II GSK 1990/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3444/13 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z 3 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3444/13 oddalił skargę M. G. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2013 r. odmawiającą udzielenia patentu na wynalazek. I Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu [...] kwietnia 2009 r. M. G. (dalej: skarżący) wniósł do Urzędu Patentowego RP o udzielenie na jego rzecz patentu na wynalazek pn.: Aktywna turbina rotorowa o pionowej osi obrotu "G.". Zgłoszenie oznaczone zostało numerem P.387868. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na przedmiotowe zgłoszenie, argumentując, że rozwiązanie przedstawione w zgłoszeniu skarżącego nie spełnia wymogu właściwego ujawnienia (art. 33 p.w.p.) i w związku z tym nie ma zdolności patentowej w rozumieniu art. 24 i art. 27 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.), w skrócie: p.w.p. Organ wskazał, że powiadomił skarżącego o braku ustawowych warunków do uzyskania wnioskowanego przez niego patentu, a mimo to skarżący nie odniósł się do postawionych zarzutów. Urząd Patentowy RP stwierdził, że przesłana przez skarżącego korespondencja nie zawiera żadnych argumentów przemawiających za udzieleniem ww. patentu. Nadto zarzucił, że skarżący, pomimo wezwania, nie przesłał zmienionej, wolnej od wad, braków i błędów wersji zgłoszenia, spełniającej wymogi przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2013 r. Urząd Patentowy, działając na podstawie art. 24, art. 27, art. 33 oraz art. 245 ust. 1 p.w.p., podtrzymał swoje stanowisko, że przedmiotowe zgłoszenie narusza wymóg art. 24, art. 27 oraz art. 33 ust. 1 i 3 p.w.p. Organ wskazał, że skarżący przedłożył opis, zastrzeżenia patentowe i rysunki, które przedstawiają tylko koncepcję turbiny rotorowej o pionowej osi obrotu, co zdaniem organu, nie stanowi wynalazku. Zastrzeżenia nie przedstawiają zastosowanych środków technicznych, jak również nie zawierają konkretnych cech konstrukcyjnych tych środków, zatem zakres żądanej ochrony nie został jednoznacznie określony. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. G. wniósł skargę, w której domagał się zobowiązania organu do ponownego rozpatrzenia sprawy, zarzucając że Urząd Patentowy przyjął błędną interpretację złożonych przez niego dokumentów dotyczących zgłoszonego do ochrony wynalazku, gdyż przesłane dokumenty wypełniały zakres pełnej dokumentacji, wymaganej w polskiej procedurze patentowej. Odnośnie zarzutu niedopełnienia zasad tworzenia dokumentacji, skarżący stwierdził, że opis wynalazku przedstawiony jest w sposób prosty i jasny, co jest wymagane w dokumentach informujących o sposobie przygotowania dokumentacji, a uwypuklone zostało by nie umieszczać niepotrzebnych udziwnień, do czego w swojej ocenie się zastosował. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego uzupełnił zarzuty skargi o naruszenie – poprzez wadliwe zastosowanie – art. 33, art. 24, art. 27 p.w.p. oraz naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w skrócie: p.p.s.a., oddalił skargę uznając zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 33 ust. 3 p.w.p. zastrzeżenia patentowe, o których mowa w art. 31 ust. 1 pkt 3, powinny być w całości poparte opisem wynalazku i określać w sposób zwięzły, lecz jednoznaczny – przez podanie cech technicznych rozwiązania – zastrzegany wynalazek oraz zakres żądanej ochrony patentowej. WSA przypomniał, że Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji powołał art. 24 i art. 27 p.w.p. przez co należy rozumieć, że w zgłoszonym rozwiązaniu organ nie dopatrzył się ani cech nowości, ani poziomu wynalazczego. W konsekwencji Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że sporne rozwiązanie nie nadaje się do przemysłowego zastosowania przede wszystkim dlatego, że wobec braku jednoznaczności technicznej mogło być zakwalifikowane jedynie jako pewna idea, czy też koncepcja, co wyraźnie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi WSA stwierdził, że jak wynika z akt sprawy, organ dążył do wyjaśnienia skarżącemu reguł obowiązujących w toku rozpatrywania