VI SA/Wa 1704/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lipca 2012 roku, nr [...] Minister Sprawiedliwości uchylił uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. o odmowie wpisu wnioskodawcy na listę adwokatów i wpisał [...] T. B. zwanego dalej także uczestnikiem postępowania na listę adwokatów okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. [...] T. B. w dniu [...] sierpnia 2011 r. złożył w Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] wniosek o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 68 ust. 2 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.). Rada tą uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r. powołując się na art. 68 ust. 4 w związku z art. 65 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawo o adwokaturze odmówiła wnioskodawcy wpisu na listę adwokatów. Organ ten ustalił, że zainteresowany ukończył studia magisterskie na wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w [...] z wynikiem dostatecznym. W 2006 roku rozpoczął aplikacje radcowską zakończoną pozytywnym złożeniem egzaminu radcowskiego w grudniu 2009 roku. Następnie w dniu [...] marca 2010 r. został wpisany na listę radców prawnych. Od dnia [...] maja 2010 r. [...] T. B. wykonuje zawód radcy prawnego. Od dnia [...] sierpnia 2010 r. pracuje w spółce Kancelaria Radców Prawnych [...], [...] i [...]. Po złożeniu wniosku o wpis na listę adwokatów [...] T. B. w trakcie rozmowy z przedstawicielami Komisji ds. badania rękojmi kandydatów wyjaśnił, że posługuje się domeną utworzoną wspólnie przez jego [...] radcę prawnego W. B. i adwokata A. B. Komisja pozytywnie zarekomendowała wniosek zainteresowanego. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] odmówiła wnioskodawcy wpisu na listę adwokatów, ponieważ posługiwał się w adresie mailowym tytułem adwokata, który mu nie przysługiwał. Dodatkowo organ ustalił, że A. B. był adwokatem Izby [...] w okresie od [...] kwietnia 2004 r. do [...] września 2009 r. a orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego z dnia [...] lipca 2009 roku został wydalony z adwokatury. Z powyższych powodów Rada odmówiła zainteresowanemu wpisu na listę adwokatów uznając, że nie daje on rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu odwołania [...] T. B. utrzymało w mocy uchwałę, podjętą w pierwszej instancji. Prezydium w uzasadnieniu swojej uchwały z dnia [...] kwietnia 2012 r. podzieliło w całości stanowisko Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] , że [...] T. B. nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata z uwagi, że w adresie mailowym posługiwał się tytułem adwokata, który mu nie przysługiwał. Od powyższej uchwały w dniu [...] maja 2012 r. uczestnik postępowania złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, zarzucając jej: 1) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że nie posługiwał się tytułem adwokata przez korzystanie z adresu poczty elektronicznej zawierającej m in. słowo "adwokat", podczas gdy w rzeczywistości posługiwał się przysługującym mu tytułem zawodowym radcy prawnego. 2) naruszenie art. 65 pkt 1 Prawo o adwokaturze, poprzez błędne przyjęcie, że posługiwanie się adresem mailowym ma jakikolwiek związek z przesłanką rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata i że skarżący tej rękojmi nie daje, 3) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu ustosunkowanie się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, 4) naruszenie art. 68 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że podjęcie uchwały ORA w [...] w innym składzie osobowym niż wskazano to w protokole nie miało wpływu na wynik sprawy. Podnosząc powyższe zarzuty odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. i wpisania go na listę adwokatów zgodnie z wnioskiem. Uchylając uchwały organów adwokatury obu instancji i wpisując skarżącego na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] Minister Sprawiedliwości uznał, że [...] T. B. spełnia ustawowe kryteria warunkujące wpisanie go na listę adwokatów, o których mowa w art. 65 i art.. 66 ust. 1 pkt 3 Prawo o adwokaturze. Używanie do korespondencji adresu email zawierającego oznaczenie domeny "[...]" nie jest jednoznaczne z posługiwaniem się tytułem adwokata. Nazwa domeny w adresie poczty elektronicznej nie wskazuje uprawnień zawodowych