II SA/Po 1297/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychy Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a w zw. z art. 2 pkt 3, art. 8b i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) uznał J. C. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] kwietnia 2013 r. do skarżącego zostało skierowane wezwanie do osobistego stawiennictwa w P. Centrum Świadczeń w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone w dniu [...] maja 2013 r., jednakże J. C. nie stawił się w siedzibie organu I instancji. Jak wynika natomiast z zaświadczenia komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym P. – G. i J. w P. z dnia [...] kwietnia 2013 r. o okresie ostatnich 6 miesięcy skarżący dokonał jednej wpłaty, tj. w dniu [...] listopada 2012 r. w wysokości 30 zł. Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. J. C. odwołał się od powyższej decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, a jego jedynym źródłem utrzymania jest pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Podniósł, że swoje zobowiązania spłaca w miarę możliwości co miesiąc, wpłacając odpowiednią sumę pieniędzy raz na konto komornika, raz na konto P. Centrum Świadczeń. Ponadto, regularnie stawia się na wizyty w Urzędzie Pracy, jednak do tej pory nie zaproponowano mu żadnej oferty pracy. Podkreślił zarazem, że oświadczenie majątkowe zostało przez niego złożone listownie. Decyzją z dnia [...] października 2013 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.), art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 5 ust. 3 i 3a powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, podzielając w pełni stanowisko Prezydenta Miasta P. W piśmie z dnia [...] listopada 2013 r. J. C. zaskarżył powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] października 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wskazując ponownie na swoją trudną sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: (1) złożenia oświadczenia majątkowego, (2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, (3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ właściwym dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak wynika przy tym z art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...], Prezydent Miasta P. wezwał J. C. do stawienia się w dniu [...] maja 2013 r. w siedzibie organu w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego (k. 17 akt adm. organu I instancji). Powyższe wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu [...] maja 2013 r. (k. 10 akt adm. organu I instancji). Z materiału dowodowego wynika, że skarżący nie stawił się na powyższe wezwanie, a okoliczność ta nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Trzeba jednak zauważyć, że w piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r. skierowanym do organu I instancji J. C. podjął próbę wyjaśnienia swojego niestawiennictwa oraz wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej (k. 20 akt adm. organu I instancji). Nadto, w trakcie rozprawy w dniu [...] kwietnia 2014 r. oświadczył on, że przyczyną jego nieobecności w dniu [...] maja 2013 r. w siedzibie organu I instancji była choroba (k. 17 akt sądowych). Według wyjaśnień skarżącego choruje on na rwę kulszową i zwyrodnienie kręgosłupa, w tym czasie brał zastrzyki i miał trudności z poruszaniem się, nie wystąpił o zwolnienie lekarskie, gdyż jest bezrobotny. Z tej perspektywy Sąd nie podzielił stanowiska organów administracji publicznej, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji uznającej skarżącego za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego. Stanowiski to – w okolicznościach przedmiotowej sprawy – należy uznać za przedwczesne. Na wstępie należy zauważyć, że J. C. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy bez prawa do zasiłku, a okoliczność ta nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Podobnie należy uznać, że skarżący nie odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, skoro fakt ten nie był podważany w toku postępowania. Konsekwentnie zatem podstawę wydania zaskarżonej decyzji mógł stanowić tylko art. 5 ust. 3 pkt 1 powołanej ustawy. Jednocześnie należy podkreślić, że ustawodawca posługuje się w wymienionym przepisie zwrotem "uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego". Na tym tle należy wskazać, że zwrot "uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego" nie powinien być interpretowany jako jedynie proste niestawiennictwo osoby wezwanej. Ustawodawca posługuje się bowiem sformułowaniem "uniemożliwia", a zatem zakłada, że brak odpowiedzi na wezwanie organu administracji publicznej przybierze postać kwalifikowaną – będzie to intencjonalnego działanie wezwanego. Użycie powyższego pojęcia sugeruje bowiem, że wezwany powinien pozostawać złej wierze, przy czym okoliczność ta podlega weryfikacji przy zastosowaniu kryteriów obiektywnych lub zobiektywizowanych. Nie można tym samym wykluczyć, że art. 5 ust. 3 powołanej ustawy nie znajdzie zastosowania, mimo niestawienia się dłużnika alimentacyjnego na wezwanie organu administracji publicznej, jeżeli wspomniana nieobecność uzasadniona jest takimi okolicznościami jak chociażby poważna choroba dłużnika lub członka jego rodziny lub wypadek komunikacyjny. Dopiero, gdy dłużnik alimentacyjny uzyska efektywnie możliwość stawienia się na wezwanie organu administracji publicznej i nie skorzysta z tej możliwości, należy uznać, że uniemożliwia on przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Na obecnym etapie sprawy nie można zatem z całą stanowczością stwierdzić, że J. C. intencjonalnie nie stawił się na wezwanie organu I instancji. W dniu [...] czerwca 2013 r. skarżący podjął bowiem próbę wyjaśnienia swojej sytuacji życiowej i majątkowej. Ponadto, jak wynika ze złożonego przez niego oświadczenia w toku rozprawy sądowej w dniu [...] kwietnia 2014 r., w okresie, na który przypadało spotkanie w sprawie wywiadu alimentacyjnego, skarżący był chory i nie mógł stawić się na wezwanie organu I instancji. Dlatego też organy administracji publicznej uznały przedwcześnie, że skarżący uniemożliwia przeprowadzenie wspomnianego wywiadu i w konsekwencji nietrafnie orzekły o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że organy administracji publicznej naruszyły w niniejszej sprawie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie to doprowadziło w konsekwencji do naruszenia także art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2013 r., znak [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2013 r., znak [...], z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 3 pkt 1 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co miało wpływ na wynik sprawy, oraz z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny ponownie wezwać skarżącego do stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.