I FZ 200/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Bd 90/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 7 listopada 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z 9 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 90/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 7 listopada 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2011 r. 2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnią córką. Rubryki dotyczące majątku czy dodatkowych informacji o stanie majątkowym skarżący przekreślił. Wskazał zaś, że jego dochód miesięczny to 0 zł i powołał się na rozdzielność majątkową małżeńską. Do wniosku załączono: 1) PIT-36L, z którego wynika, że za 2013 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca wykazał stratę 5.408,13 zł (przychód 1.133.016,40 zł), 2) ugodę zawartą z bankiem w sprawie spłaty kredytu oraz 3) umowę rozdzielności majątkowej. Wezwanie strony o dodatkowe informacje pozostało bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w realiach niniejszej sprawy brak jest dostatecznych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący uchylił się bowiem od podania dodatkowych informacji na temat swojego majątku, źródeł i wysokości dochodów, a także poziomu i struktury wydatków. W takiej sytuacji niemożliwe jest poczynienie jakichkolwiek ustaleń co do tego, czy strona rzeczywiście spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. W kwestii rozdzielności majątkowej małżeńskiej WSA wskazał, że umowa ta nie zwalnia z wzajemnej pomocy między małżonkami. Skarżący podał co prawda na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, że nie prowadzi działalności, jest bez pracy i nie posiada oszczędności, a żona odmówiła udzielenia informacji i przedłożenia dokumentów, jednak wciąż nie przedstawił wszystkich wymaganych danych. WSA stwierdził więc, że skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, aby nie był w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem WSA, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jego zdaniem WSA nie przeprowadził wnikliwej analizy okoliczności związanych z aktualną sytuacją majątkową skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trudno uznać, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro zdecydowanie unika on przedstawienia dokumentów potwierdzających oświadczenia zawarte w formularzu. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku, którego rubryki zostały w znacznej mierze skreślone, nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego i szczątkową dokumentację, gdy tymczasem już referendarz sądowy wskazywał na konieczność przedstawienia szeregu dokumentów potwierdzających argumentację strony. Lakoniczne i ogólnikowe sformułowanie wniosku z pominięciem istotnych informacji nie dało Sądowi pierwszej instancji podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Brak przedłożenia wymaganej dokumentacji i wiarygodnych wyjaśnień wiąże się w takiej sytuacji z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznane i to strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę czy nie. Skarżący uchylił się od przedstawienia kluczowych dla oceny sytuacji finansowej dokumentów, zatem część jego oświadczeń należałoby uznać za gołosłowne, co ma wpływ na ocenę ich wiarygodności. Skarżący nie udokumentował zwłaszcza okoliczności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i rachunkami bankowymi oraz ze statusem osoby bezrobotnej. Ponadto na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącego w 2013 r., nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności. Zastanawiające jest też, dlaczego w takiej sytuacji, jaką opisuje skarżący – brak dochodów, zadłużenie, likwidacja działalności gospodarczej - skarżący nie podejmuje jakiegokolwiek zajęcia, które pozwoliłby na poprawę jego sytuacji finansowej, zwłaszcza że ma na utrzymaniu rodzinę. Ponadto nie można pominąć faktu, że skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie wiadomo więc, jakie jest źródło finansowania kosztów, które są z tym związane. Na obecnym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest wymagany i nie można tych kosztów zaliczyć do kosztów koniecznego utrzymania. Nielogiczny jest zarzut braku wnikliwej analizy przedstawionych okoliczności w sytuacji, gdy WSA - z uwagi na bierność skarżącego w ich udokumentowaniu - nie otrzymał pełnych informacji, które miałyby podlegać analizie. Dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji skarżącego należy więc uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący zaś, mimo że nie zgadza się z tą oceną, nie zdołał jej podważyć w zażaleniu, bowiem również na etapie postępowania zażaleniowego nie wyjaśnił wskazanych wątpliwości. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.