I FZ 474/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 października 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 1914/13 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 20 października 2014 r., III SA/GL 1914/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. B. przyznania prawa pomocy w postępowaniu kasacyjnym, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej Ppsa. W motywach orzeczenia wskazano, że pomimo iż skarżący nadesłał w ślad za wnioskiem dużą ilość dokumentów, nie jest to dokumentacja kompletna, na podstawie której można ocenić w całości sytuację finansową skarżącego. Skarżący przedstawił szereg dokumentów wskazujących na to, że przeciwko niemu i jego matce od 2012 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w tym kilka postanowień, które świadczą jednak jedynie o niewłaściwości komornika. Przesłano również kilka umów kredytowych, pożyczkowych, jak i leasingowych z 2007 r., jednakże niekompletnych (np. pierwsza lub druga strona umowy z harmonogramem). Nadesłano także umowę kredytu ratalnego i o kartę kredytową z 2014 r. Zaciągnięcie nowego kredytu świadczy przy tym, że po analizie finansowej bank uznał, że matka skarżącego posiada zdolność kredytową i jest zdolna do jego spłaty. Z kolei z nadesłanego PIT-36 skarżącego wynika, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Koszty działalności wyniosły bowiem w 2013 r. 597.830,06 zł, a przychód 614.386,29 zł. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby w ramach wspomnianych kosztów przyjmujących dużo wyższe wartości znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Ponad ww. druk PIT-36 za 2013 r. skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów z zakresu prowadzonej działalności. Także z zeznania podatkowego PIT-36 D. B. za 2013 r. wynika, że matka skarżącego uzyskuje dochód z emerytury oraz prowadzi działalność gospodarczą. Pomimo wezwania skarżący nie przedłożył żadnych wyciągów z rachunków bankowych, ani prywatnych, ani z prowadzonej działalności gospodarczej. Z nadesłanej dokumentacji wynika natomiast, że posiada przynajmniej jeden rachunek bankowy, gdyż załączył zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego i zakazie wypłat. W sytuacji braku przedłożenia wyciągów, czy też wydruków z rachunków bankowych, powstaje istotna luka w obrazie sytuacji majątkowej strony. Nie sposób wykluczyć, że posiada ona na nich środki, które pozwoliłyby uiścić koszty sądowe choćby w części. W powyższym kontekście odnotowano, że Sąd dwukrotnie przedłużał skarżącemu termin do uzupełnienia dokumentacji dotyczącej bieżącej sytuacji finansowej. Jednakże w odpowiedzi pełnomocnik skarżącego nadesłał do Sądu jedynie dokumentację medyczną leczenia psychiatrycznego skarżącego oraz wyniki badań laboratoryjnych i recepty matki, tj. dokumenty niewnoszące nic do sprawy. Tożsame dokumenty (prócz odpisów skróconych aktów urodzenia synów z 2012 r.) znajdują się w aktach sprawy już od marca 2013 r. Wątpliwości Sądu wzbudziło także nadesłane potwierdzenie zameldowania na pobyt stały, z którego wynika, że oprócz skarżącego i jego matki pod wskazanym adresem zamieszkuje jeszcze pięć osób; może to oznaczać, że wspólne gospodarstwo domowe tworzy wraz z byłą żoną i dwójką dzieci, a także z zameldowanymi 27 stycznia 2014 r. J. D. i Z. P. Wskazując na powyższe zastrzeżenia co do kompletności dokumentacji źródłowej obrazującej sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd uznał, że skarżący nie wykazał całokształtu swojego stanu majątkowego. W efekcie brak jest danych pozwalających na ocenę, czy sytuacja finansowa skarżącego wypełnia przesłanki, których zaistnienie skutkowałoby uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i zwolnienie od kosztów sądowych, a ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji; wniesiono również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Żądania powyższe oparto na zarzucie błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji, polegającego na uznaniu, że strona nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej uiszczenie opłaty od skargi kasacyjnej, a tym samym nie spełnia przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W motywach zażalenia wywiedziono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, czego nie zmienia fakt zameldowania innych osób w lokalu (które tam de facto nie mieszkają). Skarżący ma zawieszoną działalność gospodarczą. Jego sytuacja majątkowa i rodzinna została wykazana poprzez złożenie szeregu dokumentów, które potwierdzają, że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania, ponieważ nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań. Skarżący ma szereg zadłużeń (zakupy paliwa, przeglądy, ubezpieczenia), jak również obciążenia z tytułu kredytów i pożyczek. Nie posiada żadnych oszczędności, nieruchomości, ani zdolności kredytowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, do którego trafnie nawiązał Sąd pierwszej instancji, że ochrona prawa do sądu, którą ma realizować instytucja prawa pomocy, przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 Ppsa poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Uchylenie się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w ww. zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. np. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79). Stanowisko to znajduje oparcie w treści art. 246 w zw. z art. 255 Ppsa. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia szczegółowo omówiono wątpliwości co do przedłożonej dokumentacji źródłowej mającej obrazować sytuację finansową skarżącego, jak również braki w tym zakresie, które uniemożliwiają ocenę przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy w żądanym zakresie (s. 6-7). Sąd wskazał w szczególności na: - brak dokumentów dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej, - brak wyciągów z rachunków bankowych, które jak wynika z akt sprawy skarżący z pewnością posiada (przynajmniej jeden, według ustaleń Sądu wojewódzkiego). Już tylko te zastrzeżenia (spośród innych wymienionych przez Sąd) pozwalają uznać, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku rzetelnego przestawienia swojej sytuacji majątkowej celem wykazania przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określonej w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, tj. że w istocie nie ujawnia swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Trudno bowiem przyjąć, że przedsiębiorca, którego obroty przekraczają według deklaracji PIT-36 za 2013 r. 600 tys. zł, nie jest w stanie przedłożyć stosownej dokumentacji księgowej, ani informacji o rachunkach bankowych. Kwestionując wskazane ustalenia Sądu pierwszej instancji strona ogranicza się w zażaleniu do ogólnikowych twierdzeń o posiadaniu różnego rodzaju zobowiązań, których nie jest w stanie spłacać, bez bliższego uzasadnienia tej tezy w kontekście konkretnych danych co do posiadanych aktywów oraz zadłużeń. Składając w związku z powyższym oświadczenie o braku oszczędności, nieruchomości, czy też zdolności kredytowej, konsekwentnie podtrzymuje również tezę o przedłożeniu dokumentacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, nie bacząc na ww. zastrzeżenia Sądu co do kompletności tej informacji. Jedynym twierdzeniem nawiązującym (w sposób merytoryczny) do uwag Sądu w powyższym zakresie jest informacja o zawieszeniu działalności gospodarczej. Jak jednak wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, skarżący zawiesił działalność 5 listopada 2014 r., tj. zaledwie przed dwoma miesiącami i już po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Stąd też okoliczność ta w żadnym stopniu nie dezaktualizuje spostrzeżeń Sądu pierwszej instancji o konieczności przedłożenia dokumentacji z prowadzonej działalności, a także wyciągów z rachunków bankowych (firmowych oraz prywatnych). W świetle powyższych ustaleń argumentacja zażalenia odnosząca się do wątpliwości Sądu odnośnie do ilości osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym, a tym bardziej odwołująca się ogólnikowo do stanu zdrowia skarżącego, nie może zostać uznana za istotną w kontekście oceny prawidłowości kwestionowanego rozstrzygnięcia. Z tych powodów postanowiono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.