przysługujących posiadaczowi tego adresu, a określa jedynie pewien wycinek przestrzeni wirtualnej, w którym adresat odbiera, wysyła i przechowuje kierowaną do niego korespondencję. Treść zapisu w adresie mailowym nie identyfikuje osoby, która tym adresem się posługuje. Powstałe zarzuty, podniesione w odwołaniu Minister Sprawiedliwości uznał za niezasadne. Uczestnik postępowania bowiem wielokrotnie w toku postępowania przedstawiał swoje stanowisko i było ono znane organowi rozpatrującemu sprawę. Natomiast rozbieżność pomiędzy liczbą członków Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] obecnych na posiedzeniu Rady w dniu [...] stycznia 2012 r. z liczbą członków głosujących w sprawie zaskarżonej uchwały nie jest jednoznaczne z zaistnieniem uchybienia proceduralnego skutkującego wadliwością podjętej przez radę decyzji. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2012 r., znak [...] Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania według norm przypisanych. Zaskarżonej decyzji Prezydium zarzuciło: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, że uczestnik postępowania nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków adwokata -w szczególności poprzez uznanie, że posługiwanie się przez uczestnika postępowania domeną "[...]" nie jest nieuprawnionym posługiwaniem się tytułem adwokata; 2) naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez nie wzięcie pod uwagę całości zebranego w sprawie materiału dowodowego i poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie części materiału dowodowego i w efekcie uznanie, że uczestnik postępowania daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata, 3) naruszenie prawa materialnego poprzez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3 ust. 2 oraz art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze i przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości może na podstawie decyzji dokonać wpisu na listę adwokatów. Uzasadniając podniesione zarzuty organ wskazał, że bezsporne jest, iż [...] T. B. posługiwał się adresem mailowym [...]. Adres ten został utworzony wspólnie przez adwokata oraz radcę prawnego na potrzeby prowadzonej wspólnie przez nich kancelarii. Współzałożyciel domeny A. B. był adwokatem wpisanym na listę adwokatów do dnia [...] września 2009 r. Orzeczeniem z dnia [...] lipca 2009 r. został wydalony z adwokatury. Po tym fakcie uczestnik postępowania jako radca prawny podjął pracę w kancelarii. Mimo, iż była to już wyłącznie kancelaria radcowska, uczestnik nadal posługiwał się nieaktualnym adresem mailowym. Zdaniem skarżącego powyższa okoliczność świadczy o tym, że uczestnik postępowania nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, albowiem w sposób nieuprawniony posługiwał się tytułem adwokata. Tytuł zawodowy "adwokat" podlega ochronie prawnej (art. 1 ust 4 ustawy Prawo o adwokaturze). Ochrona prawna tego tytułu oznacza również wymóg posługiwania się nim przez osobę wykonującą dany zawód. Zakres działania radcy prawnego i adwokata nie jest tożsamy. Klienci decydując się na podjęcie współpracy z przedstawicielem danej korporacji decydują się w sposób świadomy i celowy. Ich decyzja winna być zatem podjęta na podstawie rzetelnych i jasno przedstawionych informacji a nie informacji, które mogą wprowadzać w błąd. Posługiwanie się nieprawne tytułem podlega sankcji karnej. W przedmiotowej sprawie uczestnik postępowania posługując się domeną "[...]" sugerował, że posługujący się adresem czy też może być adwokatem lub, że w składzie osobowym spółki jest adwokat. Bez wątpienia nazwa domeny powiązana jest z nazwą firmy. Adwokat zamierzający przedstawić informacje o prowadzonej przez siebie działalności zawodowej jest obowiązany przestrzegać nie tylko postanowień Zbioru Zasad Etyki oraz uchwały 32/2005 (zmieniającej Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, podjętej w dniu 19 listopada 2005 r.) ale również innych przepisów regulujących warunki informowania o prowadzonej działalności, m in. ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ustawy z 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Wydając decyzję Minister Sprawiedliwości nie wziął pod uwagę całości zgromadzonego materiału dowodowego. W szczególności organ pominął treść znajdującej się w aktach osobowych uczestnika postępowania notatki służbowej z dnia [...] stycznia 2012 r. dotyczącej skreślenia z listy adwokatów współzałożyciela domeny mgr. A. B. Treść tej notatki wskazuje, że uczestnik posługiwał się tytułem adwokata w sposób nieuprawniony. W przedmiotowej spółce w składzie osobowym nie było bowiem adwokata od lipca 2009 roku i od tego dnia pozostali partnerzy winni skorygować dotychczasowy okres poprzez usunięcie tytułu "adwokat" z nazwy domeny. Niezależnie od powyższego zaskarżona decyzja narusza prawo, gdyż Minister Sprawiedliwości nie jest organem, który może dokonywać wpisu na listę adwokatów. Zgodnie z treścią przepisu art. 3 ust. 2 Prawo o adwokaturze "Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór nad działalnością samorządu w zakresie i formach określonych ustawą". Ustawa Prawo o adwokaturze ściśle określiła organ, który dokonuje wpisu na listę adwokacką, wskazując, że prowadzenie listy jest wyłącznie kompetencją Okręgowej Rady Adwokackiej. Skarżący powołał się na treść wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt K 4/08 i z dnia 15 stycznia 2009 r., wydanym w sprawie K 45/07. Tak więc Minister Sprawiedliwości nie mógł wydać decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie z przyczyn szczegółowo podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W uzupełnieniu stanowiska organ podał, że stosownie do treści art. 68 ust. 6a Prawo o adwokaturze od uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego. Katalog rozstrzygnięć organu II instancji zawiera art. 138 k.p.a. W myśl art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Takie właśnie rozstrzygnięcie przyjął Minister Sprawiedliwości w niniejszej sprawie. Po uchyleniu w całości uchwał organów adwokatury obu instancji miał nie tylko uprawnienie lecz wręcz obowiązek orzec co do istoty sprawy, zaś istotą sprawy był wpis [...] T. B. na listę adwokatów. Takie stanowisko zajął tez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 240/11. W tym stanie rzeczy, zdaniem Ministra Sprawiedliwości brak jest podstaw do uznania, że przekroczył on swoje uprawnienia orzekając o istocie sprawy oraz naruszył uregulowanie zawarte w art. 68 ust. 1 Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym wpisu na listę adwokatów dokonuje właściwa okręgowa rada adwokacka. W piśmie z dnia [...] października 2012 r. uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi i przyłączył się w całości do stanowiska Ministra Sprawiedliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.). W świetle powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna aczkolwiek nie wszystkie podnoszone w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Uznanie, że uczestnik postępowania nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata z uwagi na to, że jako radca prawny używał do korespondencji adresu email zakazującego oznaczenia domeny "[...]" jest według oceny Sądu, za daleko idące. Sąd nie podzielił stanowiska Prezydium, że w ten sposób uczestnik postępowania w sposób nieuprawniony posługuje się tytułem adwokata. Prawidłowo uznał Minister Sprawiedliwości, że nazwa domeny w adresie poczty elektronicznej nie wskazuje uprawnień zawodowych przysługujących posiadaczowi tego adresu a określa jedynie pewien wycinek przestrzeni wirtualnej, w którym adresat odbiera, wysyła i przechowuje kierowaną do niego korespondencję. W niniejszej sprawie nazwa domeny nie jest powiązana z nazwą firmy bowiem nazwa kancelarii, w której uczestnik postępowania wykonuje zawód radcy prawnego brzmi "[...]" i nazwa ta jest umieszczona na wszystkich materiałach, w tym na przedmiotowej domenie internetowej. Niezależnie od powyższego, nie stwierdzono, aby w kontaktach zawodowych uczestnik postępowania posługiwał się tytułem adwokata. W tej sytuacji nie ma wątpliwości, że potencjalni klienci jego kancelarii mogą być wprowadzeni w błąd co do zawodu, jaki uczestnik postępowania wykonuje. W tej sytuacji Sąd podzielił pogląd Ministra Sprawiedliwości, że T. B. daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata oraz spełnia pozostałe kryteria warunkujące wpisanie go na listę adwokatów, o których mowa w art. 65 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 3 Prawo o adwokaturze. Drugi z zarzutów skargi dotyczący naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. również nie zasługuje na uwzględnienie. Okoliczność, iż organ nie uwzględnił notatki służbowej z dnia [...] stycznia 2012 r. dotyczącej wykreślenia A. B. z listy adwokatów nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro organ uznał i należycie uzasadnił z jakich powodów nie można przyjąć, aby uczestnik postępowania posługiwał się tytułem adwokata nawet jeśli korzystał z adresu mailowego [...]. Ustosunkowując się do kolejnego zarzutu skargi należy podnieść, iż trafnie skarżący wskazał, iż Minister Sprawiedliwości nie posiada kompetencji do dokonania wpisu na listę adwokatów. Co do powyższego uprawnienia Ministra Sprawiedliwości istnieje rozbieżność w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organ uchylając uchwały organów samorządu adwokackiego obu instancji i wpisując uczestnika postępowania na listę adwokatów swoją kompetencję do wpisania kandydata na listę adwokatów wywodził z treści art. 68 ust. 6a Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym od uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej służy zainteresowanemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego. Rodzaje rozstrzygnięć organu odwoławczego zawiera przepis art. 138 k.p.a. W myśl § 1 pkt 2 tegoż artykułu organ II instancji po rozpoznaniu odwołania władny jest uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji i orzec co do istoty sprawy. Na poparcie swojego stanowiska organ przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 240/11. Jednakże Sąd wskazuje, że odmienny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. II GSK 1779/11. Wprawdzie rozstrzygnięcie to dotyczy uprawnienia Ministra Sprawiedliwości do wpisywania na listę radców prawnych, jednakże z uwagi na zbieżność uregulowań dotyczących tego tematu zawartych w ustawie o adwokaturze nie ma przeszkód, aby rozważania zawarte w tym wyroku zastosować w niniejszej sprawie. Sąd orzekający w pełni podziela stanowisko zawarte w wyroku z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. II GSK 1779/11. Uważa, że zgodnie z art. 3 ust. 2 Prawo o adwokaturze Ministrowi Sprawiedliwości przysługują w ramach nadzoru sprawowanego nad działalnością samorządu adwokackiego tylko takie środki prawne, które ustawa mu wprost i wyraźnie przyznaje. W skardze Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt 44/08, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że określenia "nadzór" najczęściej używa się w sytuacji, w której organ jest wyposażony w środki oddziaływania na postępowanie podmiotów i jednostek nadzorowanych, nie może jednak wyręczać tych organów w ich działalności (tak też Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. akt K 45/07 dotyczącym zwierzchniego nadzoru Ministra Sprawiedliwości nad działalnością administracyjną sądów). Zdaniem Trybunału przepis art. 3 ust. 2 Prawa o adwokaturze nie przyznaje żadnych kompetencji nadzorczych, nie ma charakteru konstytutywnego lecz deklaratoryjny a więc na jego podstawie nie mogą być podejmowane żadne konkretne działania nadzorcze. Przepis ten również nie daje Ministrowi Sprawiedliwości prawa do przejmowania zadań samorządu zawodowego adwokatów. Każde ingerencje tegoż organu w sprawy adwokatury wymaga szczególnego przepisu prawnego. Takim przepisem nie jest art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Jeżeli nawet z przepisu art. 68 ust. 6a Prawo o adwokaturze wynika, że ubiegającemu się o wpis służy odwołanie zgodne z k.p.a. to nie oznacza, że Minister Sprawiedliwości będąc organem nadzorczym nad samorządem adwokackim ma takie same uprawnienia jak organ wyższego stopnia w stosunku do podporządkowanemu mu instancyjnie organu pierwszej instancji w zwykłym postępowaniu administracyjnym. Tym samym za zasadny należy uznać zarzut skargi, iż Minister Sprawiedliwości wydając decyzję reformatoryjną w niniejszej sprawie dopuścił się naruszenia art. 3 ust. 2 w związku z art. 68 ust. 6a ustawy o adwokaturze. W świetle bowiem powyższych rozważań organ ten nie ma kompetencji do dokonywania wpisu na listę adwokatów, zaś uprawnienia takie w myśl art. 68 ust. 2 Prawo o adwokaturze przysługuje wyłącznie okręgowej radzie adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia wniosku o wpis. Powyższe uchybienie skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt a i c p.p.s.a. Rozstrzygnięcie, jak w pkt 2 i 3 wyroku Sąd oparł na art. 152 i 200 p.p.s.a.