, to należy wskazać, czy je otrzymała i w jakiej wysokości oraz nadesłać kopię decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy, h) oświadczenia w sprawie wysokości opłat ponoszonych na utrzymanie konieczne (w tym utrzymanie domu) przeciętnie w miesiącu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w dniu 22 grudnia 2014 r. nadesłała ponownie mało czytelnie wypełniony formularza PPF, w którym podniosła m. in., że: - w 2014 r. nie otrzymała jeszcze dopłat z Unii, ponadto podniosła, że "dopłaty z Unii nie pokrywają kosztów upraw a mogą nie wpłynąć do wiosny", - pomniejszyła swą produkcję rolniczą i ogrodniczą, wyłączając szklarnie z produkcji, - syn otrzymuje alimenty w wysokości 750 zł, - dochody wynoszą ok. 1500 zł, - wydzierżawia ziemię i z tego tytułu otrzymuje 4000 zł. Ponadto do pisma dołączyła zaświadczenie z dnia 18 grudnia 2014 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego [..], z którego wynika, że z działów specjalnych produkcji rolnej wykazano dochód za rok 2014 r. w wysokości 2 786,00 zł. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację majątkową Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W związku z tym, że oświadczenia i informacje zawarte na urzędowym formularzu PPF z dnia 20 sierpnia 2014 r. były niepełne, mało precyzyjne i mało czytelne, skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych informacji i oświadczeń, które zostały precyzyjnie sformułowane w zarządzeniu z dnia 18 listopada 2014 r. Mimo to, skarżąca nie wykonała prawidłowo tego zarządzenia. Przede wszystkim skarżąca nie nadesłała wyciągów z posiadanych przez nią i jej syna rachunków bankowych ani też nie złożyła oświadczenia, że nie posiada rachunków bankowych. Nie wskazała także kwoty oszczędności, które – jak sama oświadczyła – posiada. Niejasne są również jej oświadczenia dotyczące dopłat uzyskiwanych z ARiMR (wynika z nich, że prawdopodobnie skarżąca składa wnioski o dopłaty, za rok 2014 jeszcze ich nie otrzymała, natomiast spodziewa się ich w przyszłym roku). Nie wykazała także wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne (w tym utrzymanie domu) przeciętnie w miesiącu. Z powyższych względów Sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła MS. wnosząc o jego zmianę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Należy podkreślić, iż skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia powinna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Podkreślić należy, że skarżąca nie wykonała prawidłowo zarządzenia Sądu z dnia 18 listopada 2014 r. Przesłane w odpowiedzi na wezwanie Sądu oświadczenia i kserokopie dokumentów nie pozwalały na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej skarżącej. W konsekwencji skarżąca nie może skutecznie kwestionować prawidłowości postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, jeżeli nie zastosowała się do wezwania Sądu a w konsekwencji nie wykazała, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawczyni, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jej sytuacji majątkowej, co musiało skutkować dokonaną przez Sąd Wojewódzki odmową przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.