zgłoszenia, odsyłając go do stosownych opracowań (zawiadomienie z dnia [...] września 2012 r. oraz pismo z dnia [...] maja 2013 r. - akta administracyjne nienumerowane). W ocenie Sądu te wszystkie działania organu czyniły zadość zasadom wyrażonym w art. 8 i art. 9 k.p.a. W konsekwencji zdaniem Sądu, Urząd Patentowy wystarczająco wnikliwie zapoznał się z całokształtem koncepcji technicznej zgłoszonego rozwiązania, czemu dał wyraz w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo opisał i wyjaśnił powody, dla których uznał, że przedmiotowe zgłoszenie nie ma zdolności patentowej. Nie ma zatem racji skarżący wywodząc, że brak posługiwania się przez niego w redagowaniu zgłoszenia fachową terminologią jest bez znaczenia w sprawie. Sąd zauważył, że przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej w rozdziale 1 działu II - wynalazki i patenty, odwołują się w swej treści do techniki (por. art. 24 - 30 p.w.p.), zatem logiczne jest, że skarżący jako zgłaszający, także był obowiązany do opracowania zgłoszenia przez odwoływanie się do pojęć i definicji z tej dziedziny. Jeśli zgłaszający, mimo wezwań, tego nie czynił, to w takiej sytuacji Urząd Patentowy RP uprawniony był do uznania braku zdolności patentowej rozwiązania, które tej jednoznaczności technicznej jest pozbawione, będąc, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, jedynie pewną ideą, czy też pomysłem. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się także naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 k.p.a. uznając, że Urząd Patentowy RP prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego oceny. II Skargę kasacyjną wniósł M. G., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie: I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 §1 ust. 1 lit. a/ p.p.s.a. poprzez: - brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo wadliwego zastosowania przez Urząd Patentowy RP art. 24 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż zgłoszony wynalazek nie spełnia kryterium nowości, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; - brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo wadliwego zastosowania przez Urząd Patentowy art. 24 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż zgłoszony wynalazek nie spełnia kryterium poziomu wynalazczego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; - brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo wadliwego zastosowania przez Urząd Patentowy art. 27 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż zgłoszony wynalazek nie spełnia kryterium przemysłowej stosowalności, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; - brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo wadliwego zastosowania przez Urząd Patentowy art. 33 ust.3 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż zgłoszony wynalazek nie został należycie ujawniony, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2. art. 145 §1 ust. 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez: - brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez Urząd Patentowy art. 7 i art. 77 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w skrócie: k.p.a., poprzez uznanie, że zgłoszone rozwiązanie stanowi jedynie ideę/koncepcję, a nie rozwiązanie o charakterze technicznym, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; - brak uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przez Urząd Patentowy art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez uznanie, że zgłoszone rozwiązanie zostało niedostatecznie ujawnione, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku podstawy odmowy uwzględnienia wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia; II. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. wadliwe zastosowanie art. 33 ust. 3 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż wynalazek nie został należycie ujawniony; 2. wadliwą wykładnię art. 24 p.w.p. poprzez błędne przyjęcie, iż kryterium braku przemysłowej stosowalności jest konsekwencją braku nowości i poziomu wynalazczego; 3. wadliwe zastosowanie art. 24 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż wynalazek w dacie zgłoszenia nie spełniał kryterium nowości oraz poziomu wynalazczego; 4. wadliwe zastosowanie art. 27 p.w.p. poprzez przyjęcie, iż wynalazek w dacie zgłoszenia nie spełniał kryterium przemysłowej stosowalności. Zdaniem skarżącego stanowisko Sądu pierwszej instancji jest wadliwe, bowiem z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wynika, że zgłoszone do ochrony rozwiązanie zostało ujawnione poprzez wskazanie cech technicznych pozwalających na jego zdefiniowanie. Okoliczność ta została de facto potwierdzona przez organ, który w toku rozpatrywania sprawy dokonał badania stanu techniki i wskazał w raporcie z badania rozwiązania, które w jego ocenie stanowiły przeszkodę do udzielenia ochrony. Już sam fakt odwołania się do konkretnie przywołanych rozwiązań prowadzi do wniosku, że zgłoszone do ochrony rozwiązanie musiało zostać ujawnione. Urząd Patentowy RP na skargę kasacyjną nie odpowiedział. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i podlega oddaleniu. Zarzuty kasacyjne dotyczą naruszenia przepisów o postępowaniu, jak również przepisów prawa materialnego. Należy odnieść się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia wskazanych przepisów procesowych. Postępowanie o udzielenie patentu toczy się na wniosek zgłaszającego. To skarżący jako zgłaszający, który dokonał wynalazku, chcąc uzyskać ochronę patentową ujawnia wynalazek zgodnie z zastrzeżeniami patentowymi w taki sposób, aby zarówno problem techniczny, nawet jeżeli nie jest wprost przedstawiony, jak i jego rozwiązanie były zrozumiałe. Jak wynika z akt sprawy Urząd Patentowy RP wielokrotnie zwracał się do skarżącego o właściwe ujawnienie wynalazku i wskazywał na wymogi wynikające z art. 33 p.w.p. Skarżący w odpowiedzi na te pisma organu odnosił się do okoliczności niemających znaczenia w tym postępowaniu, ale przede wszystkim nie przedstawił opisu wynalazku na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. Urząd Patentowy wskazywał, że zgłoszenie to właściwie pomysł skarżącego, ujawnia bowiem koncepcję budowy turbiny rotorowej zilustrowanej rysunkami. Nie ujawniono budowy urządzenia i nie określono oczekiwanego zakresu praw wyłącznych. Jedynym elementem czytelnym zgłoszenia jest rysunek ilustrujący przedmiot zgłoszenia. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 252 p.w.p. w sprawach o udzielenie ochrony patentowej nieuregulowanych w tej ustawie do postępowania przed Urzędem Patentowym stosuje się, z zastrzeżeniem art. 253, odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a to oznacza, że przy odpowiednim zastosowaniu przepisów k.p.a. należy uwzględnić zasady i przedmiot postępowania przed Urzędem Patentowym. Niezasadne są więc zarzuty naruszenia przez organ wskazanych przepisów, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a. Za nieusprawiedliwiony należy także uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. polegający na tym, że Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, jak również, nie wyjaśnił, czym kierował się oceniając zastosowanie przez organ przepisów art. 24 i art. 27 p.w.p. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze kasacyjnej Sąd pierwszej instancji odniósł się do istotnych okoliczności sprawy, które były podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Nie można twierdzić, że obowiązkiem sądu jest odniesienie się do wszystkich uwag i zarzutów, jakie formułuje skarżący w toku postępowania administracyjnego, a później w skardze do sądu administracyjnego, albowiem znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają okoliczności istotne, których zakres wyznaczają przepisy prawa materialnego. Oznacza to, że zarzut wadliwego rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny może być uznany za uzasadniony tylko wtedy, gdy sąd pominie istotne okoliczności sprawy. W tej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, ponieważ organ szczegółowo wskazał przyczyny, z powodu których z uwagi na treść art. 33 ust. 3, art. 24 i art. 27 p.w.p. odmówił udzielenia patentu, zaś Sąd pierwszej instancji odniósł się do tych okoliczności akceptując stanowisko Urzędu Patentowego, że odmowa udzielenia patentu była zasadna. Z tych względów zarzut naruszenia tego przepisu, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest zasadny. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy zauważyć, iż podstawowym zarzutem organu było niespełnienie przez skarżącego wymogów z art. 33 p.w.p. Zgodnie z art. 33 ust. 1 p.w.p. opis wynalazku, o którym mowa w art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy, powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. W szczególności opis powinien zawierać tytuł odpowiadający przedmiotowi wynalazku, określać dziedzinę techniki, której wynalazek dotyczy, a także znany zgłaszającemu stan techniki oraz przedstawiać w sposób szczegółowy przedmiot rozwiązania, z objaśnieniem figur rysunków (jeżeli zgłoszenie zawiera rysunki) i przykładem lub przykładami realizacji, bądź stosowania wynalazku. Zgłoszenie skarżącego nie spełniało tych warunków, mimo iż Urząd Patentowy wyjaśniał i pouczał stronę o konieczności uzupełnienia tego zgłoszenia. Jedynym elementem czytelnym zgłoszenia, o którym mowa w tym przepisie, jest rysunek ilustrujący turbinę. Organ przeciwstawił więc znany stan techniki, w tym zgłoszony w latach dwudziestych poprzedniego wieku patent z 1922 r. – turbina Savoniusa. Skarżący w pismach kierowanych do organu wskazuje, że jeżeli przyjąć, że urządzenie jest znane, to przecież można objąć ochroną Aktywną turbinę rotorową o pionowej osi obrotu "G." w całkowitym zakresie lub w części dotyczącej zastosowania przy "Wiatrochodzie", bo wynalazek jest banalnie prosty. Jego zdaniem opis wynalazku jest dostateczny, ewentualne wątpliwości przybliża rysunek, a cechy techniczne wynikają z parametrów powszechnie znanych. Należy podnieść, iż podstawowym warunkiem nadawania się wynalazku do stosowania jest to, by został on ujawniony w stopniu wystarczającym do jego realizacji. Dokumentacja wynalazku ma ujawniać jego istotę, przez co należy rozumieć przedstawienie wszystkich istotnych danych, które pozwoliłyby znawcy dane rozwiązanie zastosować. Brak ujawnienia istoty wynalazku w opisie patentowym stanowi nieusuwalną wadę zgłoszenia. Niezbędnym warunkiem zgłoszenia celem uzyskania ochrony patentowej jest takie określenie zastrzeżeń patentowych, aby stanowiły precyzyjną instrukcję, wskazując na konkretne środki techniczne niezbędne do osiągnięcia założonego powtarzalnego rezultatu w dowolnych warunkach. Możliwość zastosowania wynalazku ma wynikać z zastrzeżeń patentowych. Stanowisko skarżącego co do określenia zakresu wynalazku znalazło się w kolejnym jego piśmie z dnia [...] czerwca 2013 r., w którym napisał, "że dla fachowca wynikają pewne dane z zasady zachowania proporcji w kontekście wielkości turbiny od minimum 0,5 m średnicy do wielkości wielkowymiarowych". Tak Urząd Patentowy, jak i Sąd pierwszej instancji w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie zasadnie przyjęły, iż zgłoszony wynalazek nie spełnia wymogów określonych w art. 33 p.w.p., jak również nie posiada cechy nowości. Zauważyć również należy, iż badanie czy rozwiązanie posiada poziom wynalazczy jest wtedy możliwe, jeżeli pozytywnie zostanie przesądzone, iż ma ono cechy nowości, a podstawowym warunkiem nadawania się wynalazku do stosowania jest to, by został on ujawniony w stopniu wystarczającym do jego realizacji, tzn. zgłoszenie musi ujawniać wynalazek w sposób dostatecznie jasny i wyczerpujący. Przesłanka, o jakiej mowa w art. 27 p.w.p. jest spełniona, jeżeli w zgłoszonym rozwiązaniu wskazano i uzasadniono działania osiągane w wyniku zastosowania wynalazku i wskazano, jakie środki techniki winny być użyte oraz jaki rezultat da się osiągnąć. W świetle powyższego Urząd Patentowy prawidłowo przyjął, iż zgłaszane przez skarżącego rozwiązanie w takiej postaci, jak wynika ze zgłoszenia, nie spełnia wymogów art. 24 i art. 27 p.w.p., a stanowisko Sądu pierwszej instancji zaprezentowane w zaskarżonym wyroku zasadnie podzieliło rozstrzygnięcie organu. Z wyżej wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach ustanowionego pełnomocnika z urzędu przyznanego skarżącemu w ramach prawa pomocy rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny.