II GZ 391/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. G. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2409/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2409/13, odmówił Przedsiębiorstwu G. Sp. z o.o. w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej W. z dnia [...] czerwca 2013 r. umarzającą postępowanie w sprawie zmiany decyzji udzielającej zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podniósł, że pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. spółka wniosła skargę na wskazaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek, strona podniosła, że nie posiada środków na poniesienie kosztów wpisu od skargi w niniejszej sprawie oraz wskazała, że prowadzi kilkaset postępowań wymiarowych i w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku od gier. Niektóre z tych postępowań zakończyły się już decyzjami ostatecznymi, co wiąże się z koniecznością uiszczenia wpisów stosunkowych, niejednokrotnie o znacznej wysokości. Sąd I instancji wskazując na przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) stwierdził, że spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie. W ocenie WSA, skarżąca obraca znacznymi środkami pieniężnymi, z przedłożonych wydruków rachunku bankowego wynika bowiem, że na jej konto wpływają wpłaty od kontrahentów, a spółka reguluje swoje należności względem innych podmiotów gospodarczych. Część wpłat od podmiotów zewnętrznych oscyluje w granicach kilkudziesięciu tysięcy złotych, a saldo końcowe na rachunku skarżącej na dzień 30 września 2013 r. wynosiło 102.661,55 zł. Rok 2012 strona zakończyła z zyskiem na poziomie 713.731,90 zł, zaś w okresie od 1 stycznia do 30 września 2013 r. osiągnęła dochód w wysokości 63.466,86 zł. Sąd I instancji stwierdził zatem, że spółka dysponowała kwotami pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych, a struktura wydatków nie wskazuje na niemożność przeznaczenia posiadanych środków na uiszczenie wpisu sądowego, wynoszącego w rozpoznawanej sprawie 200 zł. Odnosząc się do argumentu skarżącej wskazującego na liczne postępowania sądowoadministracyjne, Sąd podniósł, że spółka jest profesjonalnym uczestnikiem obrotu gospodarczego - przedsiębiorcą prowadzącym swą działalność w celach zarobkowych, wobec czego koszty prowadzenia spraw sądowych zaliczają się do zwykłych kosztów jej działalności i nie może oczekiwać, że zostaną one pokryte ze środków publicznych. Zdaniem WSA, wartość kapitału zakładowego, środków trwałych oraz skala przepływów finansowych na rachunku spółki, wskazują że prowadzi ona działalność znacznych rozmiarów i nie można uznać, że konieczność poniesienia kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie przekracza zakres jej możliwości finansowych. Ubieganie się przez skarżącą o przyznanie prawa pomocy nie może wszak prowadzić do regulowania wszelkich innych należności kosztem opłat sądowych należnych Skarbowi Państwa. II Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Przedsiębiorstwo G. Sp. z o.o. z w K. Postanowienie zaskarżono w całości, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej takich okoliczności, jak: wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, brak możliwości zbycia aktywów spółki, czy konieczność zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań, co skutkowało bezpodstawną odmową przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podnosząc ten zarzut skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., obejmującego zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków i opłat sądowych lub obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem. W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji, w której pomimo bycia zobowiązaną na mocy generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego w nim uczestnictwa (art. 199 p.p.s.a.), nie ma ona realnej możliwości wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z rozpoznaniem wniosku skarżącej o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej – wpisu od skargi. Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że jedyne koszty, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść w sprawie na tym etapie postępowania to wpis od wniesionej przez nią skargi, którego wysokość wynosić będzie 200 złotych, odpowiednio do wysokości przedmiotu zaskarżenia. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każdy wszczynający postępowanie powinien liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik., opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji, dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Odnosząc przedstawione stanowisko do realiów rozpoznawanej sprawy za niezasadne należało uznać stanowisko skarżącej, że WSA błędnie wywodził wnioski o korzystnej sytuacji spółki z rozmiarów prowadzonej przez nią działalności, ponieważ pomimo osiągania wysokich przychodów, skarżąca ponosi znaczne koszty funkcjonowania na rynku, co oznacza, że czysty dochód jest niewysoki, a dodatkowo pomniejsza go konieczność wypłaty dywidendy. Z treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dokumentów złożonych na wezwanie referendarza wynikało, że spółka osiągnęła na koniec 2012 r. znaczące zyski. Również w okresie od 1 stycznia do 30 września 2013 r. osiągnięto dochód w kwocie 63.466,86 zł. Wyciągi z rachunków bankowych wykazały ponadto szereg operacji wykonanych na rzecz różnych podmiotów, opiewających na kwoty od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Skarżąca podniosła w zażaleniu, że jej działalność wymaga posiadania – tylko z pozoru znacznych – zasobów obrotowych koniecznych do terminowego regulowania zobowiązań z tytułu najmu lokali na punkty gier, wypłacania wygranych graczom, opłacania serwisu i obsługi urządzeń, uiszczania podatku. Jednak należy wyjaśnić, że wystąpienie przez stronę o przyznanie prawa pomocy nie może być uzasadnione koniecznością regulowania (kosztem opłat sądowych) wszelkich innych należności. Naczelny Sąd Administracyjny w związku z tym stwierdza, że spółka nie wykazała, by konieczność poniesienia przez nią kosztów sądowych odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością. Ponadto należy zauważyć, że strona występując na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesiona przez skarżącą argumentacja nie daje podstaw do uwzględnienie jej wniosku. W związku z tym Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.